Тұрмыс салт дәстүрі бойынша әдебиет сабағы

Күні: Пәні: қазақ әдебиеті Сабақтың тақырыбы : Халық ауыз әдебиеті Сабақтың мақсаты : а) Әдебиеттің түрлері туралы түсінік бере отырып,оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру; ә) тәрбиелік мәні бар мысалдар келтіре отырып оқушыларды елін,жерін,Отанын сүюге тәрбиелеу; б) оқушылардың білімін бақылау арқылы мәнерлеп оқуға дағдыландыру; Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, түсіндіру, т.б Сабақтың көрнекілігі:, кітаптар, т.б Пәнаралық байланыс: тарих, қазақ тілі Сабақтың барысы: а) Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасу,түгелдеу, оқу құралдарын тексеру, сыныптың тазалығына көңіл бөлу. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару. ә) Үй тапсырмасын пысықтау: Демалыста оқыған шығармаларын сұраймын. Оқушыларға бірнеше сұрақтар қоямын. б) Жаңа сабақты түсіндіру. Ауыз әдебиеті — халқымыздың асыл мұрасы. Ол — төгілген сөз маржаңдарына бай. Онда халқымыздың ғасырлар бойғы басынан кешірген тарихи белестері, елінің тәуелсіздігі жолындағы ерлік, батырлық қимылдары, халықтың әдет-ғұрпы, салт-дәстүрі, арман-мүддесі, қиялы, жастардың кіршіксіз пәк махаббаты сөз өнерімен кестеленген. Бұл тарауға тұрмыс-салт жырлары, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, аңыз- әңгімелер, батырлық дастан мен л

шешендік сөздер айтыстар Білімді бекіту: Өтілген тақырыпқа байланысты бірнеше сұрақтар қоямын. 1. Қазақ әдебиеті нешеге бөлінеді? 2. Ауыз әдебиеті дегеніміз не?

Ауыз әдебиеті

3. Ауыз әдебиеті қандай салаларға бөлінеді? Білімді бағалау: Оқушылырдың жауаптарына ,сабаққа белсене қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады. Үйге тапсырма: Ауыз әдебиеті және оның түрлері туралы оқып келу. Күні: Пәні: қазақ әдебиеті Сабақтың тақырыбы: Тұрмыс-салт жырлары Сабақтың мақсаты: а) оқушылардың ойлау қабілетін сабаққа деген қызығушылығын арттыру және негізгі мәселелерге аса көңіл бөлуге үйрету; ә) тәрбиелік мәні бар мысалдар келтіре отырып оқушыларды елін,жерін,Отанын сүюге тәрбиелеу; б) оқушылардың білімін бақылау арқылы мәнерлеп оқуға дағдыландыру; Сабақтың түрі: дәстүрлі сабақ Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, түсіндіру, т.б Сабақтың көрнекілігі:, кітаптар, т.б Пәнаралық байланыс: тарих,ән-күй Сабақтың барысы: а) Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасу,түгелдеу, оқу құралдарын тексеру, сыныптың тазалығына көңіл бөлу. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау: Үйге берілген тапсырманы сұраймын. Оқушыларға бірнеше сұрақтар қоямын. 1. «Әдебиет» деген сөз қай тілден енген? 2. Қазақ әдебиеті нешеге бөлінеді? 3. Ауыз әдебиетінің жазба әдебиетінен қандай айырмашылығы бар? 4.Ауыз әдебиеті қандай салаларға бөлінеді? б) Жаңа сабақты түсіндіру: Қазақ ауыз әдебиетінің үлкен саласы-тұрмыс-салт жырлары. Күнделікті тұрмыста өлең айту қазақтың ең қасиетті салты болған. Ондай өлеңдерді,жырларды сондықтан да тұрмыс- салт жырлары деп атайды. Кітаппен жұмыс: Кітаптан тұрмыс- салт жырларының түрлерінен мәнерлеп оқиды. Топпен жұмыс: .Тұрмыс-салт жырларының түрлерін топтастыру. Бесік жыры тұсаукесер жыры жар-жар тойбастар беташар бата- тілек

жоқтау наурыз жыры Білімді бекіту: Өтілген тақырыпқа байланысты бірнеше сұрақтар қоямын.

