Тарих сабағын ұйымдастырудағы мұғалім мен оқушы шығармашылығы

Тарих сабағын ұйымдастырудағы мұғалім мен

оқушының шығармашылығы.

Мукушев Қ.М. №2 Новоишим орта мектебінің тарих және қоғамдық пәндер мұғалімі

Солтүстік Қазақстан облысы Ғабит Мүсірепов атындағы аудан

Біз «Өмір бойына жететін

білім алу» моделінен «өмір

бойы білім алып өту» моделіне көшуге тиіспіз.

Н.Ә.Назарбаев

Шығармашылық – бүкіл тіршіліктің көзі. Адам баласының сөйлей бастағанынан бастап бүгінгі күнге дейін жеткен жетістіктері шығармашылықтың нәтижесі. Әр жаңа ұрпақ өзіне дейінгі ұрпақтың қол жеткен жетістіктерін меңгеріп қана қоймай, өз іс – әрекетінде сол жетістіктерді жаңа жағдайға бейімдей жетілдіре отырып, барлық салада таңғажайып табыстарға қол жеткізеді. Ал бүгінгі күрделі әлеуметтік-экономикалық жаңарулар тұсында шығармашылық қабілеттер басты нысана болып, керісінше оқушыда шығармашылық қабілеттің болмауы - үлкен проблема саналып, ойландыруы тиіс деп ойлаймын. Оқушының шығармашылық қабілеті оның ойлауы мен практикалық әрекеттері арқылы дамиды. Ойлауға үйрететін сабақтар – жаңа педагогикалық технологияларды қолдану сабақтары болып табылады. Мұндай сабақтарда оқушыға ерекше ахуал, мұғалім мен оқушы арасында ынтымақтастық қатынас қалыптасады. Мұғалім бұл жағдайда дайын білімді түсіндіріп қоюшы, бақылаушы емес, бағалаушы емес, танымдық іс-әрекетін ұйымдастыратын ұжымдық істердің ұйтқысы. Тек осындай оқыту ғана оқушы интелектісінің көзін ашып, шығармашылығын дамытады. Қанша айтқанмен, әлі де болса білім беру ісінде уақыттың көбі баланы жалықтыратын баяндау, түсіндіру, көрсету сияқты

Осы себептен оқушы игерген білімін іс-әрекетте пайдалана алмау қиындығына тап болады. Ал оқушыны дамыта оқытатын болсақ ізденушілік- зерттеушілік әрекеттерін ұйымдастыруы жағдайы басты назарда болмақ. Ол үшін оқушы өзінің бұған дейінгі білетін амалдарының, тәсілдерінің жағдайды шешуге қабілетсіз екендігін сезінуі керек.

Осыдан кейін барып оқушының білім алуға ынтасы артады, білім алуға әрекеттенеді, бұл жағдай оны шығармашылыққа итермелейді. Оқушы алдына оқу мақсаттарын қоюда ешқандай дайын үлгі берілмейді . Мақсатты шешу іштей талқылау, сосын жинақтауарқылы жүзеге асырылады. Әркім табылған шешімнің дұрыстығын өзінше дәлелдей білуге үйретіледі. Әр оқушыға өз ойын, пікірін, дәлелдемесін ашық айтуға мүмкіншілік беріледі, жауаптар тыңдалады, талдаулар жасалады. Әрине, жауаптар барлық жағдайда дұрыс бола бермейді, дәлелдердің де нақты болуы да мүмкін емес. Дегенмен, әр оқушы жасаған еңбегінің нәтижесімен бөлісіп, дәлелдеуге талпыныс жасайды, жеке тәжірибесімен қорытындылауға үйренеді. Еліміздің егемендік алып, қоғамдық өмірдің барлық саласында жүріп жатқан демократияландыру мен ізгілендіру мектептерді осы кезге дейінгі дағдарыстан шығаратын қуатты талпыныстарға жол ашты. Білім берудің жаңа жүйесі жасалып, әлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағыт алды. Білім мазмұны жаңа үрдістік біліктермен байи түсуде. Ауызша және жазбаша, телефон, радио байланыс – қазіргі заманғы ақпараттық- коммуникативтік технология құралдарына ығысып орын беруде. Нарық жағдайындағы білім беру бағдарламаларының нақтылануымен де

