Түр және түртүзіліс туралы биология презентациясы

Development

Түр

және

түртүзіліс

Түр түзілу , жаңа түрдің пайда болуы – өте күрделі әрі ұзақ уақыт аралығын қамтитын эволюциялық процесс. Жаңа түрдің пайда болуын алғаш рет Чарлз Дарвин табиғи сұрыптау тұжырымдамасында ерекше атап көрсетті (1859).

Ол өзінің тұжырымдамасын дивергенция деп атады . Дарвиннің пікірі бойынша кез келген ірі жүйелік топтар ( өсімдіктер де, жануарларда да) бастапқы бір ғана ата-тектен пайда болып , олар кейіннен кейбір белгілері арқылы бір-бірінен ажырай бастаған . Мұны монофилетикалық теория деп атайды . Қазіргі кезде түр түзілу құбылысы дизруптипті ( ағылш . d і srupt – бөлініп кету) сұрыпталу негізінде түсіндіріледі . Америкалық ғалым Э.У. Майр (1904 – 2000) түр түзілудің негізгі 3 қағидасын атайды :

1) филетикалық түр түзілу – бастапқы ескі түрдің өзінен бірте-бірте жаңа түр түзіліп , түр санының өзгермеуі . Мысалы , бастапқы А түрден жаңа В түр пайда болады (АВ);

2) буданды түр түзілу – бастапқы екі түрдің қосылуынан жаңа бір түрдің пайда болып (АБВ), табиғатта түр санының азаюы ;

3) дивергентті түр түзілу – бастапқы бір түрден жеке топтардың бөлінуі арқылы екі не одан да көп түрдің пайда болуы (ААБ).

Түртүзіліс

Аллопатриялық түр түзілу, аллопатрия (грекше allos — басқа, бөтен, patr і s — отан) — бастапқы түрдің оқшау аймақтарында орналасқан бір немесе бірнеше аралас өскіндерінен (популяцияларынан) жаңа түрдің түзілуі. Бұл кезде бір түр ареалы бірнеше бөліктерге бөлініп кетеді. Мыс., Солтүстік Еуразияның қоңыржай климатты орман алқабын алып жатқан інжугүл ареалы мұз басу дәуірінде бірнеше бөліктерге бөлініп кеткен. Қазір бұл өсімдіктің тек жылу сүйгіш түрлері ғана Жерорта теңізі маңында, Кавказда түрлі өскіндер құрып тіршілік етуде. Аллопартиялық түр түзілу түр ареалының кеңеюіне де байланысты болады

Симпатриялық түр түзілу бастапқы түр

ареалының ішінде жүреді. Мұның бірінші жолы- картотиптің тез арада өзгеруіне байланысты (автополиплоидия) жаңа түрдің түзілуі. Өсімдіктерде туыстығы жақын түрлердің хромосома сандары еселеніп келген топтары белгілі. Мысалы, хризантема туысында хромосома саны екі…