Ұлттық қолөнер тақырыбындағы 10-сынып тәрбие сағаты

Сабақтың тақырыбы:Ұлттық қолөнер туындылары –баға жетпес құндылықтарымыз

Мақсаты:Оқушыларды ұлттық қолөнерімізбен таныстыру,қазақтың ұлттық қолөнерін терең зерттей отырып,бүгінгі өмірге енгізі,оны терең оқып дамыту.Ұлттық қолөнердің қыры мен сырын терең меңгерту.

Барысы:Қазіргі кезде еліміздің ұлттық құндылықтардың қайта өркендеуіне жол ашылды.Оған Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстанның болашағы қоғамның идеялық бірлігінде» атты еңбегінде «Мәдени дәстүрлер қашан да әлеуметтік қайта түлеудің қайнар көзі болып келеді.... Қазақстанда ұлттық өнерді,мәдениетті дамытуға барынша қолдау жасалып отыр» ,-деген сөзі осының айғағы.Қолөнер –дәстүрдің жалғасы,сөнбестің айғағы.Өнер-мәдени мұра.Қолөнер арқылы ұлттық құндылықтарымызды ертеңге жеткізуге болады.Қолөнерді дамыту әрбір адамның міндеті.Ұлттық өнер-мәдениет.Қазақ қолөнерінің өсу жолы,өзіне тән даму тарихы бар.Ол тарих сонау көне замандардан басталады.Қазақ ауылдарының көпшілігінің қаламен байланысы болмағандықтан,олардың өзіне қажетті үй бұйымдарының басым көпшілігін қалалардан сатып аларлықтай мүмкіндігі болмағандықтан,негізінен халық шеберлерінің қолына қарады.Қазақ қолөнер шеберлерінің күнделікті еңбегі тым ауыр болды,себебі,олардың жабдықталған арнайы шеберханалары болған жоқ.Әсіресе ершілер,зергерлер,етікшілер,тағы басқа ұсақ-түйек бұйым жасайтын шеберлер,өзінің тұрғын үйінде жұмыс жасады.Табиғатта кездесетін әрбір шикізаттың өзіндік ерекшелігі,өзіне тән физикалық,механикалық қасиеттері болады.Мысал

Мал терілерін илеп,бояп,өң беру ертеден келе жатқан ең жақсы дамыған және жетілген өнер.Илеуі қанып,бояуы сіңген былғары су тартып езілмейді.Одан жасалған мүлік шегені берік ұстайды,тігісі де ыдырамайды және өзі тұтынуға төзімді.әрі әдемі.Қазақ арасында былғарыдан ең көп тігілетін киімнің бірі етік болғандықтан былғарыны өңдеумен айналысатын шеберлерді етікші дейді.Халық арасында көп тараған былғары аяқ киімдерінің қазақ атауында саптама,шоңқайма,мықшима,кебіс,мәсі деген түрлері бар.Мына жерде саптаманың бір түрі шоңқайма бейнеленген.Оның өкшесі биігірек,тұмсығы үшкір.Оны байпақпен,шұлғаумен киеді.Шоңқайманы сәнге кию үшін өкшелігін,оймасын кестемен өрнектеп тігеді.

Мына буклетте әртүрлі қазақтың шебер қолынан шыққан қолөнер бұйымдары көрсетілген.1)Зергерлер әртүрлі металдердар қыздарға арнап әшекей бұйымдар жасаған.Соның бірі білезік сақинасымен.Оны бес білезік деп атайды.Шынжырмен шынжырланған бес сақинасы бар.Сақиналар да өрнектеліп,тастан көз орнатылып әсемделеді.Білезікті белекке салардан бұрын осы бес сақинаны бес саусаққа киіп алады.Бұдан кейін білезікті топсасынан сыртына қарай қайырып білекке салады да екі басын қайтадан түйістіріп,түймелеп қояды.

2)Мына жерде ағаштардан жасалған қазақтың ағаш ыдыстары.Бұнымен ата –бабаларымыз қымызды құйған.Ағаш ыдыстарда тағамдар ұзақ уақыт сақталатын болған,

3)Мына жерде кигізден жасалған сәндік бұйымдар.Бұрынғы кезде әжелеріміз жүнді өңдеп,кигіз басқан.Осы рухани құндылықтарымызды жаңғырту мақсатында кигізден қазырғы заманға бейімдеп әртүрлі бұйымдар жасауға болады.

4)Тұскигіздер мен сандық бейнеленген.Тұскигізді көбінесе төсектің тұсына ұстайды.Бұндағы әртүрлі жіптер бір-бірімен үйлесімін тауып өрнектеліп тұр.