Сөз қолданудың негізгі принциптері, ашық сабақ, 8 сынып

Қазақ тілі пәні бойынша 8-сыныпқа арналған

Қысқа мерзімді сабақ жоспары: Күні: 12.04

Тақырыбы: “Сөз қолданудың негізгі принциптері ”

Мақсаты: Тіл мәдениеті жайында жалпы түсінік беру, сауатты жазу, дұрыс сөйлей білуге, әр сөзді мағынасына қарай дұрыс қолдана білуге үйрету.

Күтілетін нәтиже: Сөз қолданудың негізгі принциптерін біледі.Қазақ тіл білімінің лексикология саласына үңіледі, сөздік қоры молаяды және сөздерді мағынасына қарай жұмсай білуге машықтанады. Өз бетінше оқып, тұжырым жасауға дағдыланады. Топпен ынтымақтастықта жұмыс істей алады, әділ болуға тырысады.Әдісі: топқа бөлу, «Ойлан, бірік, талқыла”, “Тұжырымдамалық карта”, «Жасырын сөз» ойыны, «Рольдік ойындар», “Кері байланыс”, «Бағдаршам», «смайликтер» Дереккөздер: 8-сынып.Қазақ тілі оқулығы, Ермекова Т.Н., Қасымбек А.А., Нұрғазы А.Н. 2016 “Арман -ПВ”, 2012, ғаламтор; Мұғалімге арналған нұсқаулық, IIIдеңгей, www.cpm.kzҚұрал-жабдықтар: А2, А3 форматты қағаздар, стикерлер, смайликтер, маркерлер, интерактивті тақта, ұялы телефон, компьютер, қима қағаздар;

Пәнаралық байланыс: әдебиет, сызу, тарих, орыс тілі

Уақы

ты

Сабақ кезеңдері

Мұғалім әрекеті

Оқушы әрекеті

2мин.

3мин.

Қызығушылықты ояту

Үй тапсырмасын сұрау

Критерий: Сұрақтың жауабын дұрыс табу – 1б

Өз тобына шатаспай отыру – 1 б

Топ ережесін сақтау – 1б.

Топқа бөлу барысында үй тапсырмасы теориялық жағынан тексеріледі. (қима қағазға жазылған сұрақтар арқылы) Төменгі сыныптарда өткен лексикалық мағынасына қарай сөздер тобын, дыбыс, сөз, сөйлемдер туралы қайталау

«Ой бастар» қобдишасынан қима қағаздарды алады.Қима қағаздағы сұрақтың жауаптары арқылы 3 топқа топтасады. Әр топ өз мүшелерінің жауабының дұрыс-бұрыстығын қадағалайды, дүдәмал болған сұрақты ортаға салады. Қалған топ дұрыс жауап беруге көмектеседі.

2мин.

3мин.

Мағынаны тану

Жаңа сабақ: “Сөз қолданудың негізгі принциптері ”

Білу

Берілген мысал арқылы сабақ тақырыбы анықталады.

-Тойың торқа болсын! деген сөйлемдегі асты сызылған сөздің мағынасын анықтау.

«Торқа» сөзі қандай жағдайда айтылады? Бұл сөз орынды қолданылып тұр ма?

-Тойың торқа болсын! деген сөйлемдегі асты сызылған сөздің мағынасын анықтау, яғни синоним сөздерді табу. (жақсы, ыңғайлы, құтты) деген мағыналарды береді, бірақ қайтыс болған адамға: «Топырағы торқа болсын!» деп айтылатын сөз орамы бар, ал «Тойың құтты болсын!»- деп айту керек.

10мин

Ойтолғаныс

Түсіну

Критерий: Бірін-бірі тыңдау - 1б.

Пікірін ашық айту – 1б

Сұрақ қою – 1б

234-бет, ресурсын береді.

Әр топтан бір өкіл шығып, тұжырымдарын ортаға салуды өтінеді.

... Сөздің де асылы бар, жасығы бар. Тіпті «жасық» деп отырған дөрекі, ыбырсық, қоқырсық сөздер деп отырғаны қандай сөздер?

...ал ғылыми әдеби тілде жалпыға ортақ сөздермен қатар, жеке мамандыққа тиісті, жұрттың бәрі бірдей түсіне бермейтін сөздер де қолданылады, ол қандай сөздер?

«Тұжырымдамалық карта» бойынша әр топ өз тұжырымдамасы жайлы айтады. Бір-біріне сұрақ қойып, ортақ тұжырымға келеді.

Әр топ жауап беруге тырысады. (Дисфемизм)

Кәсіби сөздер мен термин сөздер, диалект сөздер

10мин.

Қолдану:

Критерий: Сөзді дұрыс табу - 1б

Сөйлемді дұрыс құрау – 1б.

