Сөз сапасы және оған әсер ететін тілдік шарттар, 10-сынып

Күнтізбелік-тақырыптың жоспардың

сабақ жоспары

Топ атауы

Өткізілген күні

Сабақтың тақырыбы: Сөз сапасы туралы түсінік.

Сөз сапасына әсер ететін тілдік шарттар.

Конец формы

Мақсаты: Сөз сапасы, тыңдаушысын жалықтырып жібермеу жолдары жайлы түсінік беру; Тілдегі сөз тіркестері мен сөйлемді дұрыс қолдану жолдары жайлы түсінік беру; Ойлы ұшқырлығына, нақтылыққа, сөз қорын жинақтауға, тіл мәдениетіне баулу; Тақырып төңірегінде ізденіс жұмыстарын ұйымдастыру:

Сабақтың түрі: жаңа сабақты меңгерту

Сабақтың әдісі: талдау, баяндау, салыстыру

Сабақтың көрнекілігі: Мозайка, тақта, стикерлер, ноутбук «Мозайка» әдісі арқылы топқа бөлінеді (Білім алушылардың мұндағы мақсаты суреттердің қиындысын дұрыс тауып, өз жұптарын тауып 3 топқа бөлінеді)

Үй тапсырмасын сұрау 7-тапсырма. Мын жаңа сөздерді құрамына өарай талдап, жасалу жолын түсіндіріңіз. Тілімізге қалай қалыптасқанын айтыңыз. Қазіргі күнде өзіңіз сөйлескенде, әңгімелескенде және теледидар көргенде жиі еститін жаңа сөздерді пайланып, бірнеше сөйлем жазыңыз. Жаңа қолданыстағы сөздерге байланысты тест сұрақтарын құрастырыңыз. 141 бет (авт Уәли Н.)

Жаңа сабақ:

1-тапсырма. Мәтінді түсініп оқып, мазмұндаңыз.

Сөз сапасы туралы түсінік

Кей адамдардың сөзі жұртты ұйытып, тыңдаушылардың айызын қандырады. Ондай сөзді тыңдай беруден әсте ешкім жалықпайды. Ал қайсыбіреулердің сөзі әсерсіз, нәрсіз болып, тыңдаушысын мезі етіп жібереді. Мұның өзі сөздің коммуикативтік сапасы, қысқаша айтқанда, сөз сапасы деген аса күрделі ұғыммен тығыз байланысты.

Сөз сапасы алдымен тілдік және тілдік емес (экстра-лингвистикалық) шарттарға тәуелді.

Сөз сапасының тілдік емес шарттары. Жұртты аузына ұарата білетін шешен, әрине, нанымды, соны деректерге, логикалық қисынға сүйенеді. Жұрт білетін жайдан сөз қозғамайды. Сөйлейтін сөзіне, жазатын мәселесіне селқос қарамай, сөзін кімге арнап отырғанына мән беру – сөз сапасына тікелей әсер ететін аса маңызды жайттардың бірі. Небір мазмұны жақсы сөздер тыңдаушысын таппаса, желге кеткендей болады: сөйлеушімен тыңдаушыларының әлеуметтік бейнесін бағдарға алып сөйлейді: қарапайым шаруа адамдары ма, білімді, дайындығы жоғары адамдар ма, орта мектеп оқушылары ма, жоғары мектеп оқушылары ма, ауыл тұрғындары ма, әде қала тұрғындары ма, ресми орта ма, бейресми орта ма, бастық па, бағынышты ма, жасы үлкен бе, жасы кіші ме, т.б. Қысқасы,…