Тәуелсіздік – ел тілегі сынып сағаты 4-сынып

16 - желтоқсан Тәуелсіздік күніне арналған «Тәуелсіздік – ел тілегі» атты мерекелік кештің жүрісі.

Мақсаты: Желтоқсан көтерілісінің сипатын насихаттай отырып, Желтоқсан құрбандарын мәңгі есте сақтау; жас ұрпақ бойына еліне, жеріне, ұлтына деген патриоттық сезімін қалыптастыру.

I- жүргізуші. Құрметті ұстаздар, ата-аналар, оқушылар. Бүгін біз еліміздің сан мың жылдар бойы армандаған, сол жолда ғасырлар бойы, найзаның ұшымен, ерлеріміздің ерен ісімен, кешегі дүниені дүр сілкіндірген желтоқсан оқиғасымен келген, тарихымызда алтын әріптермен жазылып қалатын Тәуелсіздік күні мерекесіне арналған «Тәуелсіздік – ел тілегі» атты кешімізді назарларыңызға ұсынамыз.

II- жүргізуші. 16-желтоқсан. Бұл ерлік пен өрлік, қайғы мен қасірет мидай араласқан әрі жарқын, әрі қаралы, қасіретті күн еді. Бұл қасіретті күні Асанқызы Ләззат, Сыпатайұлы Ербол, Мұхамеджанқызы Сәбира, Ноғайбайұлы Қайрат сынды жүздеген мыңдаған қыршындарымыздың қанатын қиып түскен, озбырлық күні, өктемдік күні еді. Ендеше, сол желтоқсанның ызғарындағы мыңдаған боздақтардың рухын еске алып, бір сәт үнсіздік жариялаймыз.

I- жүргізуші. 1986 жылы қазақ жастары тотаритарлық режимге ашық қарсылық көрсеткен күн бәрімізге белгілі . Өмір өзен толқындары бізді әйгілі 16-шы желтоқсан оқиғасынан уақыт өткен сайын алыстатып әкетіп бара жатса да, жүректерде мәңгілік ұмытылмайтын бір нәрсе бар. Ол – дүниені дүр сілкінген сол үш күн ішінде қазақ қыздары мен жігіттерінің рухына, ерлігіне деген тағзым, құрмет еді.

II- жүргізуші. Дауылға желтоқсанның желі айналды Ашуға мінді Алатау кәрі айбарлы Күтпеген іс ақыры не болды деп Күллі әлем Алматыға қарай қалды

I- жүргізуші. Кез емес жаугершілік «аттан» атты Алаңның шеруі емес салтанатты Қытымыр қыстың басы сол бір айда, Желтоқсан жеті әлемді жалт қаратты

II- жүргізуші. Желтоқсанның ызғары-ай, Кірпікке қатқан мұздары-ай, «Елім-ай» деп егілген, Қаһарман ұлдар, қыздар-ай.

I- жүргізуші Желтоқсан таңы дірілдеп ызғар,

Жүректе ізгі үміт пен ізгі ар. Ақ құстай бейбіт арманы самғап Алаңға шықты жігіттер, қыздар.

II- жүргізуші. Көтерілді жастарымыз алаңға, Көтерілді студент қыз, балаң да. Қан төгілді намысы үшін қазақтың, Ерліктері жайылды кең ғаламға.

I- жүргізуші Ызғарлы күн, ызғарлы түн желтоқсан Мазасыздан түн жамылған желтоқсан Қазақ елін қан майданға жолдаған Қазақ жерін қара қанға бояған

Ән : «Желтоқсан желі»_____ Орындайтын:__Оралова Айзада, Бітімбаева Шаттық__

II- жүргізуші. Йә, қайран қазағым! Ұзақ уақыт «Мен қазақпын, мың өліп, мың тірілген» деген астарлы сөздің мәнін ұға алмай, ұқсақ та ашып айта алмай келдік. Айту үшін тарихқа бойлау керек, ал тарихтың тұңғиығына барсақ қарауылға іліндік. Ол сөздің салмағын, маңызын жариялылық таңында ғана түсіндік.

