Түзете-дамыта оқытудағы психологиялық тренингтер

«Алшын Меңдалыұлы атындағы орта мектеп» мемлекеттік мекемесі

«Мейірімді болса жүрек – орындалар тілек»

Түзете - дамыта оқыту арқылы оқушылардың танымдық белсенділіктерін психологиялық тренингтер жолдарымен арттыру.

Психолог: Тажигулова Перизат Максутовна

Шетпе, 2018 оқу жылы

Алғы сөз

«Ойын баланың алдынан өмір есігін ашып, оның шығармашылық қабілетін дамытады, ойынсыз ақыл - ойдың қалыптасуы мүмкін емес». (В. А. Сухомлинский).

Бүгiнгi таңда жалпы бiлiм беретiн орта мектеп жаңа қоғам мектебi, болашақ мектебi, яғни саналы халықтық мәдениетке бағытталған, баланың жеке басының дамуына, жеке тұлға болып қалыптасуына жағдай жасайтын, бәсекеге қабiлеттi, елдiң ертеңi болатын жас ұрпақты өсiрiп, дамытатын мектеп болуы тиiс.

Психикалық дамуының негiзгi бұзылыстары интеллектуалды даму деңгейi, яғни, зейiнi, есте сақтауы, ойлауы, кеңiстiктi бағдарлауы төмен болып келедi. Осы себептерге байланысты психикасы дамуы тежелген (ПДТ) балалардың оқу үлгерiмi төмен болады. Оның негiзгi белгiлерi: сабаққа белсендiлiгi байқалмайды, берiлген тапсырмаларды үлкендердiң көмегiнсiз дұрыс орындай алмайды, сыныптастарымен аз араласады, өз ойын ашық айта алмайды, оқу мен жазу, есептеулерде көп қателер жiбередi, тез шаршағыш, зейiнi тұрақсыз болады өз өзiн төмен бағалауы; қоршаған ортаға сенбеушiлiкпен қарауы; өз күшiне деген сенiмсiздiгi. Баланы оқуға қызықтыру және дамыту мақсатында, психологиялық ойын - жаттығулар жүргізу керек. Себебі: баланың жан дүниесінің, рухани жай - күйінің үйлесімді дамуына ықпал етеді. Сондықтан осы ұсынылып отырған тренингтер баланың сезім әрекетін, танымдық қабілеттерін дамыту үшін және әсерленушілік деңгейін анықтау үшін қолданылады.

І. Тақырыбы: «Жіп бойындағы суреттер»

Мақсаты: оқушылардың танымдық даму деңгейін яғни, зейін, есте сақтау, ойлау қабілеттерін дамыту, психикалық тежеуді анықтау, түзету. Сөйлеу қорын байыту, жағымды әлеуметтік орта қалыптастыру.

Керекті құралдар: а4 қағазы, акварель, қыстырғыш және ұзын жіп.

Нұсқау: оқушылар жеке орындыққа отырады. Олардың алдарына ұзыннан жіп тартылады. Сол жіпке әр оқушының алдына сәйкестендіріп қағаздар ілінеді. Сол ілінген қағазға акварельмен сурет салады.

Талдау: салынған суреттер арқылы оқушылармен түзету жұмыстары жүргізіледі және оқушылардың алған әсерлерімен бөлісу.

Ұсыныс: оқушылардың ұсыныстарын қабылдау.

ІІ. Тақырыбы: «Сиқырлы қобдиша»

Мақсаты: оқушылар арасында жағымды қарым-қатынас орнату және нығайту.

Керекті құралдар: қобдиша, қағазға әдемі жазылған сөздер.

Нұсқау: қобдишадан әр қатысушы кезекпен бір сыйлықты таңдап алып, Әрбір ойыншы біртіндеп кезекпен қағазды алып, бір-біріне сыйлайды. Сыйлықты алушы ашып оқиды, ішінде жазылған лайықты деп санаған әдемі сөздерді адамға сыйлайды. Сыйлықтар үлестірілгеннен кейін, шеңбер бойынша өзінің сыйлығын айтады.

