Сыр бойының бәйтерегі Әбілда Тәжібаев, 4 сынып

Тақырыбым:

Сыр бойының мәуелі бәйтерегі – Әбілда Тәжібаев

Мақсатым :

ХХ ғасырдың басында жарық дүниеге келіп , тұтас ғасырды көзімен көріп , онымен бірге жасасып , жаңалықтарын , небір қатігез қылықтарын өз шығармаларында жырлап та , сыныпта айта білген, сөйтіп ғасыр шежіресін жасап , ғасыр аясында көз жұмған , өзі тіршілік кешкен кееңнің ұлы ақынына айналған Әбілда Тәжібаевтың өмірін, шығармашылығын өскелең ұрпаққа насихаттау .

Өмір мен ерлік

Әбділда Тәжібаев 1909 жылы 4 ақпанда дүниеге келген. Ол алты жасында жетім қа­лып, анасы Айманкүл екі бала­сын – ұлы Әбділда мен қызы Зылиханы алып Перовскіден (Қызылорда) батысқа қарай 175 шақырымдағы Қараөзек темір жол стансасында тұратын төркін жұртын сағалауға мәжбүр болады. Бірақ ауыр тұрмыс тауқыметі мұнда да көп аялдатпайды. 1918 жылдың қысына қарай ел ішіне келген сүзек індетінен ауыл­дың жартысы бақилыққа аттанады. Бұл дәрі­гер­­сіз қазақ халқының қай жерде болсын басына түсіп тұратын жағдай еді. Пана­лап барған нағашы атасы мен әжесі, қарындасы қайтыс болады, анасымен екеуі өлім аузынан қалады. Жазға ілбіп жетіп, ана ұлын шілдеде күн сайын құм бұлауға салып, қазақы еммен емдейді, бала бойын қармап қалған суықты құмның ыстығымен шығарып, таяққа асыл­май жүретіндей халге жеткізеді. Бірақ ауыр дерт бәрібір белгісін өмір бойы қалдырып кетті, Әбділда науқастан оң аяғы қысқа болып тұрды

Жас Әбділданың өлеңге, әдебиетке деген құштарлығын оятқан да өз анасы мен нағашы атасы болады. Айманкүл араб, парсы тілдерін жақсы білетін сауатты, көзі ашық, көңілі сара кісі екен, Әбділдаға өзі хат танытып, әдебиет үлгілерін оқытып үйретеді. Кейін белгілі болып, өлеңдер жинағы да жарық көрген Әбділдаға шешесі Айманкүл, ол кезде әкесі Далдабай қарттың өтінішімен ауыл адамдарына Шығыстың қиссалары мен қазақтың неше алуан жыр-дастандарын оқып беріп отырған. Соларды қыбыр етпей, құмарта, үнсіз тыңдаушыларының бірі – Әбділда болған. Кейінірек үйлеріне келген қонақтары мен ауыл адамдарына, кішігірім жиын-топта әлгі қисса, дастандарды атасының айтуымен Әбділда оқып беретін болған.

Жыр дариясына айналған ақын

«Әбділда Тәжібаев туралы сөз болғанда екі дария көз алдыңа келеді. Бірі – Сырдария. Ғасырлар бойы ел мен жерді емізіп, нұр мен нуға ене болып келе жатқан дария... Екінші дария жыр дариясы... Жыр дариясы ұшы қиырсыз қазақ даласын ғана суарып жатқан жоқ, жер-жердің, ел-елдің поэзия мұхитына құйып жатыр. Оның аты – Әбділда Тәжібаев».

Тарихы тұңғиық сыр, сырлы әлемі жауһар жыр Сыр елін­­де туған Әбділдаға анасы Айманкүлден дарыған ақын­дық қабілет сол замандағы дәс­түр­ге сай әуелгіде халық ауыз әдебиетінен, халық ақындарынан нәр алды. 1927 жылдан өлеңдері баспасөзде жариялана бастайды, тұңғыш жинағы «Жаңа ырғақ» деген атпен 1933 жылы шықты. Оқырмандарына 40-тан астам кітабын ұсыныпты. Мөлдір лирикадан бастаған ақын «Күй атасы», «Абыл» сияқты толымды эпикалық дастандарға қалам тартты. Қазақ поэзиясының елеулі туын­дылары ретінде бағаланған «Гүлден дала», «Аралдар», «Жастық жырлары», «Кешеден бүгінге», «Көне қоңырау», «Жаңа өрімдер», «Құрдастар», «Толағай» және басқа да жыр жинақтарын бірінен кейін бірін шығарып, ақындық қуатын танытып, тәнті етіп жатты. Әбділда ақын өзі өмір сүрген қоғам дүбіріне құлақ түріп өсті, қоғам ұстанымына қызмет етті; қызмет ете жүріп адасты, алданды, қадамын талай рет шалыс басты, ақын құлады, тұрды, қайта құлап, қайта тұрды. Құлай жүріп жылады, жылай жүріп жырлады, оның қоғам рухымен бірге ұлт рухын тапқан, табысқан сәттері аз болмапты.

Толағай ақын,толастамас жыр иесі