Сөздің пірі Сүйінбай ашық сабағы қазақ әдебиеті 7 сынып

Бөлім: Толғауы тоқсан қызыл тіл

Мектеп: Күні:

Пәні: қазақ әдебиеті

Мұғалімнің аты-жөні:

Сыныбы: 7

Қатысқан оқушылар саны:

Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы:

Сөз бастаған хас жүйрік

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары

7.2.3.1. Шығармадағы көркемдегіш құралдардың қолданысын талдау

7.1.4.1. Көркем шығармадағы кейіпкер бейнесін ашып, үзінділерді жатқа айту;

Сабақ мақсаттары

Шығармадағы көркемдегіш құралдардың қолданысың талдайды..

Жоспар

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Топқа бөліну. «Инстаграм» әдісі арқылы оқушылар топқа бөлінеді.

1-топ

2-топ

Үй тапсырмасын сұрау

«Телефон» әдісі арқылы үй тапсырмасы сұралады.

Оқушылар назарын сабаққа аударады.

Оқушылар суреттегі тұлғаларға байланысты сұрақтарға жауап береді.

Сабақтың тақырыбы мен мақсаты анықталады.

Қалыптастырушы бағалау.

«Бас бармақ» әдісі

Сабақтың ортасы

30 мин

Ойтүрткі. Оқушылар «Пазл» әдісі арқылы Сөздер құрастырады.Кейіпкерлер бейнесі туралы айтады. Образын ашады.

Сабақтың тақырыбы мен мақсаты анықталдаы.

Оқу мақсатына қатысты талқылау сұрағы: «Чипси» әдісі арқылы талқылау сұрақтарына жауап береді.

Оқу мақсатына қатысты талқылау сұрағы: «Көгершіннен хат» әдісі

Кейіпкер бейнесін дауыс ырғағы арқылы танытуға бола ма?

Дауыс ырғағын келтіруде қандай өлең өлшемдерін ескеру керек? (бунақ, ұйқас)

Бунақ дегеніміз не?

11 буынды өлеңде неше бунақ бар? (3 бунақ, яғни 3 дауыс соқпасы, кідіріс)

Сүйінбайдың лирикалық кейіпкерін таныту үшін қандай дауыс ырғағы қажет деп ойлайсың?

Ақын үніне тән ырғақ қандай?

Ықтимал жауап:

Айбынды, намысшыл, сенімді, өткір т.б.

Тапсырма:

Айтысты тыңдаңыз. (Оқушылар айтысты 3 минут тыңдайды)

«Чипсы» әдісін пайдаланып сұрақтарға жауап береді.

Айтыс өнерінен қандай әсер алдыңыз?

Жұпта ойларыңызбен бөлісіп, сөйлеңіздер

Сүйінбайды неліктен хас жүйрік деп атады деп ойлайсын.

Оқушылар айтыс өнеріне қатысты алған әсерлерін айтып, Көркемдегіш құралдарды тауып өз пікірлерін білдіріп, сөйлейді.

Дескриптор:ақм

Өлең жолдарындағы автор бейнесіне сипаттама беріңіз. Мысалдармен ойыңызды дәлелдеңіз.

Кейіпкер бейнесін талданыз

Көркмдегіш құралдарды пайдаланады.

Шығармадан үзінді

Көркемдегіш құралды табады

Мен Қарасай ұлымын,

Нар келдемнің түрімін.

Айтулы ердің бірімін,

Шапырашты батыр ел,

Батыр туған мен едім!

Менменсіген мықтының,

Талайын жеңген ер едім...

Көппін деп айттың Қатаған,

Көптігің сенің қайда бар,

Үш атаның ұлысың,

Қазағымды қаптатсам,

Жұртта қалған күшіктей,

Айдалада ұлырсың!..

Топ бастаған бұлбұлмын,

Сөз бастаған жүйрікпін,

Судан шыққан сүйрікпін,

Бәйгеден озған дүлділмін,

Шығарма Қатаған үніңді!

Есіңе сақта бүгінгі,

Қанатың сынған күніңді!

Дескриптор

Білім алушы

кейіпкер бейнесін талдайды;

мысалдар арқылы өз ойын дәлелдейді;

көркемдегіш құралды табады.

Бекіту: «Кластер» әдісі арқылы

ҚБ. Самайлик әдісі арқылы

Оқу мақсатына қатысты талқылау сұрағын құрастырады.

