Ұлт ақтаңдақтары 11-сыныпқа арналған конференция

“Алаш- Қазақ”

Ұлт тарихының ақтаңдақтары

Айту да, есту де қиын

Бүгінгі біздің айтарымыз – тарих қатпарына көз салып , тарихтың ащы сабақтарына тоқталмақпыз. «Өткенге қарап, ертеңіңді түзе» деген өсиет бар, себебі , өткеннің өнегесі – бүгінгі күннің баға жетпес байлығы. Тарихтың ащы сабағы бүгінгі ұрпақтың зердесінен өшпеуге тиіс . Шағын презентациялы қ жобамыздың басты мақсаты зұлмат заман мен ұлт ақтаңдақтарын басынан өткерген қазақ халқының демографиялық өсіміне кері әсерін тигізген зардаптарына пән апталығының аз уақытын бөліп тарихымызға шолу жасау,тарихты зердемізден жоғалтпау .

“Алаш- Қазақ” Ұлт тарихының ақтаңдақтары Айту да, есту де қиын

Ақтаңдақтар ақиқаты не дейді?

“Ақтаңдақ”- адамның денесіндегі тері ауруы, түрлі жағдайда пайда болады.

“Тарих ақтаңдақтары”- қазақ ұлтының

зердесінен,санасынан өшпейтін жара.

1921-1922 жылдардағы ашаршылықтың себебі :

Бірінші – азамат соғысы мен жаңадан орныға бастаған Кеңестік биліктің түрлі әскери жазалаулары , тонаушылық .

Екінші – табиғи апат , қолайсыз ауа райы салдарынан орын алған жұт. Малдың 80%-ы кырылды . Ауылшаруашылық өнімінің 80%-н Кеңстік билік орталыққа тасып әкетіп , халық азық-түліксіз қалды .1918 жылдың 13 мамырынан бастап жүргізе бастаған азық-түлік диктатурасына сай " Азық-түлікті тәркілеу " науқаны басталды .

Үшінші – Сүзек, тырысқақ, оба, дінгене және басқа аурулар да қатар келді .

Ашаршылыққа ұшыраған өңірлер: Орал, Орынбор , Ақтөбе, Бөкей, Қостанай, Семей, Ақмола губерниялары .

Ашаршылыққа ұшырағандар саны: КазОАК-нің Төрағасы С.Мендешевтің 1922 жылғы 8 шілдеде КазОАК-нің III сессиясында жасаған баяндамасында осы жылдың көктемінде алынған толық емес деректе Қазақстан бойынша аштыққа 2 832 000 адам ұрынған .

Өлген адам : 1 млн 700 мың адам ( Ашыққандарға көмек көрсету комиссиясының төрағасы Мұхтар Әуезовтің мәліметі бойынша ).

Үшіншісі – 1932-1933 жылдардағы Кеңес Үкіметінің қазақ ұлтын жойып жіберу мақсатында ұйымдастырған ашаршылығы. Одақ басшысы Сталин бастаған орталық билік Голощёкинді Қазақстанға басшылыққа жіберіп "кіші қазан" төңкерісін ұйымдастырды. Салықшылар халықтың қолындағы бар мал мен астықты тартып алды. 1929 жаздағы санақта тіркелген 40 млн-нан астам малдан 1933 жылы жазда 4 млн бас қалған. Жеуге тамақ қалмай, ауыр апатқа ұшырап, миллиондаған адам өлді және босып кетті. Үкімет босқан халыққа көмек берудің орнына қырылуына жол берді, тіпті емдеуге тиым салды. Қазақ халқының 60-80 пайызы жойылып кетті.

Себебі – Қазақстанда жүргізілген сталиндік-голощекиндік реформа, шаруалардың жекеменшігін тәркілеу мен жою. Көшпелі және жартылай көшпелі Қазақ шаруаларын тіршілік көзінен айырып, жаппай және күшпен отырықшыландыру науқаны. Ауыл шаруашылығы өнімдерін толықтай орталыққа тасып әкету. Еш негізсіз және қасақана салықтарды салу. Соттау мен қудалау.

Босып кеткендер: 1930-1931 жылдар аралығында 1 млн 70 мың адам Қытай, Иран, Ауған жеріне т.б. көшті. 616 мыңы қайтып оралған жоқ. 414 мыңы кейін елге оралды.

Өлгендер: Ресми халық санағы мен түрлі мұрағаттардың, құпиялығы жария болған мәліметтер бойынша 1930-1933 жылдары 2,4 млн. адам аштықтан қырылды.

Қуғын-сүргін ешкімді аяған жоқ

Орыс империясы кезінде басталған саяси қуғын-сүргін қазақ елі тәуелсіздік алған 1991 жылға дейін жалғасып келгені белгілі. 1880-1917 жылдардағы орыс патшасының түрлі жазалау жорықтары және саяси тұлғаларды қуғындау мен құрту Кеңес одағы орнасымен дәл сол қалпында жүрді.

1917 жылдан бастап, "халық жаулары", "кері төңкерісші", "байдың тұқымы", "жапон тыңшысы" сынды түрлі жала жағылған Алаш Орда мүшелері, байлар мен билер, жалпы зиялы қауым өкілдері толығымен қудаланды немесе жойылды.

Екінші кезекте, сол қуғынға ұшырағандардың артындағы жесірлері мен ұрпақтары да жазадан құтылмады. Тіптен, ашаршылық дендеп тұрған жылдарда да үкіметке өтініш айтқан тұлғалар қылмысқа тартылды.

1937-1938 жылдары 1 миллион адам атылып , 2 миллион адам тұтқында өлген . М.Тәтімов “ Зұлматтың ауыр зардабы ” атты еңбегінде 1937-1938 жылдары қазақстандықтардың 44 мыңы түрмеде , ал оның 22 мыңы атылған деп айтады . 1936-1938 жылдар арлығында 29 әртүрлі “ контрреволюциялық ұйымдар ” ашылып , 1937-1938 жылдары 160 мың адам қуғын-сүргінге ұшыраған .

Ел басына күн туғанда аянбай көмегін ала жүретін халықпыз.1941-1945 жылғы Ұлы Отан соғысына қатысуымыз да аз шығын алып келген жоқ. Досына адал,дұшпанына қатал қазақ елі қару ұстауға жарайтын азаматтарын түгелдей майданға аттандырды.Кеңес елі бойынша 27млн адам қырылса,400 мыңы қазақстандықтар еді.