Сөз өнері факультатив бағдарламасы 7 сынып

«Сөз өнері» гимназиялық үйірменің бағдарламасы

5 «Ә» сынып

Т ү с і н і к х а т

«Сөз өнері» үйірме сабағында тіл заңдылықтарына сай дұрыс сауатты сөйлеуге, сөйлеу техникасы-дұрыс дем алу, дикция, дауыс сапасын дамытуға, бір-бірімен қарым-қатынас жасай білуге үйрету көзделген. Пікір айту, баяндау, сипаттау, дәлелдеу, байланыстырып сөйлеу мүмкіндіктерін арттыру жұмыстары жүргізіледі. Сөйлеу техникасы, сөйлеу аппараты, дыбыстау мүшелері, сөздің айтылуы дауыстап оқу жайында мағлұмат беру; әдеби тілде дұрыс сөйлеу нормасын меңгеру; мәнерлеп оқу мен әңгімелеп берудің негізгі тәсілдері жайлы теориялық білім беру және оны меңгеру жолдарына бағыттау; қазақ халқының көркем сөзді мәнерлеп, өлеңді мақалдап оқу дәстүрімен таныстыру қаралған. Тіл қатынас құралы болғандықтан, оның өзара түсіну үшін жұмсалатынын (коммуникативтік қызметін) ескерумен бірге сөйлегенде ымдық қимылдар да (мимика) бірге қолданылатынын ескеру. З. Қабдоловтың «сөз өнері» (әдебиет теориясы негіздері) оқулығын және №12 2009 жылғы қазақ тілі мен әдебиет журналының «мәнерлеп оқу» арнайы курс бағдарламасын негізге алдым. Бағдарлама аптасына 1 сағат, жылына 34 сағатқа құрылған.

Мақсаты: Оқушыларға көркем сөз оқу өнерінен жан-жақты мәлімет бере отырып, сөз өнері мен сөйлеудің әдіс-тәсілдеріне төселдіру, сөйлеу техникасы-дұрыс дем алу, дикция (үні, сазы), дауыс сапасын дамыту жолдарын көрсету.

Міндеті: Сөйлеу техникасы, сөйлеу аппараты, дыбыстау мүшелері, сөздің айтылуы дауыстап оқу жайында мағлұмат беру; әдеби тілде дұрыс сөйлеу нормасын меңгеру; мәнерлеп оқу мен әңгімелеп берудің негізгі тәсілдері жайлы теориялық білім беру және оны меңгеру жолдарына бағыттау; қазақ халқының көркем сөзді мәнерлеп, өлеңді мақалдап оқу дәстүрімен таныстыру.

Күтілетін нәтиже: Оқушылардың сөйлеу дағдысы қалыптасады, көркем сөйлеу мәнері, тілдік тәсілдер мен сөз шеберлігін орнымен қолдану қабілеттері дамиды. (аптасына 1 сағат, барлығы 34 сағат)

р/с

Сабақтың тақырыбы

Сағат саны

Мерзімі

Кіріспе

Сөз өнері жайлы ғылым

Сөзбен сомдалған тұлға (образ, көркем бейне, метафора, көркем шығарма)

Әдеби тектер (эпос, лирика, драма

Сөз өнеріндегі тек пен түр

өнеріндегі бет пен бағыт

Сө з

Сөз сыры

Сөз сарасы (буын, тармақ)

Көркем сөздің қоғамда атқаратын рөлі

Мәнерлі сөйлеу техникасы

Дауыс және оның өзіндік бояуы

Дикция

Екпін

Сөйлеу әуені (мелодикасы)

Жүргізушілік қабілеттерін тексеру

Сахнада сөйлеу, жүру мәдениеті

Өзін-өзі еркін ұстау

Сөйлеу нақышы (тембр)

Бағдарламамен жұмыс

Жұрт алдында сөйлеу мәдениеті

Монологтік оқу әдісі

Диалогтік оқу

Прозалық шығармаларды мәнерлеп оқу

Поэзиялық шығармаларды мәнерлеп оқу

Сахнада мәнерлеп оқу, оны жүргізу әдістері

Мәдени шаралар, оны жүргізу әдістері

Мәнерлеп оқуға төселдіру жаттығулары

Қорытынды сабақ

Қосымша пайдаланылған әдебиеттер мен көмекші құралдар:

1. «Сөз өнері» (әдебиет теориясы негіздері) оқулығы. З. Қабдолов

2. «Мәнерлеп оқу» арнайы курс бағдарламасы. Қазақ тілі мен әдебиет журналы №12 2009ж.

3. «Мың бір маржан» А.Сейдімбеков «Өнер»

4. «Қазақтың би шешендері» «Жалын»

«Мәнерлеп оқу» гимназиялық үйірменің бағдарламасы

5 «В», 5«Г», 5«Д» сынып

Түсінік хат

«Мәнерлеп оқу» үйірмесі 6-сынып оқушыларына арналған. Үйірме аптасына 1 сағат, жылына 34 сағатқа берілген. Бұл үйірме оқушылардың әдеби мұраларға деген талғамын тәрбиелейді, рухани дүниесін кеңейтеді, ақыл-ойы мен ұлттық сана сезімін дамытуға ықпал жасап, ауызекі және жазба тілде байланыстырып сөйлеуін дамытады. Оқушылардың қазақ тілі, әдебиет сабақтарына қызығушылықтарын арттырады.

Үйірмеге тілге шешен, өз беттерімен шығарма жазуға, өлең шығаруға икемдері бар, шығармадағы көркем бейнелердің ерекшеліктерін сезініп аша білетін оқушылар тартылады.

