Тұрақты тіркестің ерекшелігі бойынша сабақ, 5 сынып

Сабақтың тақырыбы: Тұрақты тіркестің ерекшелігі (5- сынып)

Мақсаты: Тұрақты сөз тіркестерінің өзіндік ерекшелігін таныту

Міндеттері

Қазақ тіліндегі сөз байлығының бір саласы тұрақты тіркестердің өзіндік ерекшелігін таныту.

БілімділігіКүнделікті тілде жиі қолданылатын еркін тіркестерден айырмашалаған меңгерту арқылы тілдегі сөз қолданыстарының өзіндік ерекшелігін үйрету.

ДамытушылығыТүрлі шығармашылық тапсырмалар беріп, оқушылардың логикалық ойлауын, яғни тұрақты тіркесті тани білуге үйрету.

ТәрбиелілігіАта –бабадан қалған ана тілдің құдіретін танып асыл мұрамыздың сөйлеу тілінде қолданып, сөз мағынасын ұға білуге тәрбиелеу.

Әдісі:Түсіндірмелі

Типі:Білік пен дағдыны қалыптастыру

Сабақтың барысы

І. Ұйымдастыру бөлімі Оқушылар тақтаның алдында шеңбер құрып тұрады. Оқушылардың сабаққа қатысымы тексеріледі. Қандай күн екені сұралып, ана тілдің қуатын дарытатын қазақ тілінің кезекті сабағы басталатындығы хабарлананып айтылады да өткен сабаққа байланысты әр оқушының қолына тұрақты тіркестің бір сыңары беріледі. Содан соң оқушылар қолдарындағы сөздерге сыңар болатын сөзді іздейді. Мысалы: «Бес» деген сөзі бар бала өзіне лайық сөзі бар баланың қасына тұрады «бес саусақ» болады. Үшінші «белгілі» деген сөзі бар бала келіп қосылады. Сонда «Бес саусақтай белгілі» деген тұрақты тіркесті құрайтын балалар бір топқа бірігеді. Сынып оқушылары осылайша үш топқа бөлінеді. Әр топ өздері құраған тұрақты тіркестің мағынасын ашады. Тұрақты тіркестерге байланысты сұрақтар қойылып, әр топқа тілек айтылады. Шашасына шаң жұқпайды – жүйрік. Ендеше балаларға қазақтың шашасына шаң жұқпайтын білімді шәкірті болыңдар деген тіліек айтылады.. «Жүректің қалауы» - адамның таңдауы. Оқушыларға «Жүрегің қандай мамандықты қалайды?» деген сұрақ беру арқылы кәсіптік бағдар беріледі.

ІІ. Үй жұмысын тексеру

Тұрақты сөз тіркесі

116 -жаттығу

ІІІ. Жаңа сабаққа бет бұру кезеңі

Тақтаға екі сөйлем жазылады.

Тұрақты тіркес Еркін тіркес

Көз байланғанша он үйдің алтауы «Соқыртеке »ойнағанда бір

толып болды. баланың көзі орамалмен байланады.

Екі сөйлемде де кездесетін қандай сөздер?

Қай сөз тұрақты тіркес болады?

Қай сөздің орнын ауыстыруға болады?

Қай сөздің орны ауыспайды?

Осындай ауызша талдаулардан кейін, мынадай қорытынды жасалады.

Тұрақты сөз тіркесі

Еркін сөз тіркестері

Сөйлемде дайын күйде қолданылады

Сөйлем құрау үстінде тіркеседі, ойдың берілуіне лайық өзгереді

Орны ауыспайды, құрамы өзгермейді

Құрамындағы сөздер өзгереді.

Сөйлемде бір сұраққа жауап беріп, бір ғана сөйлем мүшесі болады

Тіркес құрамындағы сөздер түрлі сұраққа жауап беріп, сөйлемде ір түрлі сөйлем мүшесінің қызметін атқарады

Жеке сөзден баламасы болады

Жеке сөз жалпы мағынаны аңғартса, еркін сөз тіркесі нақты ұғымды аңғартады.

ІҮ. Дамыту кезеңі

119- жаттығу. Кітап туралы мақал –мәтел, нақыл сөздер айту. Жаттығудағы пікірлерге оқушылар өзіндік пікірі білдіреді. Берілген сөздердің тұрақты тіркестер екенін дәлелдеу керек. Берілген сөйлемнен тұрақты тіркесті тауып, мағынасын ашу.