Талдау: қоршаған ортада осы сөзге лайық деп таныса, жеке-жеке қошемет көрсетейік. Сыйлықтарыңыз құтты болсын!!!

Ұсыныс: оқушылардың ұсыныстарын қабылдау.

ІІІ. Тақырыбы: «Мен өзімді мақтан тұтамын»

Мақсаты: оқушылардың «мен» тұжырымдамасын дамыту

Керекті құралдар: сөйлем жазылған қағаздар

Нұсқау: Қатысушыларға келесідей хабарлама айтылады: «Мен сіздерге өздеріңізді бір нәрсе үшін мақтауларыңызды ұсынамын. Қазір сіздерге қалағандарыңызша мақтау сөз айту мүмкіндігі туды, бірақ бұл өте сирек құбылыс. Сонымен, «Мен өзімді мақтан тұтамын...!» сөйлемін жалғастырыңыздыр.

Талдау: Осыдан кейін әр қайсысы сұрақтарға жауап береді:

Өзіңізді мақтау қиын болды ма?

Осы кезде қандай сезімді бастан өткердіңіз?

Тақырыбы: «Суретшілер байқауы»

Мақсаты: 1. Өзгеге ұнамды жағдай жасай білуге үйрету.

2. Агрессиядан жеңілдеу.

3. Қарым-қатынас мәдениетін дамыту.

Қажетті құрал-жабдықтар: үнтаспа, кассета, дайын суреттер, түрлі-түсті бояулар және қаламдар.

Нұсқау: жүргізуші алдын ала ақ-қара түстен салынған қандай да бір агрессиялы кейіпкерлердің суреттерін дайындап қояды. Оқушыларға – мына суреттерге қайырымды түс енгізе алатын суретшілер болуын ұсынады. Оқушыларға дайын суреттер таратылады, олар оған мамық үлпілдеген жүндерін салып, басына ашық түсті бас киім кигізіп, оларды қайырымды етуге тырысады.

Соңында суретшілер конкурсы ұйымдастырылады – кімнің суреті өзгелерден қайырымдырақ салынған анықтайды.

Тақырыбы: «Менің пікірім»

Мақсаты: ұжымдық қарым-қатынас орнату, әр оқушының өзіндік «Менін» бағалауды үйрету, ұл балалар мен қыз балалардың арасындағы бір-біріне деген негативтік көзқарасты жою.

Міндеттері: оқушылардың бір-бірімен қарым-қатынас жасау ерекшеліктерін анықтау, айналасындағыларға көмек көрсете алу қабілеттерін арттыру, әр оқушыға топтың мүшесі ретіндегі түсінігін қалыптастыру.

Барысы:

І. Психологиялық ұйымдастыру: Әр оқушы сол жағындағы және оң жағындағы сыныптасына жымиып, бір-бірінің қолын алып, «Сәлеметсің бе?» деп айтуы керек.

ІІ. Психолог барлық оқушыға бір уақытта үйінің мекен-жайын айтуды тапсырады.Айта кететін жайт, оқушылар өз мекен-жайларын барлығына жеткізу үшін бәрінен де қатты айтуы керек. Енді оқушылардан ақпаратты не үшін түсінбей қалғанын сұрау керек. Соңында қарым-қатынастағы басты ережелерді айтып өту керек.:

-Басқаның сөзін бөлуге болмайды;

-Сені тыңдасын десең, алдымен өзің тыңдап үйрен;

ІІІ.Психолог мынадай қызықты дискуссия ұсынады. Мына көрсетілген қасиеттер кімнің бойынан табылады?

Біздің сыныпта барлығын өз бетімен жасайтын...

Мені әрқашан таң қалдыратын...

Өмір деген қиын сын, бірақ өмірде әрқашан өз орнын табатын...

Бұзақының жолы болмайды, егер алдынан шықса...

Сыныптағы ең дарынды оқушы...

Сыныпта тыңдай білетін, және ақыл айта білетін...

Сыныпта барлығын күлдіре білетін...

Маған тақтада жауап бергені ұнайды(кімнің)...

Жақында біз оқу үздіктері қатарынан көреміз(кімді)...

