Ұлтымыздың ұстазы тақырыбына қазақ әдебиеті материалы

Тақырыбы: "Ұлтымыздың ұстазы"

10- сынып /конференция/

Мақсаты:

1.Ахмет Байтұрсынов өмірі,шығармашылығынан жан-жақты мәліметтер беру,жеке көзқарастарын қалыптастыру;

2. Ақын шығармалары арқылы оқушыларға адамгершілік, ізгі қасиеттер мен адалдық пен мейірімділік қасиеттер туралы ойларын қалыптастыру,талдай білу қабілеттерін дамыту,тіл байлықтарын арттыру ,жеке көзқарастарын қалыптастыру;

3.Ақын шығармалары арқылы ақындыққа баулу ,отанын ,туған елді, жерді , поэзияны сүюге тәрбиелеу. Ақын шығармаларын талдай отырып, өз беттерімен салыстыруға, өмірде қолдана білуге тәрбиелеу;

Түрі:пікірталас

Әдісі: сұрақ -жауап

Көрнекіліктері: суреттер,слайд ,қанатты сөздер;

Сабақтың барысы.

Ұйымдастыру

Мұғалім сөзі: Құрметті оқушыларТіл мерекесінде Ахмет Байтұрсынұлының туған күніне орай: "Ұлтымыздың ұстазы"аты конференцияға жиналып отырмыз Мақсатымыз : Ахмет Байтұрсынов өмірі,шығармашылығы бойынша ой бөлісу,пікірталас өрбіту

Баяндамашы : Ұлт көсемі-Ахмет Сламханова Гаухар ақынның өмірі мен шығармашылығы Алаш қозғалысы тұсында (1918-1919) А. Байтұрсынов өзі айтқандай, адасады, қателікке ұрынады, санын соғады, түңіледі, сары уайымға салынады. Жаңа жол іздейді.1919 жылы наурызда бұрынғы ұлт интеллигенциясының көптеген өкілдерін өзімен бірге алып, совет өкіметі жағына өтеді. Қазақ өлкесін басқару жөніндегі әскери- революциялық комитеттің мүшесі ретінде оның жұмысына белсене араласады. Республика халық ағарту комиссары, Бүкіл Одақ Орталық Ағарту Комитетінің мүшесі,Қазақ өлкесін зерттеу қоғамының төрағасы болады.

Советтердің Бүкілодақтық 7 және 8 съезіне дейінгі аралықта ВЦИК- тің мүшесі және Советтердің Бүкілқазақстандық 1 және 2 съезіне дейінгі аралықта Кирвоенкомның мүшесі болып және Қазақ АССР- ның Оқу- ағарту наркомы және ҚазММК- тің мүшесі, сонымен қатар Өлкелік Халық Комиссариаты жанындағы Академиялық Орталықтың төрағасы болды.

Халқының азаттығы, елінің тәуелсіздігі мен ұлттық мемлекеттігі жөнінде жан аямаған күрескер Ахмет - өз арманы жолында арыстанның аузына, зымыстанның түбіне бара жүріп, халқына қалтқысыз еңбек сіңіре білді. Ол қазақты бай, кедей деп алалап бөлмей, бәрінің мүддесін бірдей қорғады, қазақ балаларының ана тілінде сауат ашуын көздеді.

«…Өз алдына ел болуға өзінің тілі, әдебиеті бар ел ғана жарай алатындығын біз ұмытпауға тиістіміз. Өзіміздің елімізді сақтап қалу үшін бізге мәдениетке, оқуға ұмтылу керек»,- дейді Ахмет Байтұрсынұлы. Алайда, оның осы ізгі істерін астарлап, терең ұққысы келмегендер оған ұлтшыл деп жала жапты. Қазақ интеллигенциясының бір өкілі - Ахмет Байтұрсынұлына шүйлігіп голощекиндер 1929 жылдың 2 маусымында ұстап, Архангельск облысына, жұбайы мен қызы Томск қаласына жер аударады. Халықаралық Қызыл Крест арқылы М. Горькийдің әйелі Е. П. Пешкованың жәрдемімен кесімді мерзімі бітпей 1934 жылы босанып, әуелі Батыс Сібір өлкесіне, кейінірек Алматыға оралады. Бірақ бостандықтағы уақыты да көпке ұзамай НКВД органдары оны 1937 ж. қазанда қайта ұстап, көзін жояды. Елу жылдан соң ғана әділдікпен 1988 ж. 4 қарашада Қазақ ССР Жоғарғы Соты жазықсыз айыпталған Ахмет Байтұрсынұлын ақтады.

