Ұлттық ойын арқылы танымдық үрдістерді дамыту баяндамасы

БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ТАНЫМДЫҚ

ҮРДІСТЕРІН ҰЛТТЫҚ ОЙЫН АРҚЫЛЫ ДАМЫТУ

Сағынова Шолпан Қарлыбайқызы

Қызылорда облысы

Қазалы ауданы

Кәукей ауылы № 225 орта мектептің бастауыш сынып мұғалімі.

М.Жұмабаев «Ойын-бала үшін өмірлік тәжірибе» дегендей бала өмірінде ойынның маңызы зор, ересек адам үшін еңбектің жұмыстың, қызметтің қандай маңызы болса нақ сондай маңызы бар. Бюала ойында қандай болса, өскен соң жұмыстарда көп жағынан сондай басталады.

Қазіргі кезде «ойын» ұғымының мағынасы кеңейіп, тұрмыс пен мәдениеттің түрлі салаларын қамтуда. Бұрын балалар ойыны мен актер ойыны педагогика мен өнертанудың ғана зерттеу нысандары болып келсе, қазіргі таңда ойын проблемасы психология,әлеуметтану,әдебиеттану, т.б салалардың көкейтесті мәселесіне айналып отыр. Ойын арқылы оқушы білім алуға, оқуға қызықтыра отырып тұлғаны дамуын қалыптастыруға болады.

Ойын- оқытуда жаңа технологияның маңызды бөлігі болып табылады. «Ойын» ұғымына түсініктеме берсек-бұл адамның мінез-құлқывн өзі басқарумен анықталатын қоғамдық тәжірибені қалыптастыруға арналған жағдаяттар негізінде іс-әрекеттің бір түрі.

Ойын-сауық Диагностикалық (ойын барысында өзін-өзі тану Коммуникативтік әлеуметтендіру) немесе қарым – қатынастық

Ойын әрекеті мынадай қызметтерді атқарады.

Ойын дегеніміз-адамның ақыл-ойын дамытатын, қызытыра отырып ойдан-ойға жетелейтін, тынысы кең, алысқа меңзейтін қиял мен қанат бітіретін ғажайып нәрсе.

Ойын- адамның бала қоршаған ортаны өз бетінше зерделейді.Соның нәтижесінде өзі көрген жағдайларды, отбасылық тұрмыс пен қызмет түрлерін жаңғыртады.Ойын балалардың еңбекке деген қарым-қатынасы мен қабілеттерін қалыптастырады. Ойынның ережелері ойнаушының қисынды ой қабілетінің дамуы, бір –біріне деген сыйластық, қажеттіліктерімен санасуға әр оқушының жеке әрекетінен туындайды. Ойынның басты шарты жеңіске жету болса,әр ойыншы өз қарсыласының мүмкіндігінен санасып, бір-біріне деген сеніммен арттырады.

Ойынның сабақ барысындағы басты мақсаты Білім беруді ойынмен ұштастыру. Баланы ойынға белсенді түрде қатысуы, оның ұжмдағы басқа да әрекеттерін айқындайды. Ойын бір қарағанда қарапайым құбылыс не әрекет сияқты болғанымен ол ұжымдық әрекет.

Өзара сыйластыққа Зейіні қалыптасады. үйретеді.

Сөздік қоры дамиды Ойлау қабілеті

Өздігінен жұмыс істеуге Сабаққа қызығушылығы

Бір-біріне деген сенімі, достығы қалыптасады

Ойын түрлендіруге жаңылтпаштарды, мақал-мәтелдерді, жұмбақтарды жаттатқызуға болады. Олар әр тілді , әрі ақыл- ойды дамытуға, демалыс сәттерін тиімді пайдалануға септігін тигізеді. Оқушы әрекет үстінде өзін-өзі еркін ұстауға, қысылып- қымтырылмауға, басқалармен тіл табысуға, жолдастық,достық сезімінің оянуына мүмкіндік жасайды.

Ойынның негізгі мақсаты-баланы қызықтыра отырып білімді меңгерту болса, мұғалімнің міндеті-сол ойын түрлерін пайдалана отырып оқушылардың өздігінен жұмыс істей білуге ,

Ойын арқылы

оқушы

неге үйренеді.

ой белсенділігі мен тіл байлығын арттыра түсуге түрлі дағды мен шеберлікті меңгертуге қол жеткізеді.

