Тәттімбеттің Сарыжайлау күйі бойынша ашық сабақ, 5-сынып

Жұмашбаева Мәншүк.

Маңғыстау облысы

Маңғыстау ауданы

Балалар өнер мектебі мұғалімі

Сабақтың тақырыбы: Тәттімбет «Сарыжайлау»

(Ашық сабақ)

Сабақтың мақсаты:

Білімділігі:

Оқушыларға шығарманың мағынасын ұғындыру,сазды әуеннің

орындау ерекшелігі мен автордың негізгі идеясын оқушы

санасына жеткізу

Тәрбиелік мәні:

Музыканың өмірмен байланысы арқылы адамгершілікке, табиғатты сүюге, қоршаған ортаға қамқорлық сезімін қалыптастыруға,

әсемдікті сезінуге тәрбиелеу.

Дамытушылық:

Орындаушылық,

тыңдаушылық және есте сақтау қабілетін дамыту.

Сабақтың көрнекілігі:

Композитор суреті, интерактивті тақта,проектор,тірек-сызбалар,тақырыпқа сай суреттер,музыкалық аспаптар-домбыра,баян.

Сабақтың әдісі:

Модуль элементтерін пайдалану,топтық жұмыс,сыни тұрғыдан ойлау.

Пәнаралық байланыс:

Бейнелеу өнері,дүниетану,әдебиет.

Музыкалық сауат:

Диез, орташа, баяу, екпін.

Сабақтың жүрісі.

І.Ұйымдастыру. Оқушылар сыныпқа күй әуенімен кіреді. Оқушыларды түгендеу,құрал-жабдықтарын түгендеу. (1 мин)

ІІ. Дауысқа жаттығу. Вокализ. «до-ре-ми-фа-соль, фа-ми-ре-до», «Квинта баспалдағы», тоникалық үшдыбыс (до-ми-соль-ми-до) (2 мин)

ІІІ. Өткен сабақты сұрау. (5-мин)

Әр оқушыға тест парағы беріледі.

ІҮ. Жаңа сабақ.

І саты. Тәттімбет. «Сарыжайлау» (5-мин)

Сұрақ: Күй дегеніміз не?

Жауап: Күй- домбыра,қобыз басқа да аспаптарда орындалатын музыкалық шығарма.Күйдің сөзі болмағанмен,белгілі бір тақырыбы,тарихи мазмұны болады.Күйлер орындалу ерекшелігіне қарай төкпе,шертпе болып бөлінеді.Төкпе күйлер түрлі қағыстармен, ал шертпе күйлер саусақтың ұшымен шертіп ойналады.

Тәттімбеттің өмірі (1816-1860). Күйші 1816 жылы Қарағанды облысы,Қу ауданы,Мөшкек бұлағы деген жерде дүниеге келген.Тәттімбет тек күйші емес,бір жағынан ақын,шешен адам болған.Ең алғаш домбыраны әкесі Қазанғаптың әкесі Әліден үйренеді.

Тәттімбет күйлері шертпе дәстүрінің ең озық үлгілеріне жатады.Ол дәулетті жанұядан шыққан, әділдікті, шындықты қолдаған.

Күйлері: «Былқылдақ», «Қосбасар», «Көкейкесті», «Терісқақпай», «Сылқылдақ», «Наршөккен», «Сарыжайлау» т.б.

Соның ішінде бүгін «Сарыжайлау» күйіне тоқталамыз.

«Сарыжайлау» -сағыныш күйі,асқақ та әсем туған жерге деген,оның төсінде ойнаған еліктері мен әсем жайлауына,табиғат сұлулығына деген мақтаныш күйі.Мұнда жасыл жайлау,сылдырап аққан бұлақ,асыр салып асық ойнап жүрген балалар,қосылып әндеткен қыздардың үнін естігендей әсер аламыз.

«Сарыжайлау» күйі тыңдалады. Экраннан тақырыпқа сәйкес слайд жүріп тұрады.Суретпен әңгімелеу.

ІІ саты. Топтық жұмыс. (10-мин)

Біз жасыл жайлауды, әсем даланы, сылдырап аққан бұлақты, биік тауларды көрген кезде,суретін салғымыз келеді,біреулерің өлең шумақтарымен жырлағыларың келер, ал композитор өзінің әндері мен күйлері арқылы жеткізеді екен.

Оқушыларды үш топқа бөліп отырғызып, «Сарыжайлау» күйін тыңдап отырып орындау үшін тапсырмалар беріледі.

І топ:«Сарыжайлау» күйін тыңдай отырып эссе жазу.

Мысалы,күйді тыңдаған кезде көз алдымызға биік тау, жүгірген аң, ұшқан құс,сылдырап аққан бұлақ,қызылды-жасыл жайқалып өскен гүлдер елестейді.Жайлау көркін тамашалап жүрген ата мен немере,бие сауып отырған жеңгейді,сырмақ сырып, ою ойып отырған әжейді көз алдымызға елестетеміз.

ІІтоп: Мына сөздерді пайдалана отырып төрт жол өлең құрастыру.

Сайрайды, жайнайды, ойнайды, қалмайды, тоймайды.

Мысалы:

Аспанда күн жайнайды,

Бұлбұл құстар сайрайды

Қаз-үйрек жүзіп ойнайды,

Көрсең көзің тоймайды.

ІІІ топ: Сурет салу.

Күйді тыңдай отырып, алған әсерін бояумен қағаз бетіне түсіру, жайлау көрінісін сурет салу арқылы жеткізу.