Үлгерімі төмен оқушылар психологиясы бойынша презентация

БАЯНДАМА:

Мектеп өміріндегі педагогтардың, әсіресе жас мамандардың негізгі қиындық тудыратын мәселесі - бұл үлгерімі төмен оқушылармен жұмыс. Әрине, қанша біз тырыссақ та, бес саусақ бірдей емес деген ұғым бар. Ол шындық. Әр сыныпта жоқ дегенде 1 үлгерімі төмен оқушылар болады. Ал, үлгерімі төмен оқушылар дегеніміз кімдер?Оларға қандай оқушыларды жатқызуға болады? Үлгерімі төмен оқушыларға – ой қабілеті әлсіз дамыған, есте сақтау қабілеті төмен,өз ойын толық жеткізе алмайтын, үй тапсырмасын жиі орындамай келетін, сабаққа деген ынта- жігері төмен, жаңа материалды тез меңгере алмайтын және сабақтан себепсіз көп қалатын оқушылар жатады. Оқушылардың сабақ үлгерімінің нашарлауы – бүгінгі күрделі мәселенің бірі. Жалпы, ғылыми тұрғыдан алғанда оқушылардың сабаққа үлгермеушілік мәселесі әлі толық зерттелген жоқ. Педагог үшін ең алдымен оқушыларының сабаққа үлгермеушілік себебін анықтап алуы өте маңызды. Сабаққа үлгермеушілік себептеріне тоқталсақ, оларға мыналарды жатқызуға болады:

Жекелеген мұғалімдердің сабақтарының сапасыздығы, жаңа материалды тиісінше түсіндіре алмауы, бекіту жұмысының әлсіз жүруі, оқушы білімін есепке алудың болмауы, мұғалімнің тиісті дәрежеде талап етпеуі;

Үй тапсырмасын орындау жұмысын дұрыс ойластырмау және тыңғылықты тексерудің болмауы;

Мұғалімдердің өз оқушыларын дұрыс білмеуі, жеке жұмыстың болмауы, танымдық қызығуын дамыта алмауы;

Мектеп әкімшілігі тарапынан тәртіп бұзушыларға уақтылы және тиісті шара қолданбауы;

Тәрбие жұмысындағы олқылықтар, оқушылардың сабақтағы нашар тәртібі, өз міндеттерін саналы түрде түсінбеуі;

Бағалаудағы біржақтылық;

Оқыту мен тәрбие үрдісінде сабақтастықтың болмауы;

Сабақтан жиі қалуы;

Оқушының ауырып қалуы;

Ата-аналардың педагогикалық мәдениетінің төмендігі (баласынажағдай жасамауы, әлеуметтік-тұрмыстық жағдайдың төмендігі);

Отбасындағы жайсыз жағдайлар (отбасындағы түрлі кикілжіңдер);

Ойынның аздығы (баланың құрдастарымен қарым-қатынасқа түсіп, ойнай білмеуі);

Мінез-құлқындағы түрлі ауытқулар (психопатия, мінездің ұстамалығы, ұялшақтық, мазасыздану, т.б);

Интеллектуальдық деңгейінің жетіспеушілігі (зейін,ойлау, қабылдау,т.б қабілетінің төмендеуі)