Топта талқылап, ойларыңызды «Топтастыру» сызбасына түсіріңіздер.

Оқушылар айтыс өнеріне қатысты алған әсерлерін айтып, өз пікірлерін білдіріп, сөйлейді.

Өлең жолдарындағы автор бейнесіне сипаттама береді. Мысалдармен ойын дәлелдейді. Кейіпкер бейнесін гуманистік тұрғыдан талдайды.

«Кластер...» оқушылар қорытынды сөзін айтады.

ҚБ. Домбыра әдісі

ҚБ.Ақын

ҚБ

Рефлексия

3 мин

2 мин.

Үйге тапсырма: Сүйінбай мен Қатағанның айтысын тыңдап, айтыста аты аталған тарихи тұлғалар туралы деректерді жаттап келеді. http://video.nur.kz/view=t4jyzk4s

Қосымша ақпарат

Сүйінбай Аронұлы Алатаудың аса сұлу бетбауыр бөктеріндегі Алматыға тиіп тұрған Қарақыстақ ауылының Бұлақ деген жерінде 1815 жылы туып, 1898 жылы 83 жасында дүние салған. Болашақ даңқты жырау жасында жоқшылық тауқыметін көп тартқан. Жастай жетім қалып, байдың малын бағып, тамағын асыраған. Ол туралы өлеңдерінде ақынның өзі де айтады. Ал ақын Кожахмет Тұрлыбайұлы бір өлеңінде:

Сүйінбай он жасында қалды жетім,

Жылаумен секпіл басқан екі бетін.

Жетімді жетілдіріп, жүйрік еткен

Алланың көрмеймісің құдіретін, – деп, Сүйінбайдың бала кезі туралы нақты дерек келтіре отырып, жетім баланың ақындық өнердің шыңына шырқағандығына таңданады. Белгілі бір адамның бойындағы басқаларда жоқ ерекше қасиеттері, соның ішінде ақындық өнері туралы да, халық: «тұқымында бар», «өлең (ақындық) қонған» дейді. Мұның мәнісі: тегінде – аталары немесе нағашыларында бар ақындық түптің-түбінде ұл-қыздарының біріне көшеді дегенді білдіреді.

Сүйінбайдың 13-14 жасында шығарған «Түс» деген өлеңінде осындай ойға бастайтын құбылыс жайында сөз болады. Шүйбек деген байдың қойын бағып жүргенде, бір күні түс көріп, ұйқысынан өлеңдетіп оянғанын ол қожайынына былайша баяндайды:

Атыңнан айналайын Қызыр бабам,

Түсімде таңға жуық келді маған.

Білмеймін «өлең» – деді,»көген» –деді,

Сайрауық құстар келіп төнді маған.

Менің тұр қолды-аяққа тұрғым келмей,

Қойды ғой қойыңа да қырғын келмей!

Аузымнан түйдек-түйдек шыққан сөзді

Не дейін сөз кестесі – өлең демей?!

Сен маған ұлықсат бер, Шүйбек байым,

Әйтеуір, тегін емес Сүйінбайың.

Жын соқты ма, білмеймін, таңертеңнен

Көңілім ұйқы-тұйқы құйындайын…

Түс көріп, ақын немесе сазгер, т.б. болып ояну секілді жағдайлар болашақ өнер иелерінің өмірінде кездесе береді. Сүйінбайдың рухына табынумен өткен ұлы шәкірті – Жамбыл да:

Өлең кірген түсіне

Жөргегінде мен болам.

Қинама, әке, қинама,

Болмас енді зорлаған, – демей ме?! Тұла бойын өлең кернеп тұрған соң осылай деген де.

Шыққан тегі жағынан келгенде, жыраудың арғы атасы Күсеп әрі ақын, әрі қобызшы болса, нағашысы Қабан Жетісудағы ақындық, жыраулық өнердің ірі өкілі болған. Сүйінбай бозбала кезінде жеті тәулік бойы сол нағашы атасының кешінен қалмай, ілесіп жүріп, батасын алыпты.

Сөйтіп, Сүйінбай 13-15 жасынан ақындық жолын қуады. Баяғының неше алуан жыр-дастандарын, аңыз-қиссаларын жиын-тойларда жатқа айтып, өз жанынан да шығарады.