Тіл әдебиет білгірі сыныптан тыс жұмыс 11 сынып

Тіл-әдебиет білгірі

Күні: 21.09.18ж Мақсаты: Оқушылардың қазақ тілі және әдебиет пәнінен өтілген материалдарды меңгеруін, білім деңгейін тексеру. Міндеттері: 1) оқушылардың білім-білік дағдыларын қалыптастыру; 2) ана тілін сүюге, құрметтеуге тәрбиелеу, көркем әдебиетті сүйіп оқуға, ізденімпаздыққа баулу; 3) оқулық пен қосымша материалдар деректерін пайдаланып, ғылыми-танымдық әрекеттерін жетілдіру. Көрнекілігі: интерактивті тақта, слайд, суреттер Пәнаралық байланыс: ауыз әдебиеті, шет тілі, өнер, халық педагогикасы Барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі. 1) Алдын ала тағайындалған топтарды шақыру. 2) Әділқазылар алқасын сайлау. - Қымбатты ұстаздар, оқушылар! Бүгінгі 10 «Ә» сынып оқушыларымен өткізілгелі отырған «Тіл-әдебиет білгірі» атты сайысына қош келдіңіздер! Қазақ тілі – өте бай тіл. Ана тілінің күші мен құдіретін туған халқымыз әуелден-ақ бағдарлап, сөз өнерін барлық өнердің басы деп санаған. Сөз өнері –халық даналығы-ның жемісі. Әдебиет – халқымыздың рухани өмірінің айнасы, ана тіліміздің өмір- шеңдігінің, ұлттығымыздың, халықтығымыздың белгісі. Олай болса, бүгінгі сайыс барысында осы қазақ тілі мен әдебиет пәні бойынша оқушыларымыздың ой-өрісін, білімдерін, ақылы мен ептілігін сарапқа салатын боламыз.

Ендеше ортамызда қазақ тілі және әдебиет пәні бойынша ерінбей еңбектеніп, үнемі ізденіс үстінде жүретін 10 «Ә» сынып» оқушылары «Білгірлер» тобы Мүшелері: «Алғырлар» тобы Мүшелері:

(Әділқазылармен таныстыру) -Әділ қазы, ақ қазыға сәлем бер, Әділдікке бас иеді күллі әлем. Жүйрік озар, сайыстарда неше бір Сарапқа сал, әділдікпен шеше біл, – дей келе сайысымызды бағалайтын әділқазылар алқасымен танысыңыздар: ...

Бүгінгі сайысымыздың кезеңдерімен таныстырып өтейін: І. «Бәйге» кезеңі ІІ. «Кейіпкерлер әлемі» ІІI. «Сөз тапқанға қолқа жоқ» (ситуациялық сұрақ) ІҮ. «Зерек болсаң, зерделе» «Бәйге» кезеңі -Білім деген биік шың, Бақытқа сені жеткізер. Білім деген ақылшың, Қиындықтан жеткізер, – деп сайысымыздың алғашқы шарты «Бәйге» кезеңін бастаймыз. Бұл кезеңде сіздерге қазақ тілі пәні бойынша 10 сұрақ, әрқайсысына 10 ұпайдан беріледі. Жауап бере алмаған жағдайда келесі топ жауап беріп 5 ұпайды өздеріне алуына болады «Білгірлер» тобы 1. Қазақ тіліндегі тыйым салуға қатысты сөздер қай терминге жатады? (табу) 2. «Фразеология» сөзінің баламасын табыңыз. (Тұрақты тіркес) 3. «Әліпби» сөзі қай тілден енген ? (Араб тілі) 4. «Компьютер» сөзін оңаша түрде тәуелдеңіз 5. Жұрнақтың түрлерін ата. (сөз тудырушы, сөз түрлендіруші) 6. Дерексіз зат есім дегеніміз не? (оймен , ақылмен сезіп білетін ұғымдардың атауы) 7. «Көкпеңбек,аппақ» сөздері қай шырайда қолданылып тұр? (Күшейтпелі шырай) 8. Дауысты дыбыс тілдің қатысына қарай нешеге бөлінеді? (жуан, жіңішке) 9. Есімше қалай жасалады? (-ған, -ген, -қан, -кен, -ар,-ер, -р, ма+с, -атын, -етін, -йтын, -йтін,-мақ, -мек, -бақ, -бек, -пақ, - пек) 10. Қашан? Қалай? Қайт

