Тұрмыс-салт жырлары бойынша ашық сабақ

Қазақ әдебиеті

Мұғалім

Уақыты:

Кабинет

Сабақтың атауы

Тұрмыс-салт жырлары. Төрт түлік малға, еңбекке, аңшылық кәсіпке байланысты жырлар

Мақсаты

а) оқушылардың ойлау қабілетін сабаққа деген қызығушылығын арттыру және негізгі мәселелерге аса көңіл бөлуге үйрету;

ә) тәрбиелік мәні бар мысалдар келтіре отырып оқушыларды елін,жерін,Отанын сүюге тәрбиелеу;

б) оқушылардың білімін бақылау арқылы мәнерлеп оқуға дағдыландыру

Көрнекілігі

Үлестірмелі парақшалар, топтастыру,БББ кестесі

Топқа бөлу

Пазл арқылы топтарға бөлу

Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру

«Менің кеңістігім» әдістемесі (музыка)

Қатысушыларға альбом бетіне дөңгелек және одан басқа дөңгелектерге шапақ шашылып тұрған суретті салу. Ортадағы дөңгелекке «Мен» деп жазу керек, ал басқа планетадағы дөңгелектерге сөйлемдердің соңын жазу керек. Мысалы:

Менің сүйікті сабағым...

Менің сүйікті тамағым...

Менің сүйікті түсім...

Менің сүйікті жыл мезгілім...

Менің ең жақсы досым...

Сабақтың барысы

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

1. «Әдебиет» деген сөз қай тілден енген?

2. Қазақ әдебиеті нешеге бөлінеді?

3. Ауыз әдебиетінің жазба әдебиетінен қандай айырмашылығы бар?

4.Ауыз әдебиеті қандай салаларға бөлінеді?

Мағынаны тану

Тұрмыс-салт жырлары, түрлері

Кез келген халықтың өзіне тән тұрмыс-тіршілігі, салт-санасы, әдет-ғұрпы болады. Қазақ халқының ауыз әдебиетінде тұрмыс-салтқа, әдет-ғұрыпқа, салт-дәстүрге байланысты туған шығармалар тұрмыс-салт жырлары деп аталған. Тұрмыс-салт жырлары мазмұны жағынан бірнеше түрге бөлінген. Олардың негізгілері.

1. Төрт түлік малға, еңбекке, аңшылық кәсіпке байланысты туған шығармалар. Наурыз жыры.

2. Баланың дүниеге келуіне, есейіп ержетуіне байланысты туған шығармалар.

3. Үйлену салтына байланысты туған өлең-жырлар.

4. Көңіл күйді білдіретін өлең-жырлар.

5. Бата-тілектер.

Тұрмыс-салт жырларының ең бай және кең тараған түрі – төрт түлік малға байланысты туған өлең-жырлар. Төрт түлік туралы өлең-жырлар ерте заманнан бері халықпен бірге жасасып келеді. Ерте кезде адамдарда әр түліктің иесі бар деген түсінік болған, оларға ат қойған, әрқайсысының жаратушы иесі бар деп түсініп, оларға жалбарынған. Мысалы; Қой атасы – Шопаната, Сиыр атасы – Зеңгібаба, Жылқы атасы – Қамбарата, Түйе атасы – Ойсылқара, Ешкі атасы – Шекшеката. Шопанатадан«Тегене құйрық қошқар бер, малды берсең, қойды бер», Қамбаратадан «Айғыр берсең үйірі толған байталды, өңкей мама бие бер», Зеңгібабадан «Сиыр берсең, өңкей сүттісін бер», Ойсылқарадан «Маң-маң басқан, маң басқан, шудаларын шаң басқан, жүнді, сүтті, күшті түйе бер», – деп жалбарынады. Тұрмыс-тіршілігі төрт түлікпен тығыз байланысты болған қазақ халқы әр түліктің ерекшелігін де тани білген және оған байланысты көптеген өлеңдер туғызған. Соның бірі – «Малдың баласын сүюі» өлеңі.