Тәрбие деген тәңір бар тақырыбындағы мақала

ТӘРБИЕ ДЕГЕН ТӘҢІР БАР

Бала — ата-анасының, отбасының айнасы. "Ұяда не көрсең — ұшқанда соны ілесің" дегенді жиі айтамыз. Десекте, қазір сол айнаға қараған сайын жан ауыртар жағдайлар көп болып барады. Мұндайда "Бетің қисық болса, айнаға өкпелеме" деген сөз еске түседі тағы. Қоғамның, қоршаған ортаның бет-бейнесін жасайтын адам. Заманның да, уақыттың да иесі сол. Онда неге біз, адамдар бойынан өзіміз күткен кісілікті көре алмаған кезде "заманына қарай" деп заманды кінәлаймыз.

Ата-аналарымыз қай заманда болсын тәлім-тәрбиеге ерекше көңіл бөлген. Және ұл мен қыздың тәрбиесіне бөлекше қараған. "Қызың өссе ұлы жақсымен, ұлың өссе, қызы жақсымен ауылдас бол" деген де біздің бабаларымыз. Осы сөздердің тамырына үңілсек, тәрбиенің ананың құрсағы, отбасының бесігінен басталатынын аңғару қиын емес. Ал қазір осы тәрбие деген қасиеттің қадірі неге кетіп барады? Неге жастардың, әрине, барлығының емес, әйтседе, көпшілігінің бойынан кемшіліктерді көбірек көріп жүрміз.

Бірде қоғамдық көлікте үлкен кісі мен он төрт-он бес жасар ұл бала сөзге келісіп қалды...

Үлкен кісі: "Қасыңда әкеңдей адам тұрғанын көріп, қалай дәтің шыдап отыр, ұятсыз" дегені сол еді, ұл орнынан ұшып тұрды... Үлкен кісі орын беріп жатыр десе керек, жағасына жармасқан балғын қолды көргенде көзі шарасынан шығып кете жаздады. Баласы жағасына жармасып жатса, көзі шықпай қайтсін. Бала үлкенді біраз жерге апарып тастады. Үлкен де аянған жоқ. Үлкеннің тілі баланың ата-анасына тиді. «Тексіз, тәрбиесіз» дегенді жанына батыра айтты. Бала оны жайбаракат қабылдап, "үш-төрт әдемі" боқтығымен сыбап алды да, сағызын жапылдата шайнап отыра берді. Төңіректегілер «сұмдық-ай» десті. Шынымен сұмдық шығар. Ал олай болса, неге осы сұмдықтардың тамырына үңілмейміз? Бала жағымсыз мінезді періште бойына қайдан қондырды? Қазір тәлім-тәрбие төңірегінде әңгіме айтыла қалса, қоршаған орта мен теледидарды, тіпті баласының бойындағы кемшілікті мектеп пен мұғалімнен іздейтін де ата-аналар кездеседі. Сол теледидардағыны қабылдайтын, мұғалімге еліктейтін кезеңге дейінгі тәрбиеге жауаптыны қайдан іздейміз?

Осындайда "ұяда не көрсе ұшқанда, соны іледі" деген бабалар тағылымы ойға оралады. Ал қазір көп отбасы жұмысбасты болғандықтан, бала тәрбиесін мектепке тапсырды. Енді қайтсін. Күнкөріс қажет.