А) рольдік ойын ойнауды ұсынады: Әр топ тақтада берілген сөздерге сәйкес көрініс көрсетуі керек, қалған топ оны табуы керек.

Ә) «Жасырын сөз» ойынын ұсынады: Ә) Шарты: әр сөзден жаңа сөз жасап тұрған әріптерді тауып, біріктірсе, сөз шығады, сөздерді жүйелі тіркестірсе, не шығатынын сұрайды. Әр топқа сөздер жазылған қима қағаздан таратады:

Ол – сол ; Мір – өмір; Ала – айла; Сық - сылқ; Ел – еле; Іре – ірге; Сен – есен; Кеше – кешен; Аға – ағаш; Шеш – шеше;

2)Туы – туыс; Семіз – өсеміз; Ор – зор; Ін – іні; Сара – сараң; Кеш – кеше ; 3) Жет – өжет; Ат – зат; Кер – кері; Сақ – саңқ;

4)Ұрт – құрт; Сал – осал; Ар – жар; Арал – арала; 5) Ол – сол; Мір – өмір; Ала – айла; Сық - сылқ, Ел – еле; Іре – ірге; Сен – есен; Кеше – кешен;

6)Ат – сат; Лақ – олақ; Қақ – қаңқ; 7) Туы – туыс; Семіз – өсеміз; Ор – зор; Ін – іні; Сара – сараң;

8)Жет – өжет ; Ат – зат; Кер – кері; Сақ – саңқ; Мен – емен; 9) Ұрт – құрт; Сал – осал; Ар – жар; Арал – арала ;

А) Әр топ рольдік ойын арқылы бір-біріне қысқаша көрініс көрсетеді, көрсетілген жағдаяттарға сәйкес келетін сөздерді тауып, интерактивті тақтада көрсетеді:

Шыбық тимес шыңқ етер; Жұмыла көтерген жүк жеңіл. Піл көтермегенді тіл көтереді. Көз – қорқақ, қол – батыр. Өзің білме, білгеннің тілін алма. Еріншектің ертеңі бітпес.

әр топ өзіне берілген сөздерді тауып, интерактивті тақтаға жазады.

«Сөйлегенше сөзіңе өзің қожа, сөйлеген соң сөзің өзіңе қожа»

5мин.

Талдау

Құралған сөйлем түрін анықтау – 2б

Пайда болған сөйлемге қандай тыныс белгісі қойылады?

Құрамына қарай қандай сөйлем? Грамматикалық нормаға сай жазылған ба?

Сөйлемге ауызша синтаксистік талдау жасайды.

5мин.

Жіктеу

Сөз қолданудың негізгі принциптеріне нелер жататынын атай алу – 2б

Сөз қолданудың негізгі принциптеріне нелер жататынын айтып беріңдер.

Өз ойларын айтады. Сабақ барысындағы әрекеттердің қайсысы қай принцип б/а жасалғандығын сараптап, жіктейді.

5мин.

Бағалау

Сөз қолданудың негізгі принциптерін өмірде қолдана алу – 2 б.

Үйге тапсырма:

а)Міндетті деңгей:

ә) Мүмкіндік деңгей:

Сөздерді қалай болса, солай қолдануға болады ма екен? Ол неге әкеп соқтыруы мүмкін?

«Сөйлегенше сөзіңе өзің қожа, сөйлеген соң сөзің өзіңе қожа» дегенді қалай түсінесің?

Талқыланған сабақ критерийі б/а өз-өздерін бағалауды сұрайды. Стикер таратады.

Үйге қандай тапсырма берілгенін айтады.

Стикерге өз ойларын жазып, тиісті смайликке жабыстырады.

Берілген ашық сұрақтарға ( әр бала өз шамасына қарай)үйде ойланып, жауап іздеп келеді.

А)Күнделіктеріне үй тапсырмасын жазады:

«сөзіңе» деген сөзді лексика-грамматикалық кешенді талдау

Ә) «Сөйлегенше сөзіңе өзің қожа, сөйлеген соң сөзің өзіңе қожа» тақырыбында ойтолғау жазу.

Мұғалімге нұсқаулық 8 – сынып (қазақ тілі)

І. Үй тапсырмасын сұрау:

Топқа бөлу: Өткен тақырыптармен байланыстыра отырып, сұрақтар жазылған қағаздар таратылады.(Қанша оқушы болса, сонша сұрақ жазылып, таратылады.Үй тапсырмасы б/а оқушылардың теориялық білімін тексеру мақсатында.)

Сұрақтардың жауаптары арқылы оқушылар топтасады:

І топ: «Тіл дыбыстары» Жазуда әліпбидегі таңбаларды әріптер деп атайды, ал сол әріптердің айтылуын не дейді?

Қай дыбыстарды айтқанда, өкпеден шыққан ауа ауыз қуысында ешбір кедергілерге ұшырамай, ауа еркін шығады?