Тыныс алу жаттығулары таныстырылымы 1 сынып

Тыныс алу

- Адам қалыпты жағдайда тыныс алғанда - Адам қалыпты жағдайда тыныс алғанда

жұтын-байды. жұтын-байды.

- Біз демалғанда немесе ұйықтағанда, тек 3-4 - Біз демалғанда немесе ұйықтағанда, тек 3-4

секундта бір рет тыныс аламыз. секундта бір рет тыныс аламыз.

- Терең тыныстағанда өкпеге 2-3 литр ауа - Терең тыныстағанда өкпеге 2-3 литр ауа

барады. барады.

- Қалыпты тыныс алғанда бір минут ішінде - Қалыпты тыныс алғанда бір минут ішінде

өкпе 10 литрдей ауаны, ал қатты тыныс өкпе 10 литрдей ауаны, ал қатты тыныс

алғанда 150 литрден астам ауаны айдайды. алғанда 150 литрден астам ауаны айдайды.

- Демді сыртқа қаншалықты мөлшерде - Демді сыртқа қаншалықты мөлшерде

шығар-ғанымызға қарамастан, өкпемізде шығар-ғанымызға қарамастан, өкпемізде

жарты литрдей ауа қалады. жарты литрдей ауа қалады.

- Тыныс алуды тежеп ұстағаннан кейін, - Тыныс алуды тежеп ұстағаннан кейін,

адамның терең тыныс алуына оттегінің адамның терең тыныс алуына оттегінің

жетіспеушілігі емес, қанда еріген жетіспеушілігі емес, қанда еріген

көмірқышқыл газының жетіспеушілігі көмірқышқыл газының жетіспеушілігі

мәжбұр етеді. мәжбұр етеді.

- Тыныс алу жүректің тоқтамай қозғалуы - Тыныс алу жүректің тоқтамай қозғалуы

сияқты күрделі де тұрақты құбылыс. сияқты күрделі де тұрақты құбылыс.

Дем алған кезде көкірек қуысы арттан алға қарай, екі бүйірге және Дем алған кезде көкірек қуысы арттан алға қарай, екі бүйірге және жоғарыдан төмен қарай үлкейеді. Арттан алға қарай және екі бүйірге жоғарыдан төмен қарай үлкейеді. Арттан алға қарай және екі бүйірге

көкірек клеткасының ұлғаюы сыртқы қабырғааралық еттердің көкірек клеткасының ұлғаюы сыртқы қабырғааралық еттердің

жиырылуынан қабырғалармен төс сүйегінің көтерілуі нәтижесінде жиырылуынан қабырғалармен төс сүйегінің көтерілуі нәтижесінде

орындалады. Ал жоғарыдан төмен қарай үлкеюі дем алу кезінде орындалады. Ал жоғарыдан төмен қарай үлкеюі дем алу кезінде

диафрагма жиырылып, оның іш қуысына қарай 3-4 см. төмен диафрагма жиырылып, оның іш қуысына қарай 3-4 см. төмен

түскендігінен болады. түскендігінен болады.

Диафрагманың 1 см-ге төмен түсуі көкірек қуысынан 250-300 мл-ге Диафрагманың 1 см-ге төмен түсуі көкірек қуысынан 250-300 мл-ге

үлкейтеді, олай болса дем алу кезіндегі оның 3-4 см-ге төмен түсуі оны үлкейтеді, олай болса дем алу кезіндегі оның 3-4 см-ге төмен түсуі оны

1000 мл. шамасына үлкейтеді екен. Диафрагма төмен түскенде ол іш 1000 мл. шамасына үлкейтеді екен. Диафрагма төмен түскенде ол іш

қуысындағы органдарды қысатын болғандықтан, дем алу кезінде іште қуысындағы органдарды қысатын болғандықтан, дем алу кезінде іште

үлкейеді. Көкірек клеткасының кеңеюі нәтижесінде, оны іле - шала үлкейеді. Көкірек клеткасының кеңеюі нәтижесінде, оны іле - шала

қабырғалары созылғыш болғандықтан өкпе де үлкейеді. қабырғалары созылғыш болғандықтан өкпе де үлкейеді.

