Түрік қағанаты тақырыбы бойынша бақылау тапсырмалары 6 сынып

6 сынып

Түрік қағанаты

552-603 жылдар

Түрік қағанатының өмір сүрген жылдары: 552-603 жылдар

Біздің жерімізде ерте орта ғасырда ірге тіккен алғашқы феодалдық мемлекеттердің бірі: Түрік қағанаты

Түрік қағанаты құрылды: VІғ. ортасында

ҮІ ғасырда Орталық Азияда құрылған мемлекет: Түрік қағанаты

Түрік қағанатының жер аумағы: Алтайдан Каспий теңізіне дейін

Түрік қағанаты оңтүстік –шығысында шектесті: Қытаймен

Түрік қағанаты оңтүстік батысында шектесті: Парсы елімен

Көптеген түрік тайпаларының ортақ атауы:Теле

Теле сөзінің мағынасы: Түрік

Түрік қағанатының құрамындағы теле тайпаларының саны: 30-дан аса

«Түрік»этнонимы бірінші рет деректерде қашан кездесті:542ж

Түрік қолбасшысына қытай елшісі келген мерзім:545жыл

545 жылы болған оқиға: Түрік қолбасшысына қытай елшісі келді

Мәтінде берілген тарихи кезеңді анықтаңыз: «...біреуді достық қатынас жасау үшін түрік сұлтаны Бумынға жібереді. Түріктерге 545 ж. келген елші қуанышпен қарсы алынады. «Ордадағылар: «бүгін бізге ұлы мемлекеттен елші келді, ұзамай біздің мемлекетіміз де өрге өрлейді деп бірін-бірі құттықтай бастайды.» Осынау елеусіз фактінің өзі жужандар өктемдігі түріктерге ауыр тигені, бостандық жолындағы қашса құтылмайтын соғыстан олардың тайсалмайтыны айқын көрінеді. Халқының көңіл күйіне бейімделген Бумын өз алдияры – Жужан ханына адал еместігін танытып, Батыс Вэй астанасы Чаньанға жауап ретінде көп тарту-таралғымен елшілер аттандырады, сөйтіп өз мырзасының жауымен одақ құрады.Алайда бұдан жужандармен арақатынас үзілмейді: тегі, келіссөз аса құпия жағдайда жүргізілгенге ұқсайды. Осынау елшілер Түрік мемлекетінің Батыс Вэй және оның мұрагері Бэй-Чжоу империясының одақтасы ретінде, 550 жылдан бастап Бэй-Ци әулеті бекіп алған Солтүстік-Шығыс Қытайға қарсы бағытталған шығыстың саясатын алдағы ширек ғасыр бойына белгілеп береді. Алайда әлемдік саясатқа араласқан Бумын, өзі кіріптар болып отырған жужандарға қарсы күресуге әлі де әлсіз екенін анық түсінген. Бумын сол себепті де әрі одақтас, әрі бағыны

Қытай деректері бойынша авар (жужан) қағаны үшін темір өндіргендер: Түріктер

Түркіттер өз үйінде Түркіттердің жалпы тарих сахнасына ала шыққан мамандығы темір өңдеу ісі болатын. Олардың аңызға айналған арғы атасы Ашин теріскейге қашып келіп, «оларға темір өндіреді». 546 ж. оның қағаны Анахуан түркіттер көсемін: «Менің темір қорытатын тұтқыным» деп, түркіттердің басты кәсібін айрықша атайды. Археологиялық барлау ісі түркіт металлургиясының VІ-ІХ ғ. жәдігерлерін тапқан. Алтайдан сол кезеңдерге жататын тайыз апандар, забойлар сияқты темір өңдіру ісінің іздері кездескен. Темір балқытып алу әдісі – сазды үрлеу. Темір қызқылын көміртегі қышқылымен химиялық жол арқылы қосылғанда, ол кәдімгідей күйтіне келіп, кеуекті құйма металл болып шығады. Кеуек темірдің сапасы қазірдің өзінде домналық темірден артық саналады. Жоғары сапалы темірден алтайлық ұсталар бір жүзді пышақ, балта-шоттар, үзеңгілер мен ауыздықтар, семсерлер мен наркескендер, найза мен жебе ұштарын, сол сияқты қазанның екі түрін – аспалы және тағанды қазандар жасайтын болған. Металдарды өндіріп, өңдеу ісі сол заманда қазіргі Тува жерінде де жүргізілген, онда тек темір ғана емес, алтын мен күміс те, қалайы мен мыс та өндірілген. Қырғыз қағанатының кіндігін құраған Хакасияда темір көптеген жерлерде өндіріл

Аварлардың басқаша атауы: жужан

Түрік қағанатының негізін қалаған билеуші: Бумын

Бумын елді қай кезеңде басқарды: Түрік кезеңінде

Билеуші Бумынның саяси қызметі: 552 жылы жужандарды талқандады

Қандай оқиғадан кейін Бумын Түрік қағанатының билеушісі болды: Жужандарды жеңген соң

Бумын қағанға брілген атақ:Елхан

Бумынның мұрагері: Қара-Еске

Аварларды Букрат тауы етегінде екінші рет жеңген түрік қағаны: Қара-Еске

Бумынның баласыҚара Еске қаған аварларды екінші рет жеңді: Букрат тауларында

Түріктер осы қағанның тұсында Ұлы Даланың шығыстағы қожасына айналды: Мұқан қаған

Жужандар Түрік қағанатынан түпкілікт жеңілді: Мұқан қаған кезінде

Түріктердің Ұлы Дала қожасына айналуына әкелген оқиға: Жужандардың толық жеңілуі

Қытай билеушілері Түрік қағанатына жібек матамен салық төлеп отырды: Мұқан қаған кезінде

Мұқан қағанқа салық төлеп тұрды: қытайлар

Түрік қағанатында Мұқан қағаннан кейін билікке келді. Тобо

Түрік қағанатының шығыстағы саяси ықпалы күшейген кезең: 570-580 жж

Сауда қатынасын дамыту мақсатында Иран, Византиямен байланыс орнатуға ұмтылған түрік қағаны: Иштеми

Сауда жағдайына байланысты Иран мен Византияға елшіліктер жіберіп, келіссөз жүргізген түрік қағаны:Иштеми

Билеуші мен оның саяси қызметін сәйкестендіріңіз:

1)Бумын

2)Мұқан

3)Иштеми

A) Ху елін жаулап алуға аттанды

B) Түрік қағанатының негізін салды