Тәуке ханның Жеті жарғы заңы 10 сынып ашық сабақ

Сабақтың тақырыбы: Тәуке ханның «Жеті жарғы» заңы. Сабақтың мақсаты:

Тәукенің хан болу қарсаңындағы және хандық құрған кезіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы саяси жағдайы туралы, Тәуке ханның «Жеті Жарғы» заңдары және жасауға қатысқан қазақтың ұлы билері туралы мәліметтермен оқушыларды жан-жақты таныстыру;

Оқушылардың оқулықпен өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын, тарихи ұғымдарды талдау, салыстырып, қорытынды жасау қабілеттерін дамыту; мемлекеттік құрылыстың негізгі ұстанымдарын анықтайтын «жеті жарғы» заңының негізін меңгерту.

Тәуке ханның және ұлы билердің мемлекетті нығайту үшін атқарған қызметтерін көрсете отырып, оқушыларды адамгершілікке, елін, туған жерін құрметтеп, оның дамуына үлес қосуға тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Аралас Сабақта қолданатын педагогикалық технологиялар:СТО, проблемалық сұрақтар әдісі, тірек сигналдар арқылы оқыту Сабақтың әдісі:Білімді бақылау , тұлғаларды және білімді бағалау әдістері т.б Оқыту құралдары: Карта ,тірек –схема , хандар мен билердің портреттері

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі Амандасу; Оқушылар қимылмен команданы орындайды Сәлем достым! \ қол алысады\ Сен қалайсың? \арқа қағады\ Қайда болдың? \алақан жаяды\ Мен сені сағындым!\жүрегін ұстайды\ Сен келдің. \құшағын жаяды\ Жақсы болды! \құшақ жаяды\

Мұғалім өлең жолдары арқылы даярлықтарын тексереді. Дайынсың ба сабаққа? Қарап алшы жан-жаққа Бәрі бар ма орнында? Қалам, дәптер, кітап та.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру Тәуке хан болу қарсаңында Қазақ хандығының саяси жағдайы тақырыбы бойынша

Үлгі: «Детальдарын қосу» әдісімен мұғалімнің сұрағы. 1.Бастапқы сөйлемнің мысалы:1643жылы Жоңғарлар қазақ жеріне басып кірді. Кеңейтілген сөйлемнің мысалы:\Оқушы жауабы:\ХУІ ғасырдың ортасында Батыр қоңтайшының билікке келуімен Жоңғар мемлекетінің күш- қуаты артты.Оның тұсында қазақтар мен жоңғарлар арасында 1635,1643,1652 жылдары қарулы шайқастар болды.

«Детальдарын қосу» әдісімен оқушылардың сұрақтарды жалғастыруы. 2.Бастапқы сөйлемнің мысалы:1628-1652жылдары Жәңгір ханның таққа отырды \Есім ханның баласы\Кеңейтілген сөйлемнің мысалы:Жәңігр ханның ғұмыры жоңғарларға қарсы күреспен өтті.Оның билігі тұсында Жоңғарлардың күшейген кезі болатын.Жоңғарларға қарсы күрестегі ерлігі үшін Салқам Жәңгір атанған болатын.1643ж.жоңғарларға қарсы күресте Орбұлаққа бекінген Жәңгір хан 600 жауынгерімен 50мыңдық жау әскеріне қарсы шығады.Жаушының сәлемі арқылы Жалаңтөс батырдың көмегімен жоңғарлардың шегінуіне мәжбүр етеді.Жәңгірдің жаужүректілігі,көрегендігі халықтың мерейін үстем етті.Орбұлақ шайқасы тарихымыздың өшпес жарқын беттерінің бірі болып саналады.

Негізгі сұраққа жауап:Жоңғар әскері 1680жылдары Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан жеріне тағы да басып кіріп,қазақ ұлыстарын талқандады.Тәукенің хан болу қарсаңындағы елдің саяси жағдайы осындай еді.

ҰСМҚ\ұстаным,себеп,мысал,қорытынды\әдісімен сұрақ-жауап:

Тәуке ханның «Билер кеңесін» құрудағы мақсаты қандай болды?

Үлгі: Ұстаным;менің ойымша хандық билікті нығайту үшін өзгерістер ензіуді іске асыру керек болды.

Себеп: Тәуке хан өз билігін күшейту үшін билерге арқа сүйеуге,ал сұлтандардың билігін шектеу қажет еді. Мысал: Тәуке хан билігінің бір бөлігін билерге беру арқылы ықпалды билерді мемлекеттік істерді шешіп,ел басқаруға тартты.Тәуке хан билердің шығарған үкімінің келесі «Билер кеңесіне» дейін күшін жоймайтынын заңды түрде бекітті. Қорытынды: Қазақ хандығын нығайтуда «Билер кеңесінің» ролі күшті болды.

«Таза тақта» ойыны .Тәуке хан тұсындағы Қазақ хандығының сыртқы жағдайы 1681-1685жылдар,1573жыл,1694жыл –хронологияны талдап,соңында жауабы бар даталарды тақтадан өшіріп отыру.Соңында таза тақта қалады.

ІІІ.Жаңа сабақ: сабақ тақырыбын ашу үшін ҚР Конституциясы,ҚР бала құқығы туралы Заңы т.б.кітапшаларын көрсетіп не көріп отырғандарын сұрау.Баптарынан үзінді оқып беріп,құқықтарының қалай қорғалатыны туралы сұрау.Заңның әділдік пен тәртіп орнату үшін қажеттілігін түсіндіретін сұрақтармен Тәуке ханның кезінде шығарған заңы қалай аталатынын ,бүгінгі сабағымыздың тақырыбы қандай болуы мүмкін екенін оқушылардың жауабымен жаңа сабақтың тақырыбын анықтаймыз.

Сабақтың мақсатымен таныстыру. «ЖИГСО»әдісімен түсінулерін ұйымдастыру.

«Ойлан,бірік,бөліс» әдісі Тәуке ханның «Жеті жарғысы» туралы не білеміз? Оқушылар ойларына келген жауаптарды немесе идеяларды барынша білгендерін жазады.\Ойлан\ Одан кейін өз…