Үйірменің оқу материалына халық ауыз әдебиеті үлгілерін (аңыз-әңгімелер, өлең-жыр, шешендік сөздер, мысал, жұмбақ, жаңылтпаш, мақал-мәтелдер, ертегі т.б.) сабақ мазмұнына сай енгізу баланың алған білімін толықтырып, байытып жан-жақты дамуына дәйекті ықпал етеді.

Сондықтан сыныптан тыс үйірме сағатында ұлтымыздың асыл мұраларын дәріптейтіндей, жеке тұлғаны дамытып, оқуға деген қызығушылықтарын оятып, адамгершілікке, ізгілікке, сыйластыққа тәрбиелеп, еркін дамуына жол ашу көзделеді.

Үйірменің мақсаты:

Оқушылардың сыныптан тыс уақытта шығармашылық ізденістерін, өзіндік қабілеттерін және қоғамдық қарым-қатынасын қалыптастырып, өзіндік талдау, жинақтау, жұмыста шапшаңдық таныту, өз ойын әдеби тілмен өрнектей білуге машықтандыру.

Үйірменің міндеті:

- Оқушылардың оқу-тәрбие үрдісінде алған білімдерін әрі қарай дамытуға мүмкіндік жасап, қабілеттерін шыңдау;

- Көркем әдебиет жанрына байланысты өлең, шығарма жазуға дағдыларын қалыптастыру;

- Оқушылардың қоғамдық белсенділігін дамыту;

- Оқушылардың өзара қарым-қатынастарын қалыптастыру, белгілі бір еңбек түріне баулу, оны дамытуға ықпал ету.

Күтілетін нәтиже:

Оқушылар ертегі, әңгіме, өлең тыңдауға, шығарманың мағынасын түсінуге, кейіпкерлерді бағалауға, адамгершілік қасиеттерді сипаттауға ниеттенеді. Өлеңдерді нақышына келтіріп, жатқа, мәнерлеп оқуға үйренеді. Оқуға деген қызығушылықтары артады.

«Мәнерлеп оқу» үйірмесінің жылдық жұмыс жоспары

Тақырыбы

Сағат саны

мерзімі

Шығармашылыққа бейімі бар оқушыларды іріктеу, бейімдерін анықтау

Ауыз әдебиетті. Түрлері

Салт өлеңдері мен бата-тілек жырлары

Төрт түлік мал жайындағы өлең-жырлар.

Наурыз туралы өлеңдер.

Мақал-мәтелдерді тақырыптық жағынан іріктеу, жинау

Шешендік сөздер. Билер сөзі - нақылдың көзі.

М.Өтемісұлы «Соғыс», «Қызғыш құс»

Ы.Алтынсарин. «Өзен» өлеңін оқыту жаттау.

Шығармашылық жұмыс.

Абай Құнанбайұлы «Табиғат туралы әндер»

Абай Құнанбайұлы. «Қыс» өлеңі

Т. Айбергенов «Ана»,

Көркем тәсіл – сөз бояуы. С. Сейфуллин « Сыр сандақ»

Поэзия! Сен менімен егіз бе едің»

Табиғат ғажайыптары саяхат сабақ.

Жұмбақтар құрау, жинақтау

Өтірік өлең жазуды үйрету.

Өлең жазуды үйрену.

Мәнерлеп оқу сайсытарына қатысуға дайындық

Жерлес ақын Н.Шолтырұлымен кездесу.

Н.Ә. Назарбаевтың ұлағатты сөздерінен кітапша жасау

Абайдың қара сөздерін оқу, талдау

Менің сүйікті шығармам (өлең)

М.Жұмабаевтың жастар туралы өлеңдері

Ж.Нәжімеденов өлеңдері

Ф.Оңғарсынованың өлеңдері

«Жас қалам» газетін шығаруға дайындалу.№2

«Өлең, мен сені аялап өтем!» көркемсөз оқу сайысы

«Ешкімде ешқашанда ұмытылмайды!»эссе жазу.

Ыбырай Алтынсариннің өлеңдерін мәнерлеп оқу.

Мұқағали өлеңдерін мәнерлеп оқу.

Жамбыл өлеңдерін мәнерлеп оқу.

Аңыз адам.

«Қазақ тіл білімі» гимназиялық үйірменің бағдарламасы

7 «Б», 7«В» сынып

Түсінік хат

«Мемлекеттік тілді үйрену заман талабы» - дей келе, ана тілінің көсегесін көгертуді көксеп, елінің егемендігі жолында алғашқы қадамдарын жасап отырған республикамыздың жағдайы, мәні бұрынғы қай кездегіден де арта түспек. Өйткені іс тұрғысындағы тіл тынысын түлетіп, оның қолданылу аясын кеңейтуге, қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретінде қалтқысыз қызмет етуіне жарқын жол ашары сөзсіз. Жаңа замандағы жаңа Қазақстанды өркендету мақсатында Республикамыздың «Білім туралы» заңында балаларды үш тілге үйренуге талпыныстарын арттыру, жан-жақты тәрбиелеу, адамгершілікке, сыйластыққа, елін, жерін сүюетін білікті азаматы ретінде танылуына демеу, көмек беру. Мектептегі білімін одан әрі шыңдай түсуге үйірменің беретін көмегі көп.

«Жеті елдің тілін біл, алға сені жетелер,

Жеті елдің өнері, көкке сені көтерер» - деген халқымыздың дана сөзіменен ой – санасын қалыптастыру. Осы тұрғыда «Қазақ тілі» үйірмесі ашылуда. Өзге ұлт өкілдерінің, мектеп оқушыларының 9 – 16 жас аралығындағы балаларына арналған. Сабақ топ бойынша өтіледі. Бір топта 10 бала. Үйірме…