«Алғырлар» тобы 1. «Көзқарас» күрделі сөздің қай түріне жатады? (Біріккен сөз) 2. Көсемше қалай жасалады? (-а, -е, -й, -ып,- п, -ғалы,- гелі қалы,-келі) 3. Жалғаудың түрлерін ата? (көптік, септік, жіктік, тәуелдік) 4. Екпін түрлерін ата? (Ой екпіні, тіркес екпіні, сөз екпіні, дыбыс екпіні) 5. «Ұстаз» сөзін жіктеңіз 6. Қандай? Қай? Қанша? Неше? деген қай сөйлем мүшесінің сұрақтары? (Анықтауыш) 7. Дыбыс үндестігінің түрлерін ата? (ілгерінді, кейінді) 8. Белгілі бір жердегі(аймақ, облыс, аудан) тұрғындарының сөйлеу тілінде ғана қолданатын сөздер (Диалектизм)

9. Жай сөйлем түрлерін ата? (жақты, жақсыз, жалаң, жайылма, толымды, толымсыз, атаулы) 10. Буын дегеніміз не және оның түрлерін ата. (Буын – сөзді айтқан кездегі дауыс толқыны ашық, тұйық, бітеу)

ІІ. «Кейіпкерлер әлемі» Білікті білім жинап кәсіп етер, Білімнің дәмін татып, өсіп өнер. Білдірер білім елге білім сырын, Біліксіз білімді аттап, бөсіп өтер, – деп Ахмет Йүгінеки айтқандай бұл кезеңде әдебиет пәні бойынша білімімізді көрсетеміз. Бұл кезеңде біз өзіміз оқыған шығармалардан кейіпкердің сөздерінен үзінді беріледі. Шығарманың аты мен сол кейіпкерді табасыздар. Ұпай саны -10ұпайдан. 1. «Биыл оның жасы он үшке толған еді. Денесі де бір аралық кейіпте. Бойы өскен. Қол-аяғы ұзарған. Бұрын мұрны шолақтау болушы еді, биыл біраз ұзарып қалыпты. Бет бейнесі баладан гөрі ірілеңкіреп, бала-бозбаланың қалпына бейімделген. Бірақ әлі сол мүсінде, үлкендік жоқ.» Кімнің, қандай шығармасындағы қандай кейіпкердің портреті? (М. Әуезов «Абай жолы» романы. Абайдың портреті) 2. «-Шу өзенінің бойымен жүре берсеңіз, Хан және Жамбыл деген екі атауға кез боласыз. Менің әкем Жапа бір кезде осы тауларды көшіп-қонып жүрген.» Жамбыл тауының етегінде, қақаған қыстың боранды күнінде туыппын.

Қай ақынның сөзі? (Ж.Жабаев «Менің өмірім») 3. «-Алдымда неше қатар тұрса да оқ, Тартынып бұл сапардан қалуым жоқ. Сұлуын дүниенің жисаң-дағы, Бір жарымдай болмайды көңілім тоқ»

Үзінді қай жырдан, кімнің сөзі? (Қозы Көрпеш – Баян

сұлу. Айбас сері)

4.«- Атам маған кітаптағы араб әріптерін көрсете бастайды. Айтуға бір оңайы болса игі, бірінен-бірі өткен қиын. Бұл кітап – Абай өлеңдерінің жинағы. Абаймен дос болған әрі ақын талантына таңырқап ден қоюмен өткен Әуез оның өлеңдерін кітап қып көшіріп алады да, бізге сол арқылы қара танытпақ болады.»

Кімнің сөзі? (Мұхтар Әуезов «Менің өмірбаяным») 5. .«- Уәзірлерім! Сендер қырқың да асып туған ақылды, данышпан едіңдер. Мен сендерді бір жұмысқа жұмсаймын, сендер маған дүниедегі адамның жаманын, құстың жаманын және шөптің жаманын тауып әкеліңдер...»