1. Есте сақтауға негізделген оқып білім алудан бұрынғы

меңгергендерді пайдалана отырып, ақыл-ойды дамытатын оқуға көшу. 2. Білімнің статистикалық үлгісінен ақыл-ой әрекетінің

динамикалық құрылым жүйесіне көшу. 3. Оқушыға орташа деңгейде білім беретін бағдарламадан

жекелеп, саралап оқыту бағдарламасына өту.

4. Мұғалім мен оқушының бірлік одақта қызмет істеуі. Бір-

біріне басымдық көрсетпеуі, оқушының да, мұғалімнің де субъект болуы.

Бұл міндеттерді жүзеге асыру үшін мектеп ұжымдары әр мұғалім күнделікті ізденіс арқылы барлық жаңалықтар мен өзгерістерге батыл жол ашарлық қарым-қатынас жасаулары керек. Оқыту түрлерін, құралдарын одан әрі жетілдіруде тиімді әдістерді қолданудың жолдарын іздестіру қажет. Қазіргі білім беру саласындағы оқытудың озық ақпараттық- коммуникативтік технологияларын меңгермейінше жан- жақты сауатты маман болу мүмкін еместігі айдан анық. Тарих және қоғамдық пәндер сабақтарындағы көрнекілік туралы методикалық әдебиеттерде жеткілікті жазылған. Осыған қарамастан қазақ мектептеріндегі тарих сабақтарында көрнекі құралдардың тым аз пайдаланатындығын айтпасақ та болмайды. Ал, көрнекі құралсыз оқушыларды сабаққа ынталандыру, олардың алған білімдерінің тиянақты, баянды болуы қиын. Мұғалім әңгімесіндегі тарихи, географиялық орындар мен атаулар картадан көрсетіліп жатса, аты әйгілі, белгілі тарихи қайраткерлердің портреті ілініп, оның жеке басының қасиеттеріне сипаттама берілсе, белгілі бір қамалға жасалған шабуылдың суреті ілініп, ондағы жағдайлар аудио не бейнефильммен толықтырылса, ал белгілі бір елдің саяси, экономикалық және мәдени дамуын көрсететін статистикалық мәліметтер тек ауызша ғана айтыл

Мұның көбінесе уақыт алғаннан басқа пайдасы болмайды. Біздің мектепте қазіргі таңда электрондық оқыту жүйесінің енгізілуіне байланысты тарих кабинеті техникалық жағынан қамтамасыз етіле басталды, интернет жүйесіне енгізілді. Тарих кабинеттерін техникалық құралдар пайдалануға сай жабдықтау және қолданған құралдың сабаққа қойылатын үш міндетін (білімділік, дамытушылық, тәрбиелік) ойдағыдай жүзеге асуына үлес қосуы – ең басты шарт. Тарих сабақтарының сапалы өтуіне белгілі дәрежеде әсер ететін бірқатар құралдар бар. Солардың бірі – сынып тақтасы. Сынып тақтасын тиімді пайдаланатын мұғалімдер көбіне оған қосымша әр түрлі қөрнекілік материалдарын пайдаланады. Ал, бұған керісінше көптеген сабақтарда сынып тақтасы мүлде пайданылмайды. Сынып тақтасын ұтымды пайдалану тарих сабағын сапалы өткізуге едәуір үлес қосады. Сондықтан оны сабақ сайын пайдаланып отырған дұрыс.Сынып тақтасына сабақтың тақырыбы, сабақтың негізгі мәселелері, терминдер, кісі аттары, тарихи атаулар, статистикалық мәліметтер, даталар жазылып, хронологиялық және басқа да таблицалар, схема-сызбалар, диаграммалар сызылады. Сынып тақтасын тиімді пайдалану оқушылардың тақтада көптеген жұмыстар атқаруына мүмкіншілік береді. Тари