Ұжымдағы жанжалдарды басқарудың психологиялық тәсілдері

Ұжымдағы қақтығыстарды басқару: психология ғылымының тәсілдері

Қақтығыстар кез келген топта, әсіресе, жұмыс ортасында пайда болуы мүмкін. Олар жеке тұлғалар арасындағы түсініспеушіліктерден, әртүрлі мақсаттардан немесе эмоциялардың дұрыс басқарылмауынан туындайды. Басқару психологиясында қақтығыстарды тиімді шешудің әдістері әртүрлі бағыттарда дамыған. Бұл мақалада әлемге танымал психологтардың қақтығыстарды басқару әдістері мен олардың ұжымдалардағы қолданылу ерекшеліктері қарастырылады.

Томас-Килменнің мінез-құлық стратегиялары

Томас-Килменнің қақтығыстағы мінез-құлық модельдері бес негізгі стратегияны ұсынады:

1.Бәсекелестік – өз мақсаттарына жетуге толық бағытталу, басқалардың мүдделерін елемеу.

2.Ынтымақтастық – екі тараптың мүдделерін ескеріп, ең тиімді шешімді табу.

3.Компромисс – екі жақтың да мүдделерін ішінара қанағаттандыру.

4.Қақтығыстан қашу – жағдайды елемеу немесе қақтығысты кейінге қалдыру.

5.Бейімделу – басқаның мүдделеріне жол беру.

Бұл модель ұйымдарға қақтығыстарды дұрыс шешу үшін қажетті стратегияны таңдауға көмектеседі. Мысалы, ынтымақтастық әдісі ұзақ мерзімді нәтижеге бағытталған топтар үшін ең тиімді шешім болуы мүмкін.

Эмоционалдық интеллект теориясы

Дэниел Гоулман эмоцияларды түсіну мен басқарудың маңыздылығын атап өтті. Оның теориясы бойынша эмоционалдық интеллект келесі компоненттерден тұрады:

•Өзін-өзі тану және эмоцияларды түсіну.

•Эмпатия – басқалардың сезімдерін тану.

• Әлеуметтік дағдылар – эмоцияларды ұжымда мүддесіне сай басқару.

Эмоционалдық интеллект дағдыларын дамыту қақтығыстардың алдын алуға және тиімді шешімдер табуға көмектеседі.

Зорлық-зомбылықсыз қарым-қатынас әдісі

Маршалл Розенбергтің зорлықсыз қарым-қатынас әдісі қақтығыстарды басқаруда өзіндік ерекше тәсіл ұсынады. Әдіс негізінде келесі қадамдар бар:

1.Жағдайды объективті түрде байқау.

2.Сезімдер мен қажеттіліктерді білдіру.

3.Айқын және түсінікті өтініш жасау.

Бұл әдіс ұжымдаларда өзара түсіністік деңгейін арттыру үшін қолданылады. Мысалы, дұрыс формулировкаланған өтініштер ұжымдағы қарым-қатынастың сапасын жақсартады.

Белсенді тыңдау әдісі

Карл Роджерстің белсенді тыңдау әдісі – қақтығыстарды шешуде маңызды құрал. Ол мыналарды қамтиды:

•Сөйлесушінің сөздерін түсіну үшін қайта қайталау (парафразалау).

•Уақытылы және орынды сұрақтар қою.

•Эмоционалдық қолдау көрсету.

Бұл әдіс жеке және топтық қақтығыстарда өзара түсіністік орнатуға мүмкіндік береді.

Гарвард келіссөз моделі

Фишер мен Юри әзірлеген Гарвард келіссөз моделі қақтығыстарды шешуде жүйелі тәсіл ұсынады. Бұл әдіс келесі қағидаттарға негізделеді:

•Мәселеден жеке тұлғаны ажырату.