Тұрмыс-

салт жырлар

ы

1. Тұрмыс-салт жыры дегеніміз не? 2. Қандай түрлерін білесіңдер?

Білімді бағалау: Оқушылырдың жауаптарына ,сабаққа белсене қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма: Тұрмыс-салт жырлары және оның түрлері туралы оқып келу.

Күні: Пәні: қазақ әдебиеті

Сабақтың тақырыбы: Мақал-мәтелдер Сабақтың мақсаты: а) оқушылардың мақал-мәтелдер туралы білім,білігін тереңдету,салыстыру,ажырата білу дағдылары мен оқу,талдау машықтарын қалыптастыру; ә) ана тілін ардақтап бағалай білуге,сөз қадірін терең ұғуға тәрбиелеу; б) оқушылардың логикалық ойлауын,ой дәлдігін дамыту,сөйлеу мәдениетін жетілдіру,түрлі амал-тәсілдер арқылы іздендіре отырып шығармашылыққа баулу; Сабақтың түрі: шығармашылық ізденіс Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, деңгейлік тапсырмалар,түсіндіру, т.б Сабақтың көрнекілігі:, кітаптар, тірек сызба,суреттер т.б Пәнаралық байланыс: тарих, қазақ тілі Сабақтың барысы: а) Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасу,түгелдеу, оқу құралдарын тексеру, сыныптың тазалығына көңіл бөлу. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау: Үйге берілген тапсырманы сұраймын. Оқушыларға бірнеше сұрақтар қоямын. 1.Қазақ әдебиеті нешеге бөлінеді? 2. Тұрмыс-салт жырлары әдебиеттің қай түріне жатады? 3. Салт өлеңдерінің ішінде қайсысын көп қолданады? 4. Не себепті баланың тұсауын ала жіппен кеседі?

б) Жаңа сабақты түсіндіру: Тақтаға мақал-мәтелдер жазылған форматты іліп, ондағы мақал-мәтелдерді оқушыларға оқыту. Білім қымбат,білу қиын. Ықыласты шәкіртке сабақтың ауыры жоқ, Ықылассыз шәкіртке ұстаздың тәуірі жоқ. -Балалар,бұл мақалдарды біздің сабағымыздың ұраны етіп алсақ,жаңа сабағымыз не туралы екенін аңғаруға болады. Демек, бүгінгі жаңа сабақтың тақырыбы... -- Мақал-мәтелдер.

--Дұрыс,балалар, олай болса жаңа сабақты зейін қоя мұқият түсініп алыңдар. Содан соң жаңа тақырыпқа байланысты жұмыстар жүргіземіз. Мақал-мәтелдер –халық даналығының,көрегендігінің айнасы,тіл байлығының алтын қазынасы. Мақал-мәтелдер-өмір шындығының көрінісі,халықтың кейінгі ұрпаққа қалдырған өсиеті,өмір сүру әрекетінің ережесі. «Сөздің көркі- мақал» деп тегін айтылмаған. Мақал-мәтелдерді адам баласы өзі айтайын деген оймен орайластырып,орынды қолданса,сөзі мірдің оғындай өткір,көңілге қонымды, көркем әрі бейнелі болады. Мақал –мәтелдер сөзбен терең мазмұнды ойды бере алады

Мақал-халықтың өмірден алған тәжірибесінің,ой-тұжырымының қорытынды жиынтығы,айқын ойды үлгі-өнеге, ақыл ретінде қысқа қайырылып, көркем бейнелеп жеткізетін халықтың дана,нақыл сөзі.