I- жүргізуші. Сол бір суығы ерте түскен қыс кездерінде, тоқырау тажалының ызғарында, аяусыз тапталған ар намыстың ышқынған дауысы құлағымызда әлі де шыңылдап тұрғандай.

II- жүргізуші Желтоқсан айы естесің Дауыл боп бұрқап ескенсің Азаттық күйі қашаннан Көкейін елдің тескенсің

I- жүргізуші Тарылып жатса даламыз Қайтіп біз тыныс аламыз Қақымыз жоқ айтуға Әділет қайдан табамыз

II- жүргізуші Шектеліп ана тіліміз Оқылмай өлең- жырымыз Жабылып жатса мектептер Жадырар қалай күніміз

I- жүргізуші Бұрқ етті қазақ баласы Кеудеде өршіп наласы Алаңға қарай ағылды Таусылып барлық шарасы

II- жүргізуші Тұтқиылдан түскен суық мәлімет

Тарап елге дейді күштеп қабыл ет Жаңа алаңға қалың жастар қаптады Қайда- қайда жариялылық әділет

I- жүргізуші Аяз қысып, төкті қыс та қаhарын

Сиретпеді жастар бірақ қатарын Қайдан білсін милиция - қорғаны Ұрып-соғып, суық сумен атарын

II- жүргізуші Көрініс.

Радиодан: Қазақстан Ком уннистік Партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы Дінмұхамет Ахметұлы Қонаев Қазақстан Комунистік Партиясы орталық Комитетінің V пленумының шешімімен қызметінен алынып, орнына Кеңестер одағының Комуннистік партиясы Ульянов облыстық комитетінің бірінші хатшысы Генадий Васильевия Колбин Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып тағайындалды.

Студенттер сахнаға шығады. Қайрат: Естідіңдер ме Дінмұхамет Қонаев орнынан алынып, орнына белгісіз орыс сайланыпты. Бұл не деген масқара! Сәбира: Орталық Комитетінің шешіміне қарсымыз! Қазақстанды тек қазақ басқаруы керек! Ербол : Бізге келімсектің қажеті жоқ. Ұлтымыздың намысын аяққа таптатпаймыз. Қайрат: Дербестікті талап етеміз. Қазақ елінің өз көсемі керек! Ләззат: Сүрмейтұғын болдық қой күймей ғұмыр. Көлеңкеміз. Күннен де тимейді ңұр. Колбин деген кім екен қайдан келген Уа, сыртымыздан қашанғы билейді бұл? (Қаруланған милиционерлер келеді)

Милиционер: Жастар, жастар тараңдар! Қайрат: Біз пленум шешіміне қарсымыз. Милиционер: Қайтыңдар жатақханаларыңа! Ербол: Орталықтың озбырлық өктемі жойылсын! Қазақстан қазақтардікі. Милиционерлер: Тараңдар әйтпесе күш көрсетеміз. Қайрат: Демократия жасасын! Жастар бәрі бірге: Менің елім, менің елім Гүлің болып егілемін Жырың болып төгілемін елім Туған жерім менің, Қазақстаным. Милиционер: Менің командамды тыңдаңдар! Күш қолданыңдар! (Жастарды ұрып соғып, қолдарын артына бұрап алып кетеді)

I- жүргізуші Қатыгездік жұдырығы түйіліп,

Қамшы үйірді, жасқап, жекіп, бұйырып Желтоқсанда шықтық үлкен алаңға, Халық үшін жаратқанға сыйынып.

II- жүргізуші Ей, қазақтың ұланы,

Болғайсың дала қыраны. Жер суын қорғау бабаның, Емес пе басты ұраны!

