Үндестік заңы бойынша қазақ тілі презентациясы

Үндестік заңы — түбір мен қосымшаның және сөз аралығындағы дыбыстардың бір-біріне ықпал жасап , өзара үйлесіп , айтылуын үндестік заңы дейміз . Оның екі түрі бар: 1 ) буын үндестігі , 2 ) дыбыс үндестігі .

Сингармонизм – гректің Sun « бірге » және hanmoni « байланысу , үндесу» деген мағынаны білдіретін сөздері бойынша жасалған термин. Тіліміздегі байырғы сөздердің басым көпшілігі не біркелкі жуан , не біркелкі жіңішке айтылады . Мысалы : Жуан сөздер : балалар , қалалар , қызылдау . Жіңішке сөздер : жерлерді , ініміз , күнделік. Түбірдегі дауысты дыбыстың немесе соңғы буынның өзгеріп отыруына байланысты сингормонизмнің мына секілді заңдары болады :

1 . Сөздің алғашқы буыны жуан болса , келесі буындары да жуан немесе сөздің соңғы буыны жуан болса , оған жалғанатын қосымша да жуан болады . Мысалы : бала – лар , жа-зу-шы-лар , оқу-шы-лар , қа-ла-да-ғы-лар-ымыз . 2 . Сөздің алғашқы буыны жіңішке болса , келесі буыны да жіңішке немесе сөздің соңғы буыны жіңішке болса , оған жалғанатын қосымша да жіңішке болады . Мысалы : өн-ер-ші-лер-ге, ән-ші-лер, үй-де-гі-лер-іміз.

Буын үндест i г i

1 . Егер сөзд i ң алдыңғы буыны жуан болса , келес i буын да жуан болады .(Если первый слог слова твердый, то и следующие слоги бывают твердыми) жуан буын + жуан буынба+ лақа + ғаз

қа+лам

2 .Егер түб i рд i ң соңғы буыны жуан болса , қосымша да жуан болады .(Если последний слог корня (основы) твердый (с твердыми гласными), то прибавляются твердый суффикс и твердое окончание(с твердыми гласными) жуан буын+жуан қосымша (твердый слог+твердый суффикс и окончание) қа ғаз + ды

ба ла +лар

қа лам +дар

3 .Егер сөзд i ң алдыңғы буыны ж i ң i шке болса , келес i буыны да ж i ң i шке болады .(Если первый слог слова мягкий, то и следующие слоги…