Топырақ құрамы мен құрылымы таныстырылымы 7 сынып

7.3С Бөліп шығару

Сабақ тақырыбы :

Өсімдіктердің бөліп шығару өнімдері

Оқыту мақсаты :

Өсімдіктердегі бөліп шығару ерекшеліктерін зерттеу

Бағалау критерийлері:

Өсімдіктердің бөліп шығару өнімдерін біледі

Фотосинтез үдерісіндегі соңғы өнімдерді біледі

Өсімдіктердің тыныс алу мүшелері мен өнімдерін біледі

Пәндік лексика мен терминология :

water

вода

су

respiration-

дыхание

тыныс алу

gas exchange

газообмен

газ алмасу

excretion

выделение

бөліп шығару

glucose

глюкоза

oxygen

кислород

оттегі

carbon dioxide

диоксид углерода

көміртек қышқылы

stomata

устьица

лептесік

photosynthesis

фотосинтез

evaporation

испарение

булану

Атмосферадағы көміртегі диоксиді және топырақтағы суды сіңіру нәтижесінде глюкозаны өңдіретін химиялық процесті фотосинтез деп атаймыз

Фотосинтез жүру теңдеуі төменде көрсетілген :

Көміртек диоксиді + су = глюкоза + оттегі

Бөліп шығаруға қатысатын құрылымдар

Үдеріс

бөліп шығарылатын өнімдер

Жапырақ ( лептес ік )

Фотосинтез

Оттегі

Сабақ (жасымы қшалар )

Тыныс алу

Көмір қышқыл газы

Гүл

Тозаңдану

Шірне, эфир майлары

Жапырақтың безді түктері

Бунақденелілерден қорғану, қоректену

Жабысқақ улы заттар, никотин, тұз кристалдары

Өсімдіктерде бөліп шығаруға қатысатын

құрылымдар ы мен өнімдері

Өсімдік тіршілігіндегі соңғы өнімдер – көмірқышқыл газы , су буы және оттек. Көмірқышқыл газы мен су буы тыныс алудың соңғы өнімі болса , оттек фотосинтездің қалдығы болады . Бұл заттар жапырақтағы лептесіктер және сабақтағы жасымықтар арқылы бөлініп , ауаға шығады .

Безді түктер эпидермистің жасушаларынан пайда болады . Олар эфир майларын , шайырды және т.б . заттарды жинап қана қоймай , өсімдік денесінен сыртқа шығарып отырады .

Шірнеліктер – өсімдік мүшелерінің сыртына көмірсулардың ерітіндісін , яғни тәтті сұйық затты – шірнелікті бөліп шығаратын бездер . Шірнелік негізінен гүлдің бөліктерінде кездеседі . Шірнеліктерден бөлінетін қантты сұйықтықтар гүлдің тозаңдануын қамтамасыз ететін бунақденелілерді өздеріне еліктіреді .

Гидатодтар немесе су лептесіктері жапырақтың шетінде , көп жағдайда иректелген тісті жиектердің ұшында орналасады . Олар су тамшыларын және еріген тұздарды бөліп шығарады . Гидатодтар арқылы су тамшыларының бөлінуі гуттация деп аталады . Бұл құбылыс өсімдіктерде булану баяулап , артық су жиналған…