Жоғарыда көрсетілген себептердің барлығы оқушылардың сабақ үлгерімінің нашарлауына ықпал етеді. Баланың теріс мінез-құлқының қалыптасуына алып келетін ең маңызды фактор – сабаққа немқұрайды қарауы, материалды меңгерудегі қиындықтар, сәтсіздіктерді үнемі сезінушілік. Ол мынадай теріс қылықтарға әкеп соқтырады: үй жұмысын орындаудан қашады, кітаптарын тығып қояды, мектеп талаптарына бағынбайды. Олар сабаққа қатысуды қояды, ата-анасына өтірік айтады, «үй жұмысына ештеңе берілген жоқ» деп алдайды, ал, мектептегі ұстазына «кітаптарымды ұмытып кетіппін» деген сияқты сылтауларды көп айтады. Сыныптағы оқушылармен төбелеседі, жаман сөздерді көп қолданады. Сабақтан қашады. Қарап отырсақ, осындай іс-әрекеттер оқушының мінез-құлқын теріс жағына бұрады. Үлгерімі нашар оқушылардың бойында теріс мінез-құлықтың қалыптасуына мұғалімдер мен ата-анадарда ықпал етеді. Мұғалімдер ондай оқушыларға қатал қарау, намысына тиетін ауыр сөздер айту, адамгершілік қасиеттерін төмендету, ата-аналарына шағымдану, оқушы мен мұғалім арасында түсініспеушілік пайда болуына әкеледі, оқушының мұғалімге деген сенімі жоғалады. Осыдан кейін оқушы мен мұғалім арасындағы қарым-қатынас бұзылады. Міне, осы жағдайлар да оқушын

1. Физиологиялық;2. Психологиялық;3. Әлеуметтік

Физиологиялық – жиі ауру, денсаулығының әлсіз болуы, инфекциялық аурулар, жүйке жүйесі және тұқым қуалайтын аурулар, қозғалыс қызметтерінің бұзылуы. Психологиялық себептер – зейін, есте сақтау, ойлаудың даму деңгейі, қабылдаудың төмендігі, сөйлеу қабілетінің жеткілікті деңгейде дамымауы, таным қызығушылықтарының қалыптаспауы, дүнетанымының тарлығы.

Әлеуметтік себептер–әлеуметтік жағдайдың төмен болуы, отбасындағы кикілжіңдер,қаңғыбастық, күн тәртібінің дұрыс ұйымдастырылмауы.

Оқушылардың үлгермеушілігінің себебі ретіндегі психологиялық ерекшеліктерге мыналар жатады: сана мен мінез; дербес және әлеуметтік тәжірибе; мұқтаждықтар мен мүмкіндіктер; мақсат-міндеттер және оған қол жеткізу барысындағы жанжалдың пайда болуы; аурулар мен басқа да қолайсыз жағдайлардың салдарынан жалпы дамудағы кешеуілдеу; тұлғаның жекелік ерекшелілігі; физиологиялық кемшілік түрінде көрініс табатын тұқым қуалаушы ауытқушылықтар. Оқушының оқу іс-әрекетіне жағымды және тұрақты мотивтің болмауы оқу үлгерімінің төмендеуінің басты себебі болып табылады. Мектептегі және отбасындағы психологиялық білімнің жетіспеушілігінен кей оқушылар тәрбие мен оқудың жалпы жүйесінен қалып қояды. Олар педагогикалық ұжымның әсерін тиісінше қабылдамай, нәтижеде өздерінің интеллектуалды және рухани дамуында артта қалады.

Ата-аналардың басты проблемасы – бұл әлсіз педагогикалық-психологиялық білімдер және үйде педагогикаға қарама-қайшы тәсілдердің қолданылуы. Олар:

ата-аналар мен туған-туысқандардың баланың шынайы мүмкіндіктері мен күштерін асыра бағалауы;

отбасылық тәрбие жалған идеяда құрылады: балалық шақ қиыншылықсыз және міндеттемелерсіз өту қажет деген пікір;

ересектердің балаға бар жақсыны беруі;

оқудағы басты жауапкершілік мектепке жүктеледі деген ата-аналардың жаңсақ ойы;

баланың оқу қызметіне дұрыс емес қатынасы, бала кемшілігінде тек мұғалімді кінәлауы.

