Тілдік жүйе және норма сабақ жоспары, 10 сынып

Күнтізбелік-тақырыптың жоспардың

сабақ жоспары

Топ атауы

Өткізілген күні

Сабақтың тақырыбы: Тілдік жүйе және норма.

Тілдік норма- әдеби тілдің ең маңызды элементі.

Мақсаты:Тілдік норма және сөзді қолдану ережелері туралы оқушылардың түсініктерінқалыптастыру. Жаңа қолданыстардың пайда болуы туралы

Сабақтың түрі: Жаңа оқу материалын беру сабағы

Сабақтың әдіс-тәсілдері: Сұрақ жауап,пікіралмасу; Көркем шығарма талдау,

Мұғалімніңмәнерлеп оқуы, әңгіме жүргізу т.б.

Сыныппен жұмыс түрі: даралап және жұппен;

Көрнекіліктер: оқулық, ЭОР пайдалану, тапсырмалармен жұмыс.

Сабақтың барысы

І. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушыларды түгендеу;Сабаққа дайындықтарын бақылау;ІІ.Үй тапсырмасын тексеру:

6-тапсырма. Төмендегі сөздерді айтылу нормасы бойынша жазыңыз.

114 бет (авт Уәли Н.)

ІІІ Жаңа сабақ:

1-тапсырма. Мәтінді түсініп оқып, мазмұндаңыз.

Тілдік жүйе және норма

Тілдік норма дегеніміз – тілдік таңбалардың (сөз, қосымша, сөйлем), тілдік амал-тәсілдердің қолданыстағы бірізділігі мен реттілігі, белгілі бір тілдік ұжымның дұрыс деп таныған жүйесі.

Әдеби тілдің заңдастырылған нормасы – сөзді дұрыс қоланудың , грамматикалық амал-тәсілдерді дұрыс пайдаланудың көпшілік таныған, тіл тәжірибесінде сыннан өткен қағидалары. Тіл мәдениеті әдеби тілдің нормасы туралы білім саласы ретінде пайда болғаны мәлім. Тілдік норма – әдеби тіл туралы ұғымның ең бір өзекті элементі. Сөйлеуде, жазуда тіл амалдарын дұрыс қолдана білу әдеби тіл нормасын сақтау дегенге саяды. Тілдік норма, алдымен, тілдік жүйемен (системамен) салыстырыла қарастырылады.Мен оқыдым, сен жаздың, ол үйге барды тәрізді құрылымдардың жақтық мағыналарын өзгеше қиыстырып айтуға болмайды. Затты тәуелдеп айтып көріңіз: менің кітабым, сенің кітабың, оның кітабы.

2-тапсырма. Мына сөздердің қайсысы заңдастырылған тілдік нормаға сай келеді? Әрқайсысына сөйлем құрап, салыстыра талдау жасаңыз.

1.Меңлі-меңді;жылқыдар-жылқылар

2.Жұмыршағым ауырды -асқазаным ауырды

3.Мата -кездеме

4.Шыны – шөлмек -шиша – бөтелке

5.Сосын содан кейін

6.Құман-құмған

3-тапсырма. Мына шумақтағы сөздік қоланыста заңдастырылған тілдік нормаға сәйкес емес қандай қолданыс бар?

Ой-қырымда елімнің аты қандай,

Әр атауда талай сын жатырғандай

Жай көл емес, киелі мынау айдын,

Жазираға жарасөан жарөын маңдай.

4-тапсырма. Берілген тұрақты тіркестердің бірін тақырып етіп алып, үлгі бойынша мағынасына түсініктеме беріңіз. 117 бет (авт Уәли Н.)