Ұрықтану тақырыбына арналған 9-сынып ашық сабақ

Күні: 26.01.2017ж Сыныбы: 10 "Ә"

Пәні: Биология

Сабақтың тақырыбы: Ұрықтану. Гүлді өсімдіктердегі ұрықтанудың ерекшеліктері

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға ұрықтану. Гүлді өсімдіктердегі ұрықтанудың ерекшеліктері

туралы мағұлмат беру

Тәрбиелілік: Оқушыларды ұрықтану. Гүлді өсімдіктердегі ұрықтанудың ерекшеліктері туралы

білуге тәрбиелеу

Дамытушылық: Оқушылардың ұрықтану. Гүлді өсімдіктердегі ұрықтанудың ерекшеліктері

туралы ой - өрісін дамыту

Сабақтың түрі: Дәстүрлі

Сабақтың көрнекілігі: плакат

Сабақтың барысы: I. Ұйымдастыру кезеңі Оқушылармен амандасу, сабаққа қатысын тексеруII. Үй тапсырмасын тесеру

1. Овогенез, спермотогенез дегеніміз не?

2. Жынысты көбею деген не?

3. Мейоз деген не?

4. Диакинез деген не?

III.Жаңа сабақ

Ұрықтану дегеніміз - жұмыртқа жасушасымен сперматозоидтің бір-бірімен қосылу процесі. Олардың ядролары бірігіп, диплоидті зигота түзіліп, одан жаңа организм дамиды. Сперматозоид және жұмыртқа жасушасының ядросында хромосома жиынтығы гаплоидті болады.

Толық пісіп жетілген жұмыртқа жасуша қабықшамен қапталады және оның сперматозоид енетін кішкене тесігі болады. Ұрыктану кезінде жұмыртқа жасушасының ядросы мен сперматозоидтің ядросы қосылады. Жұмыртқа жасушасына бір немесе бірнеше сперматозоидтер енеді. Бірақ жұмыртқа жасушасының ядросымен тек бір ғана сперматозоидтің ядросы қосыла алады. Ұрықтанған жасушаны зигота деп атайды, оның ядросында хромосома жиынтығы диплоидті болады.

Зиготаның ядросында барлық хромосомалар қайта жұптасады: гомологиялық хромосоманың әр жұбында бір хромосома - аталык, ал екіншісі - аналық. Соған байланысты организмдердің әрбір түрінің соматикалық жасушасына тән диплоидті хромосома жиынтығы тек ұрықтану кезінде ғана қалпына келеді. Ұрықтану аякталған соң ДНҚ синтезі жүріп, хромосомалар екі еселенеді және митоз жолымен жүзеге асатын зигота ядросының бірінші бөлінуі басталып, жаңа организмнің даму бастамасын береді.

Ұрықтанған кезде:

Спермий + жұмыртқа жасушасымен қосылады зигота түзеді.

Гүлді өсімдіктердің қосарлана ұрықтануы. Жануарлар мен жоғарғы сатыдағы гүлді өсімдіктердің жыныс жасушаларының дамуы мейоз жолымен бір диплоидті жасушадан 4 гаплоидті жасуша түзіледі, олардың үшеуі өліп, қалған біреуі митоз жолымен үш рет бөлінеді. Осылай ұрық қапшығын түзетін 8 гаплоидті жасуша түзіледі. Осы 8 жасушаның бесеуі ұрық капшығының кабырғасын түзе отырып, көмекші рөл аткарады, ал оның үшеуінің біреуі жұмыртка жасушаға айналады. Екі гаплоидті хромосома жиынтығы бар жасуша қосылып, диплоидті хромосома жиынтығы бар жасушаға айналады. Диплоидті жасуша - ұрық қапшығының қосалқы ядросын түзеді. Осындай жолмен пісіп-жетілген гаплоидті және диплоидті жиынтығы бар жұмыртқа жасушасы ұрықтануға дайын тұрады.

Маңызы. Ұрықтанудың биологиялық ерекшелігі.

1. Гүлді өсімдіктердің ұрықтану ерекшелігі неде?

2. Бұдан қандай артықшылық болады?