Ойын арқылы ұйымдастырылған сабақ балаларға жеңіл әрі тартымды, әрі түсінікті болады. Ойын сабақттары оқушылардың өздігінен жұмыс істеуге , ойлау қабілетін дамытуға үйретеді. Ойын кезінде балалардың достық сезімін оятып, бір- біріне қамқорлығы, ұжымдық бірлігі нығаяды. Балаларды жақсылыққа , қайырымдылыққа, ізгілікке, әдептілікке тәрбиелеуге болады. Ойын түрлерін сабақта тиімді пайдалана білу мұғалімнің меңгертіп отырған білімін ықыласпен тыңдап, білімді берік меңгеруіне көмектеседі. Баланың ойын үстіндегі өзін-өзі жаттықтыруы, өмірді білуге деген құмарлығы, шынығуы, оның ақыл-ойы, дене еңбегіндегі белсенділігін арттырып, алдына қойған мақсатына жетуге деген ерік- қайратын шыңдайды, алға қарай ұмтылысын, құштарлығын оятапды. Ойын бірі қарағанда қарапайым құбылыс не әрекет сияқты болғанымен , ол ұжымдық әрекет.

Осының нәтижесінде оқушы өз бетімен ізденуі, білімді қажетсінуі өсіп нақтылы мақсаткерлікке ұласады. Ойынға қатысқан әр оқушының алдына жеңіске деген ұмтылыс пайда болады. Ойын түрлері өте көп. Соның ішінде ойын-сауық, ойын-жаттығу , сергіту ойындары, ұлттық ойындар т.б. Ұлттық ойындар халқымыздың өз ұрпағын ойын- сауықтарда бәсекеге түсіп, жеңімпаз атанып, жүлде алу үшін ғана емес, ата жолын қуып, өзінен бұрынғы дәстүрлерді жалғастырып,өз жұртында бар өнерді игеріп, меңгеруге, шаруашылық жүргізу қолынан келетін, ел қорғауға жарайтын батыл да өжет, шапшаң ұрпақтарды тәрбиелеудің өзіндікжүйесін өмірге әкелген.

Қазақ құндылығының ғасырлар қойнауынан сүрінбей өтіп, өзінің үрдіс дәстүрін сақтаған қазақ балалар фольклорының айрықша бір саласы- балалар ойындары. Ұрпағын ойламайтын халық болмайды. Қазақ ойындарының өміршең қызметі де оның жеткіншек ұрпақты тәрбиелеу ісімен байланысты болуда. Бүгінгі таңда өздеріміз тәлім- тәрбие беріп жатқан бүлдіршіндер ертеңгі күні тек білімді кадр ғана емес, Отанын жанындай сүйетін, ұлттық тарихы мен мәдениетін қастерлейтін, рухани кемелденген азамат болып өсіп жетілуі қажет. Өзінің қазақстандық екенін, қазақстанда туғаннан әрбір бала мақтаныш ете алса ғана-біздің бұл ісіміздің нәтижелі болғаны. Сонда ғана біз, ұстаздар, бүгінгі заман алдымызға қойып отырған күрделі міндетті абыроймен

атқарып, еліміздің болашақ азаматтарын тәрбиелеп өсірдік деп сеніммен айта аламыз. Ынтымақ, бірлік, сыйластыққа қазақ жастарын бала күннен баулысақ, ел іргесі сөгілмек емес.

Шығыс даналығында былай деген екен: «Маған айтсаң ұмытып қалам, көрсетсең есімде қалады, ал қалай жасауын көрсетіп берсең үйреніп аламын демек баланың ынтасын ояту үшін қандай да бір жаңалықты айтқаннан гөрі көрсетіп үйрету» керек деген сөз. Ұмыт болып бара жатқан ұлттық ойындарын баланың бойына жастайынан сіңіру мақсатында мен ұлттық ойындарды сабақтарымда пайдаландым. «Қан талапай» ойыны арқылы оқушыларды топқа бөлдім..Бұл ойынға нөмірленген асық алынады.Нөмірге байланысты үлестірмелі қағаз таратылады.Асық жерге шашылады,ал балалар талапайлап асық алады.Нөмірлері бойынша үлестірмелі қағаздағы жаңылтпаш ертегі, мақал – мәтел, жұмбақтарға жауап береді. Кім тез әрі дұрыс жауап берсе сол жеңіске жетеді.

Мыс: жаңылтпаш Қар аппақ, Дала аппақ Бәрі аппақ Қарап бақ

Жұмбақ Зулап түсіп төменге Шықпас менсіз төбеге (шана)

«Кім мерген» ойыны Ана тілі сабағына пайдаландым.Бұл ойын ерте заманда батырларымыз садақ ату арқылы өз мергендіктерімен сынасқан.Мен шарды үрлеп ішіне халық батырлары, ұлы тұлғалар туралы сұрақтар жазып, шарды жазып ішінен шыққан сұрақтарға жауап береді.Ұлттық ойындарды пайдаланған кезде ұмытылып бара жатқан ұлттық ойындарды насихаттап ой - өрісін, ойлау қабілетін дамыта отырып шапшаңдылыққа ,ептілікке, алғырлыққа үйретті.