I- жүргізуші Әрбір тарихи кезең дәуір белесінде өз үнін, өз жырын, өз әуенін қалдырып отырады ғой. Бұл ән сол желтоқсан оқиғасының боздақтарына арналған. Сөзі Есенғали Раушановтікі, әні Оспановтікі Батшабаева Айтолқынның орындауында «Қара бауыр қасқалдақ» әні. II- жүргізуші Түн. Кәдімгі миллиондаған түндердің бірі, бірақ бұл түн өзгеше еді. Себебі, бұл түнде қаланың кез—келген тұсынан ұсталған жастарды ұрып-соғып өлімші халге жеткізді. Осындай қатыгездікті көрген оларға араша түсем деп жүргендердің арасында Қайрат Рысқұлбеков те бар.

I- жүргізуші Иә, халық басына төнген осы бір қасіретті сәтті от тілді, қайсар ақын Қайрат былай деп суреттейді. Екі жүзің қырылып, Екі жүзің ұрылып, Екі жүзің сотталып, Жоқтаусыз кетіп барасың! Қыршыныңнан қиылып, Солармен бірге өлсемші-ай! Артта қалған ата -анам Арулап қолдан көмсемші - ай.

II- жүргізуші Йә, қылышынан қан тамған сонау, Колбин үстемдік қылған заманда-ақ: Сөйлесең даусың жетпейтін Кез болдық мынау заманға Шовинизм еді ғой Басты себеп жанжалға – деп жасқанбай жырлаған желтоқсанның аққан жұлдызы, жас сұңқар Қайрат Рысқұлбеков ең жоғарғы жаза, ату жазасына іліккендердің бірі. Көрініс.___ Түрменің іші Қайрат өлең жазып отыр. «Әкетай-ау пайғамбардай жасың бар, Туа бермес сіз секілді асылдар. Қартайғанда жүрегіңді жаралап, Кесір болды-ау біз секілді «масылдар» Айналайын, қарындасым , қарағым Қолда кісен, мен айдауға барамын Қайғы шегіп, азап тартқан ағаңды, Айтшы жаным, қандай жанға баладың?

Айналайын, інішегім, құлыным, Сені ойласам үзіледі жұлыным. Сенің ерке ақ жүзіңді көре алмай Кетіп барам мен айдауға, құлыным.

Қалдырып жаны мәңгі жас ұлыңды Құпия шерттім осы жан сырымды Қош енді, жолықпасам қайран анам, Көзімнен ақ жаулығың жасырынды Қайран анам күзеткенің түгел ме? Көктеректе жазықсыз екенімді біле ме? Бейшараңды мазақ етіп жоқ әлде, Саған дағы елің, жұртың күле ме? Милиционер: Иә, Рысқұлбеков, тағы да хат жазып отырсың ба? Милиционер: Сен 18 желтоқсан сағат 10 00 –де қайда болдың? Қайрат: Жолдастарыммен бірге Фурманов көшесінде болдым. Милиционер: Жоқ, сен өтірік айтпа! Сен Сәтпаев пен Мира көшесінің қиылысында Савицкиді соққыға жықтың. Соның нәтежиесінде ол қайтыс болды. Сен оның өліміне кінәлісің. Сен оны өлтірген Қайрат: Бұл дегенің қып-қызыл қиянат қой. Милиционер: Мойында! Мойындасаң жазаң жеңілденеді. Қайрат: Мен ешкімді де өлтіргем жоқ. Милиционер: Савицкиді өлтірдім демей - ақ қой, оқиғаға қатыстым десең де болады. Қайрат: Жасамаған нәрсені неге мойындаймын. Бұл маған жабылып тұрған жала. Милиционер: Бұдан ешқандай пайда жоқ, ісін сотқа түсірейік содан соң көресің. Милиционер: Жайрайды өзінен көрсін (Қайратты ұрып соғып, қолын артына қайырып алып кетеді)

1. Жүргізуші: Елім деп, қазағым деп, айдай әлемге жар салып, ұлтының намысын қорғаған жалынды, жігерлі азамат Қайрат Рысқұлбековтың соты болар күн де жетті. Сот келеді. Сот: Айыпкер Рұсқұлбековты тергеуге әкеліңдер! (Қайратты екі тергеуші әкеледі) Милиционер: Айыпкер Рысқұлбеков ақтық сөзің не?