Кәдімгі дем шығару кезінде дем алуды қамтамассыз еткен еттер Кәдімгі дем шығару кезінде дем алуды қамтамассыз еткен еттер босайды. Көкірек клеткасы өзінің ауырлығының нәтижесінде босайды. Көкірек клеткасы өзінің ауырлығының нәтижесінде

бұрынғықалпына келеді. Диафрагма көкірек қуысына қарай жоғары бұрынғықалпына келеді. Диафрагма көкірек қуысына қарай жоғары

көтеріледі. Күшті дем шығару кезінде іш пресі де қатысады. Бұл кезде іш көтеріледі. Күшті дем шығару кезінде іш пресі де қатысады. Бұл кезде іш

қабырғалары жиырылып іш органдарын қысады, ал іш органдары қабырғалары жиырылып іш органдарын қысады, ал іш органдары

диафрагманы қысады, ол жоғары көтеріле түседі де , сыртқа диафрагманы қысады, ол жоғары көтеріле түседі де , сыртқа

шығарылатын ауа көлемін көбейтеді. Жалпы алғанда, диафрагма шығарылатын ауа көлемін көбейтеді. Жалпы алғанда, диафрагма

қозғалысы өкпе вентиляциясының 70-80 % -ін қамтамасыз етеді. қозғалысы өкпе вентиляциясының 70-80 % -ін қамтамасыз етеді.

Қалыпты тыныс алуда көкірек клеткасының кеңуі негізінен қабырғалар Қалыпты тыныс алуда көкірек клеткасының кеңуі негізінен қабырғалар

көтерілуі-нің есебінен жүрсе, мұны тыныс алудың қабырғалық типі деп көтерілуі-нің есебінен жүрсе, мұны тыныс алудың қабырғалық типі деп

атайды. Бұл жағдайда диафрагманың жылжуы белгілі дәрежеде пассивті атайды. Бұл жағдайда диафрагманың жылжуы белгілі дәрежеде пассивті

түрде, көкірек қуысындағы қысым өзгерісіне байланысты жүреді. Тыныс түрде, көкірек қуысындағы қысым өзгерісіне байланысты жүреді. Тыныс

алудың келесі типін құрсақтық деп атайды. Бұл жағдайда диафрагма алудың келесі типін құрсақтық деп атайды. Бұл жағдайда диафрагма

күшті жиырылады да, құрсақ қуысындағы органдар қысылып, күшті жиырылады да, құрсақ қуысындағы органдар қысылып,

орындарынан жылжиды. Осыдан дем алу кезінде іш қампиып кетеді. орындарынан жылжиды. Осыдан дем алу кезінде іш қампиып кетеді.

Осыған орай диафрагма негізгі тыныс алу қызметін атқарады. Осыған орай диафрагма негізгі тыныс алу қызметін атқарады.

Сондықтан балаларға тыныс алу жаттығуларын жасатып, олардың Сондықтан балаларға тыныс алу жаттығуларын жасатып, олардың

тыныс алу мүшелерін дамыту қажет. Бұл жаттығулар 2 – 3 минут тыныс алу мүшелерін дамыту қажет. Бұл жаттығулар 2 – 3 минут

аралығында жасалынады. Жаттығу еш кедергісіз және қиындықсыз аралығында жасалынады. Жаттығу еш кедергісіз және қиындықсыз

орындалады. орындалады.

Көкірек қуысының тынысын Көкірек қуысының тынысын

дамытуға арналған жаттығулар дамытуға арналған жаттығулар

• “Шамды үрле” Шамды үрле” • “Жапырақ түскенде” Жапырақ түскенде” • “Қар жауғанда” Қар жауғанда” • “Дөңгелек жарылды” Дөңгелек жарылды” • “Дөңгелекті үрлеу” Дөңгелекті үрлеу” • “Футбол” Футбол” • “Жел диірмен” Жел диірмен” • “Шайды суытайық” Шайды суытайық” • “Қоңыз ызыңдайды” Қоңыз ызыңдайды” • “Үлкен шар” Үлкен шар” • “Поезд” Поезд”

“Шамды үрле” Шамды үрле”

Балалар қағаз Балалар қағаз бөлігін еріннен 10 бөлігін еріннен 10

см ары ұстайды. см ары ұстайды.

Балаларға жай Балаларға жай

және тыныш және тыныш күйде “шамды” күйде “шамды”

үрлеу, яғни үрлеу, яғни үрлегенде “шам” үрлегенде “шам”

өшу қажет. өшу қажет.

Дөңгелек жарылды Дөңгелек жарылды

Іс - әрекет: балалар Іс - әрекет: балалар қолдарын айқастырып қолдарын айқастырып

дөңгелек жасайды. дөңгелек жасайды.

Тыныс алу кезінде Тыныс алу кезінде балаларға тыныш “ш-ш- балаларға тыныш “ш-ш-

ш” дыбыстарын ш” дыбыстарын айтқызамыз. Сонымен айтқызамыз. Сонымен қатар қолдары ақырын қатар қолдары ақырын

ғана оң қол сол иыққа ғана оң қол сол иыққа

және керісінше және керісінше айқастырылады. Көкірек айқастырылады. Көкірек

қуысы осы сәтте дем қуысы осы сәтте дем

шығару оңай шығару оңай орындалады. Осы сәтте орындалады. Осы сәтте

оңай түрде қайталама оңай түрде қайталама

тыныс алады. тыныс алады.