Менің түсіме күнде кіреді...

Тапқырлыққа бай...

Мектеп іс-шараларының жұлдызы...

Сыныпта ең ақкөңіл оқушы...

Сыныпта спорттан хабары бар...

Қолындағы бар затын аямайды...

Қарапайымдылық тән...

ІV. Оқушыларға кезекпен биылғы оқу жылында жеткен жетістіктерін айту ұсынылады.Қалған оқушылар «Бұл керемет!» деп оң қолының бас бармағын көрсетеді.

V. «Менің қолымнан келеді» жаттығуы.Оқушылар ақ қағазға қолының бес саусағын салып, әрбір саусақтың орнына басқалар үшін жасай алатын бес игі істің атауын жазады. Жаттығуды қорыта келе, психолог оқушылардың бойындағы жағымды қасиеттерінің арқасында сынып ұйымшыл болатынын айтады.

Жастар тәрбиесіндегі назарда болатын өзекті мәселелер

Біздің болашағымыз-жастар.

Осы болашағымызды көзі ашық көкірегі ояу,білім сапасы жоғары,халқымыздың асыл қазынасын,салт-дәстүрін сүйетін, ұлтын , жерін,елін қадірлейтін,иманды,

инабатты да ибалы,адамгершілігі мол етіп тәрбиелеудің негізі

мектептен басталады.

Бәрекелді,Тәуелсіз Қазақстанның кемелді болашағы бүгінгі білімді ұрпақтың асқақ арман, биік мақсаттарымен айқындала түсуде. Оған жүрегіміз жылиды,кеудемізді мақсатыныш кернейді. Алайда, бес саусақ бірдей емес демекші бүгінгі жастардың құлшынысы бірдей болмай тұр.Оған себеп, қоғамда болып жатқан келеңсіз жағдайлардың әсері десек артық айтқанымыз емес. Мысалы: Мың жерден айтып,қайта-қайта көтеріп титтей де болса бас алмай жататын маскүнемдік және еш тоқтаусыз жұмыс жасап жатқан түрлі адам өміріне қауіп төндірер зиянды өнімдер сатумен айналысатын орталықтардың көптігі.

Қай заманда болсын, ата – ананың басты арманы - баласының инабатты, ізетті, еңбексүйгіш, ержүрек, адал, қайырымды болуы. Соған өз балаларын тәрбиелеиді.

Бала дүниеге келгеннен бастап ұлттық тәрбиені санасына сіңіре берсе, өсе келе бала зиянды нәрселерден аулақ болады. Соңғы кездері теледидардан берілетін мағынасыз, тәрбиелік мәні жоқ кинолар мен компьютер ойындары жастарды ойсыздыққа, мейрімсіздікке, жауапсыздыққа, қатыгездікке, ұмытшақтыққа әкеліп соқтыруда.ХХ/- ғасырда қай салада болса да компьютерсіз іс біту қиын.Балаға да компьютер қажет, бірақ тек өзіне қажетті жағдайда ғана қолдануы тиіс.

«Адам тәрбиелеу,өзінің туған ұлы мен қызын тәрбиелеу- азаматтың ең бірінші аса маңызды қоғамдық қызметі, оның азаматтық борышы » деп В.А.Сухомлинский айтқандай , бала тәрбиесі отбасынан басталатынын ата - ана әрдайым жадында ұстауы тиіс.

Әлеуметтік және азаматтық тұрғыдан есею шағында жастар көбіне біз үшін жат ықпалдың алдында әлсіздік танытады. Әсіресе жастар діни экстремизм мен терроризм құрылымдары тарапынан жасалған идеологиялық шабуылдардың алдында қорғансыз болып келеді. Әркімнің өмірі өзіне қымбат.Темекі шегу денсаулыққа зиянды әсер ететін ең көп тараған зиянды әдеттердің бірі.Темекінің түтінінен бөлінген заттар өте қауіпті.Бала кезде темекі шегу ерекше қауіпті,өйткені бұл жас аралығында көптеген өмірлік маңызы бар мүшелер өсу және…