Үлгерімі төмен оқушыларда дамудың жеке варианттарының көп түрлілігі бар. Олар таным компоненттерінің қалыптасуының әр түрлі деңгейіне байланысты, яғни бұл артта қалудың әр түрлі себептері бар екенін көрсетеді. Оқушылардың негізінен білімді меңгеру үрдісі мына компоненттерден тұрады: қабылдау, түсіну, есте сақтау, қорыту және жүйелеу. Оқу үрдісінде бұл компоненттер өте тығыз байланысты. Оқушы меңгеретін материалдың қиындығына соқтыққанда ғана өз бетінше шешім қабылдап, қорытынды жасай алады. Осыдан кейін ол материалды толық игереді. Қабылдауы баяу оқушылар әрбір сабақ кезінде қажетті көрнекі құралдармен, дидактикалық материалдармен, тарататын және көрсететін көрнекіліктермен қамтамасыз етілуі қажет. Сонда ғана өткізілген сабақтар өз мақсатына толық жетеді. Осы білімді меңгеру компоненттері баяу болғандықтан нашар оқушы шығады. Оқу жылдамдығы баяу болғандықтан және есеп мәтінін қате оқығандықтан оның мазмұнын түсінбейді, есте сақтауы да төмен. Үлгерімі төмен оқушылардың ақыл-ой параметрі және жағымды ақыл сапалары қалыптаспаған, білім қоры аз. Нашар оқудың алдын алу үшін артта қалу мен үлгерімнің төмендеуінің себептерін анықтау керек.

Үлгермеуші оқушылардың оқуға деген ынтасын көтеруде мұғалім қандай тапсырмалар мен жаттығуларды қолдана алады? Олар:

Ең әуелі баланың бойында «ашықтық» сезімін күшейтуден бастаған жөн.

Балада таңдау жағдайларын қолдану. Өйткені таңдау жағдайлары оқушының шешімді қабылдай білуін, әр түрлі түрткілерді үйлестіре және бағындыра білуді берік етеді.

Оқушылардың мақсатқойғыштығына көңіл бөлу. Оқушылар өз мүмкіндіктерін айыра білуді, өз жұмысына психологиялық баға беруді, сол арқылы алға қойған мақсаттың шынайылылығын анықтайды.

Мадақтау. Мұғалімнің мақтауы оқушыны әрі қарай әрекет етуге итермелеуі мүмкін. Мұғалім оқушының жетістіктерін өзге оқушылардың жетістіктерімен емес, оның бұрынғы нәтижелерімен салыстырады. Мұндай жағдайда әлсіз оқушы өзін табысты сезінсе, күшті оқушы сәтсіздікті сезінеді.

Мақсаттардың тұрақтылығы. Мақсатты сақтап қалуға кедергілердің соңынан іле-шала оқу қызметін қайта құруға бағытталған тапсырмалар септігін тигізеді. Кедергілерді жеңу дағдыларының тууына әр түрлі кедергілерді көп реттік қайталау тапсырмалары әсер етеді.

Психолог тарапынан жүргізілетін эмоционалды тренинг қауіп-қатерлерді жою, оңды эмоцияларды нығайту, өз қызметін жоспарлай білу және оның қиындықтарын көре білу жаттығуларынан тұрады.

Сабақ шеңберінде үлгермеуші оқушылардың оқу мотивін қалыптастыруға бағытталған жеке әрекет жүргізіледі. Түзету жұмысын қысқа уақытта (1 апта көлемінде) іске асырылатын мақсаттардан бастау қажет. Себебі бұл – мұғалім мен оқушыға алғашқы позитивті (оңды) нәтижелерді жылдам көруге мүмкіндік береді. Жалпы алғанда, оқу мотивациясын және үлгермеуші оқушылардың оқи білу қабілетін қалыптастыру келесі бағыттардан тұрады:

ең алдымен, оқуға және жеке оқу пәндері мен сабақтарға оңды қатынастың қалыптасуы;

мұндай қатынасты оқушылардың табыстағы сенімділігін қолдайтын тапсырмаларды шешуден бастауды ұйымдастыру;

оқушының шағын жетістігін қолдап, сұрау, төзімділік таныта тыңдай білу.

Үлгермеуші оқушыларда өзіндік оқи білу қабілетін нығайту үшін мына жұмыстарды басшылыққа алу қажет:

білімдегі проблемаларды жою;

білім қорын байыту;

білімді барлық параметрлер бойынша (толықтығы, жүйелілігі, әрекеттілігі, беріктігі) дамыту;

оқушыларды нұсқауларға сәйкес әрекет етуге үйрету;