Ардақты азамат, халқымыздың саяси әрі рухани көсемі Ахмет Байтұрсыновтың елі үшін еткен еңбегі, саяси - әлеуметтік ой- арманы бүгінгі Егеменді Қазақстанда іс жүзінде жүзеге асып отыр.

"Тіл жанашыры" Мажитова Айым Ахмет Байтұрсыновтың тілге қосқан үлесі,жаңалықтары жайлы қорғайды

Ахмет Байтұрсынұлы - қазақ алфавитінің тұңғыш реформаторы, осы жетілген жазу үлгісімен еліне тұңғыш «Әліппесін», «Тіл құралын», «Әдебиет танытқышын» сыйлаған, қазақ филологиясы мен өнертануының негізін салушы, ғылыми, таза қазақ емлесімен шыққан тұңғыш газет«Қазақтың»(1913-1918) тұрақты редакторы, Абайдан кейінгі саяси-әлеуметтік тақырыпты жалау еткен көрнекті ақын, аудармашы, публицист журналист, ірі қоғам қайраткері, ағартушы ұстаз. КазПИ-дің профессоры, этнограф, фольклорист, композитор әрі орындаушы...

Ол ең алдымен қазақ балаларының ана тілінде сауатын ашып, әрі қарай қазақ тілінде оқуын жалғастыруға көп күш жұмсаған ағартушы қайраткер. Осы мақсатты орындау үстінде ол қазақ тілін, оның дыбыстық жүйесі мен грамматикалық құрылысын баяндап, талдап танытқан зерттеуші әрі сол зерттеулерінің негізінде «Әліппе» мен тұңғыш ана тілі оқулықтарын жазған автор. Сонымен қатар А. Байтұрсынов - өз халқының саяси, мәдени, рухани және әлеуметтік өмірінің сан саласына көз тіккен.

А.Байтұрсыновтың «Тіл құрал» атты еңбегі бүгінгі түркі тұқымдас халықтардың сөйлеу, жазу, тіл ұстарту білімінің бастау бұлағы саналады. Осы заманда қолданылып жүрген зат есім, сын есім, етістік, есімдік, одағай, шылау, үстеу, ілік, жатыс, бастауыш, баяндауыш, септеу, жай сөйлем, құрмалас сөйлем, қаратпа сөз, қыстырма сөз деген атауларды ойлап тауып, ғылыми бір ізге салған Байтұрсынов болды.

Сырт сыны да көреген көсемдікпен көп сыр аңғартқандай, жүзінен сұлу сыпайылық пен игі адамгершілік иман нұры шалқыған осы бір инабатты кісінің “тәртіпті мектептен алған білімі” (Әуезов) алты- ақ жыл оқумен аяқталған Ахаңның,- өркениетті ғылымият игіліктерін өз бетінше түгел игерген түпсіз ғұламалығына ғана емес, ұл өспірім шағында ұстанған Адамдық диқаншысы болу мақсатына жету жолындағы айнымас табандылығы мен соншама қайсарлығына таңдай қағасың! “батырлардың басы қайда қалмаған, ал ерлігі тбемізден тұр қарап”,- деп ақын Дүйсенбек Қанатбаев айтқандай, ел намысы ерді қай қиынға салмаған! Ахаң бастаған алаш зиялыларының қазақ төңкерісінен кейінгі сонау бір қауырт кезеңде мамандық- кәсіптеріне маңайлай бермейтін ғылым салаларынан отыра қалып оқулықтар жазу мүддесі “асып- тасқандық амалынан” емес, “Халқыма керекті…