Мақал-мәтелдер қосарлана айтылғанымен,олар бір-біріне туыс болғанмен,екеуінің өзара айырмашылықтары бар. Ол айырмашылықтар мақал мен мәтелдің ойды түйіндеу жағынан да, құрылымы жағынан да байқалады. Мысалы: «Тоқпағы күшті болса,киіз қазық жерге кірер» деген мақалды алсақ,бұл мақал екі жай сөйлемнен тұрады. Мұнан мақалдардың көбіне екі бөлімнен тұратынын білеміз. Оның үстіне мақалдарда ой тиянақты болады. Алдыңғы ой екінші түйінді пікірдің шарты түрінде келеді. Яғни киіз қазақтың жерге кіруі тоқпағының күшті болуына байланысты. Сонымен қатар мақалдарда бір-біріне қарама-қарсы ұғымдар мен нәрселерді салысстыру арқылы ой-пікірді айқындай түсу тәсілі басым келеді. Мысалы: «Біреу тойып секіреді,біреуі тоңып секіреді», «Ер жігіттің екі сөйлегені- өлгені,Еменнің иілгені –сынғаны» деген мақалдардан дәлелдеу мен қорытынды пікір бірдей жүріп отыратынын байқаймыз. Мәтел мақалға қарағанда ойды ақырына дейін жеткізбей,топшалап,болжам ретінде түсіндіретін, сөйлем түрінде де, сөз тіркесі түрінде де келетін фразеологиялық бірлік.

М-М

Халық даналығының айнасы

Халықтың ұрпағына өсиеті

Асыл сөз қазынасы.

Өмір сүру ережесі (Жолда жүру,суда жүзу,қауіп. Ереже

Мақ ал

Ой,тиянақ ты,дәлелд

салыстыр у

Аяқталған сөйлем

Екі бөлімді

Мәте л

Сөйлем немесе сөз

топшылау Мағына тұспалды

Мәтел құрылысы ойды түйіндеу жағынан мақалдан өзгешерек. «Әлін білмеген әлек», «Көппен көрген ұлы той» деген мәтелде тұспал ғана бар,мағына ашық емес,қорытынды пікір жоқ. Оны, бейнелік сөз айшығы арқылы берілген ойды тыңдаушы өзі топшалайды. Мәтелде тиянақты тұжырым да болмайды. Мақал-мәтелдердің тақырыптары әр алуан. Ол халықтың әлеуметтік шаруашылық,рухани өмірін түгел қамтиды. Топпен жұмыс: Мақалдар мен мәтелдерді ажыратып баған түрінде жазу 1-топ мақалдарды, 2-топ мәтелдерді. Білімді бекіту: Оқушыларды іздендіре отырып кестені толтыру.

№ Мақал-мәтелдер Тақырыптары 1 2 3 4 5 6 7

Денсаулық-зор байлық

............. Досы көпті жау алмайды,.....

............... Ата көрген оқ жонар,........

............... Ерді намыс өлтіреді, ...........

....... өнер-білім

Еңбек ........... Ынтымақ,бірлік

Білімді бағалау: Оқушылырдың жауаптарына ,сабаққа белсене қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады. Үйге тапсырма: Әр түрлі тақырыпқа байланысты мақал-мәтелдер жаттап келу. Күні: Пәні: қазақ әдебиеті Сыныбы: Сабақтың тақырыбы : Сәбидің дүниеге келуімен байланысты өлең- жырлар Сабақтың мақсаты : а) ауыз әдебиетінің түрлері туралы түсінік беру,пәнге деген қызығушылығын арттыру; ә) оқушылардың бойына әдептілік,инабаттылық,қарапайымдылық қасиеттерін қалыптастыру; б) оқушылардың білімін бақылау арқылы мәнерлеп оқуға дағдыландыру; Сабақтың түрі: аралас сабақ Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, түсіндіру, т.б Сабақтың көрнекілігі:, кітаптар, суреттер т.б Пәнаралық байланыс: тарих,ән-күй Сабақтың барысы: а) Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасу,түгелдеу, оқу құралдарын тексеру, сыныптың тазалығына көңіл бөлу. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару. ә) Үй тапсырмасын пысықтау: Үйге берілген тапсырманы сұраймын. Оқушыларға бірнеше сұрақтар қоямын. б) Жаңа сабақты түсіндіру: Қазақ халқында нәрестенің дүниеге келуі үлкен қуаныш болып тойланған. Отбасының арманы мен тілегі, алтын тірек-діңгегі, ерлі- зайыптылардың сүйеніші мен қуанышы — бала.

Қорытынды пікір, дәлелдеу жоқ