Төлеш атам туралы зерттеу жұмысы 7 сынып

Төлеш атам

Өлсең бір күн,күлге айналар тәнің не,

Сөзің қалар тілі бардың бәрінде.

Жүсіп Баласағұн

Бала кезімнен құлағым шалып, көкейімізге жатталған елеулі есімдердің бірі Төлеш ақын аты болатын.Санамыздағы сол сәуле есейе келе әлсіреудің орнына күшейе түскен. «Сөз өнері дертпен тең»демекші,есейген сайын өзімізде сөз қадірін ерекше елеп-ескерер халді бастан кешудеміз.Бұндайда өз ауыл-аумағыңнан шыққан сөз иелерінің қалдырған әдеби мұрасын алдымен ойға алып,іздейтінің бар.Өйткені біздің туған өлкемізде де едеуір мал-дуние біткен қаншама кісілер болғанымен,байлығына бола ел есінен шықпай қалғандары жоқ десе де болады.Тек артында дарынды сөзі мен үлгілі ісі қалған игі жақсыларын елі-жұрты ұмытпайды.Әсіресе ұнамды сөз өшпек емес.Өйткені тірі,дарынды сөзге өлім жоқ.

Осындай көңіл-күйімен ел аузындағы Төлеш ақынның тамыры қайдан,әкесі кім,анасы ше,нағашы жұрты қайсы ?Қандай ортада ,қалай ғұмыр кешті,қандай мұра қалдырды? Қалдырған сөз мұрасын қаншалықты жинап-теріп, тани алдық,оларды бүгін мен болашақ-

тың игілігіне жаратып жүрміз бе? Сынды сан сауалдар мазалап ,қолға қалам алғызған. Қалам ұстай отырып ,ақын хақындағы бізден бұрынғы ізденістер ізін табуды ойлағанбыз.

Тапқаным Қазбек Тәжиевтің авторлығымен шыққан «Қазығұрттың жеті ақыны» атты 1992жылы Қазығұр аудандық баспақанасында басылып, жарық көрген жинақ қана.Осы бір көнерген жұқа кітапшаның жауапты шығарушысы- Қалыбеков Болат болса, жинаққа енген жерлес жеті ақынның көшін бастаған Төлеш ақынның өмірі мен ақындық мұрасы жайлы деректерді алғаш жинақтап,баспаға ұсынған-Ергөбеков Құралбек.

Аталмыш жинақтың алғы сөзінде: Әрине, бұл жинаққа енген ақын-жыршылардың шығармалары мен өмірбаянын түгел қамтыдық деуден аулақпыз. Олар бұдан әлдеқайда көп екенінде дау жоқ.Оны жинап,толықтыру-көпшілік болып кірісер жұмыс.Бұл бастамасы ғана,-дейді Қ.Тәжиев.

Жинақтағы «Төлеш ақын» атты мақала Шымкент,»Жібек жолы» баспасынан 1999 жылы жарық көрген «Сіргелі: үш ата –Айтбозым,Елібай,Жаңабай шежіресі» атты Сейді Мырзатайұлының кітабында және Шымкент «Ғасыр Ш» баспасында 2006 жылы басылған «Ойсыл баба-Сіргелі ұрпақтары» жинағында екі рет қайта жарияланған.

Ия,одан бері де ширек ғасыр уақыт өте шығыпты. Алайда алғашқы жинақтың алғы сөзіндегі шақыруға үн қосып,Төлеш ақын жайлы мақала жарияланған ешкім бола қоймаған сыңайлы.

Сондықтан бізде «Жақсылықтың ерте-кеші жоқ» дегенді ойлап,жақсылардан қалған жәдігерлерді іздеген қалам иелерінің игі ісін жалғастыру абзал деп білдік. Сөйтіп Төлеш ақын мұраларын,өсіп-өнген,ғұмыр кешкен ортасын,басынан өткерген тағдыр-талайын хал-қадірімізше зерделеп,ұрпақ игілігіне айналдыруға үлесімізді қосуды ойладық.

Оның үстіне 2019 жыл Төлеш ақын 130 жасқа толар мерейлі жыл. Сөз қадірін біліп,елеп-ескерер азаматтар болса,айшықты да,айтулы дата.Ал, мерейлі жылға арналған іс-шараларға дайындық үшін алдағы жылдар аздық етпесе,көптік етпейтіні анық. Қазақтың ілгері ниетті абзал санайтыны белгілі. Әсіресе сөздің иесі мен киесін,қасиеті мен жүйесін тану санаулы адамдардың еншісіне айналған бүгінгідей заманда ертеңіміз үшін маңызды шаруаға, әдебиет теңізіне әдеби өлкетану бағытындағы ізденісімізбен тамшыдай болса да үлес қосуға тәуекел еттік.Өйткені «Зер қадірін зергер білер,ер қадірін ерлер білер» демекші,өзге өлкеден келіп,кім қай жақсыңыздың жоғын жоқтап,бағасын бергендей.Біздің осы еңбегіміз сондай игі істердің бастамасы болып жатса,нұр үстіне нұр емес пе?!