Қайрат : «Ақтық сөзің не ?» деген

Бүгін қойды сот сұрақ Айтайын оны халқыма, Жоқ пейіл менде жасымақ Қорлай беріп қайтадан, Титыққа орыс жетпесін Туған жердің намысы Бөтен қолда кетпесін Салт-санадан айырылып, Арақтан ұрпақ азбасын Ел көркейтер азамат Қызғаныштан тозбасын Абай туған жерінде Бомбасын атом жармасын Құлпытасты қиратып, Өлігіңді қазбасын Өз ұлтыңның басшысын Орнынан сүйреп алмасын Милиционер: Қысқарт тіліңді, жап аузыңды! Сот: Айыпкер, Қайрат Рысқұлбеков қылмыскер деп танылып, Қазақ Кеңестік Социолистік Республикалар Одағының Қылмыстық Кодексінің 60 бабы бойынша 3 жыл бас бостандығынан айырылсын, Қылмыстың Кодекстің 173 бабының 1 тармағы бойынша жазалаудың ең ауыр түрі- өлім жазасына атуға кесілсін. Милиционер: Ал, декабрист, соңғы ақтық сөзіңді айт. Милиционер: Күнәдан таза басым бар,

Қазақ деген атым бар. 21- де жасым бар Қасқалдақтай қаным бар Бозторғайдай жаным бар. Алам десең алыңдар Қайрат деген атым бар, Қазақ деген затым бар Еркек тоқты құрбандық, Атам десең атыңдар. (Сахнада екі милиция киімін киген адам Қайратты алып келе жатқанда жаралы Қайрат былай дейді) Қайрат: Мен не етермін, не етермін, Мен келмеске кетермін Көрмеген қош бол таңдарым! Көре алмай енді өтермін Қош аман бол артымда Ағайын – туған, азамат Артымда қалған ата-анам, Ел – жұртым саған аманат!-

(Қайратты алып кетеді.) I- жүргізуші КСРО Жоғарғы кеңесі Призидиумның шешіміне 1988 жылы 28 сәуірдегі указымен Қайрат Рықұлбековке кешірім жасалып, 20 жыл бас бостандығынан айыруымен ауыстырылды. Алайда бұл хабар Қайратты қуанта алған жоқ.

(Қайраттың хаты сахна сыртынан оқылады) «Міне өздеріңіз естігендей ату жазасын 20 жылға ауыстырды. Бұл әрине, біреуге қуаныш, біреуге азап. Өз басым бұл үшін қуанғам жоқ. Өйткені, асыл анашым, түсініңізші! Мен сорлы бұл тас зынданда жазықсыздан, жазықсыз еш отырғым келмейді. 11-ай ішінде қайғы - қасіреттен әбден жүйке тамырым жұқарды. Әбен шаршадым. Сол себептен 20 жыл бойы өз-өзімді қинағым келмейді.»

I- жүргізуші. 1988 жылы 21 мамырда Семей қаласындағы түрменің 21- камерасында Қайрат 21 жасында «өзін-өзі өлтірді» деген атпен құпия түрде қаза тапты.

II- жүргізуші. Желтоқсанда жас өмірін жалау еткен қазақтың қайсар ұлы – Қайрат Рысқұлбеков халқымыздың ұлттық батыры ретінде өз есімін ел жадында мәңгілік жазып кетті. I- жүргізуші. Кінәлі ме, ақын Қайрат, ер Қайрат? Ауа жетпей атып шыққан алаңға Қылқындырған қиянатқа көнбеді ол, Тапталғысы келмеді оның табанға

II- жүргізуші. Әсте естен шығармайды жыр мұны, Айтады ылғи домбыраның күлбірі Аты аталса күрсіндірер жылатып Желтоқсандық күрсіндірер жылатып

I- жүргізуші. Желтоқсандық азамат пен құрбаны Жатыр бүгін Мойынқұмның бауырында Қара өлеңнің ерте солған бір гүлі.

Қоңырбаева Гүлзаураның орындауында «Елім -ай» әні.