Ұрықтанудың биологиялық маңызы, 7-сынып жоспары

Пән: Биология

Сыныбы: 10

Күні: 29.01.13

Сабақтың тақырыбы: Ұрықтанудың биологиялық маңызы

Сабақтың мақсаты:

А) Білімділік – Ұрықтанудың биологиялық маңызы жайлы оқушыларға жалпы білім беру

Ә) Дамытушылық – оқушылардың ойлау, есте сақтау, салыстыру қабілеттерін дамыту.

Б) Тәрбиелік – оқушылардың ғылыми көзқарасын қалыптастыра отырып, оқу процесіндегі ұқыптылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Аралас сабақ

Сабақтың түрі: Дәстүрлі сабақ

Сабақтың көрнекілігі: суреттер, кестелер

Сабақтың жоспары:

І Ұйымдастыру кезеңі а) Сәлемдесу;

ә) Оқушыларды түгелдеу;

б) Оқушылардың назарын сабаққа аудару;

ІІ Үй тапсырмасын сұрау

Организмдердің көбеюі нешеге бөлінеді?

Жыныстық көбеюге қандай жыныс жасушалары қатысады?

Жынстық көбею қандай жолмен бөлінеді?

Телофазаның соңында хромасомалардың қандай жиынтығы қалысптасады?

Митоздық бөлінуде қандай жасуша түзіледі?

Мейоздық бөлінуде қандай жасуша түзіледі?

Қандай жасушаларда хромасомалардың гаплоидты жиынтығы болады?

Қандай жасушаларда хромасомалардың диплоидты жиынтығы болады?

ІІІ Жаңа сабақ

Ұрықтану. Ұрықтану дегеніміз - гаплоидті хромосома жиынтықтары бар аналық және аталық жыныс жасушалары ядроларының қосылуы. Ұрықтанған жасушаны зигота дейді. Ұрықтанудың барысында әр түрге тән хромосомалардын диплоидті жиынтығы қалпына келеді. Ұрыктану кезінде организмдердің тұқым қуалау ақпараты жаңарып, комбинативтік өзгерістер пайда болады. Пайда болған өзгерістер тұқым қуалау арқылы ұрпақтан-ұрпаққа беріледі. Көптеген жағдайда сүтқоректілердің бір ғана жұмыртқасы ұрықтанады, оны моноспермиялы ұрықтану дейді. Кейбір жағдайларда жұмыртқа жасушасына бірнеше сперматозоидтеренеді, мұндай құбылысты полиспермиялы ұрықтану деп атайды.

Мұндай құбылыстар жәндіктерде, былқылдақ денелілерде, қосмекенділерде, бауырымен жорғалаушыларда, құстарда және сүтқоректілерде кездеседі.

Ұрықтанудың биологиялық маңызы.

Ұрықтанудың нәтижесінде генетикалық материал жаңарады.

2. Ұрықтану кезінде әр түрге тән хромосомалардың диплоидті жиынтығы қалпына келеді.

3. Ұрыктанудың негізінде аталық және аналық тұқым қуалау ақпараттары қосылып, комбинативтік өзгерістер пайда болады.

4. Ұрыктану кезінде сперматозоид жұмыртқа жасушасында жоқ центриольді алып келеді.

5. Жұмыртқа жасушасы болашақ ұрпақтың дамуына ядролық материалдан басқа, цитоплазмалық та материал береді.

Демек, организмнің кейбір қасиеттері ядроға ғана емес, цитоплазма ға да байланысты. Бұған цитоплазмалық тұқымкуалаушылықтың кейбір мысалдары дәлел бола алады.

Көптеген жағдайда сүтқоректілердін бір жұмыртқасы ұрықтанады, оны моноспермиялы, ал бірнешеуі ұрықтанса, полиспермиялы ұрықтану дейді.

ІV Бекіту

Ұрықтану дегеніміз не?