В. Ф. Шаталовтың педагогикалық тәжірибесі туралы материал

В.Ф. Шаталовтың педагогикалық тәжірибесі

"Педагогика ғылым ретінде өте күрделі. Табиғатта педагогикаға қарағанда анағұрлым күрделі ғылым жоқ. Және оның күрделілігі, ең алдымен, оның мыңдаған компоненттерінің өзара байланысында. Оның жауапкершілік шарасы - адам! Бұл туралы әр күн сайын, біздің ұстаздық өміріміздің әр минутында есте сақтағанымыз жөн", – деп жазды В. Ф Шаталов.

Өткен ғасырдың 70-ші жылдары Донецк, Виктор Федорович Шаталов математика мұғалімі оқытудың авторлық әдістемесін жариялады. Кеңес мектебінің авторитарлығы мен кейбір себептерге байланысты бұл жүйе (БАҚ-та, педагогикалық әдебиетте, әр түрлі съездерде, жиналыстарда кеңінен жария етілсе де) орталықтандырылған түрде енгізілген жоқ. Оның әлеуеті зор. Ал Мәскеуде бүгінгі күнге дейін әлемнің түпкір-түпкірінен мұғалімлер мен оқушылар, ата-аналар білім алатын Шаталовтың мектеп-студиясы жұмыс істейді.

Шаталовтың әдістемесінің бірегейлігі, ең алдымен, оны қолдану нәтижесінде тіпті әлсіз оқушы оқу материалын жақсы меңгереді және оны іс жүзінде айтарлықтай уақыт аралығында сәтті пайдаланады.

Бұл педагог әрбір оқушыға оптимистік гипотезамен келеді, оның оқу қабілетіне сенеді және оқушыларды күшті және әлсіз топтарға бөлмейді. "Сен ақылдысың, ал сен — ақымақсың" деген бөлініс пен сыртқы баға жоқ, оқытушы барлығы табысқа жететіндей жұмыс істейді. Айта кету керек, соңғы жылдары Шаталдардың жұмысы тек артта қалған "Г" және "Д" сыныптарын алып қана қойған жоқ, балалар колониясында да жұмыс жасап, бір апта ішінде жоғары және мүлдем күтілмеген нәтижелерді көрсете білді.

"Үздік оқушыларды оқыту оңай. Бәрі қол сілтеп қойған баланы қызықтырып көр".

В. Ф. Шаталов

Шаталовтың әдістемесінің құпиясы неде және ол қалай салынған?

В. Ф. Шаталовтың оқыту әдістемесінің 7 негізгі принциптері:

1. Жоғары деңгейде оқыту.

2.Дау-жанжалсыз.

3. Жылдам алға жылжу.

4. Ашық перспективалар.

5. Өте көп қайталау.

6. Теориялық білімнің жетекші рөлі.

7. Жариялылық.

Оқытудың перспективалы тәсілінің кезеңдерін атап өтетін болсақ:

-Бірінші саты - көп салалы, білімдарлықпен - жүйелі, эмоционалды түрде таңдаған параграфты мұғалімнің сабақты түсіндіруі.

-Екінші саты - тірек плакаттары бойынша, оқу материаддарын түсіндіру, дауыстап оқыту, негізгі ұғымдарды әртүрлі символдардың көмегімен, кодты шешу арқылы түсіндіру және олардың өзара логикалық байланысын анықтау. -Үшінші саты - тірек сигналын үйрену, сол арқылы әрбір оқушы үйренеді және альбомдарына жапсырады.

-Төртінші саты - оқулықпен және үй жағдайында - тірек сигналдарының беттерімен жұмыс істеу.

- Бесінші саты - келесі сабақта тірек сигналдарын жазбаша еске түсіру.

- Алтыншы саты - тірек сигналдары бойынша жауап қайтару (жазбаша және ауызша жай дауыспен, магнитофонды өзара бақылау қағаздары бойынша т. б.).

-Жетінші саты – бұрын өткен материалды тереңдету және жай қайталау.

Нәтижесінде теориялық материалды терең түсініп, оқушылар өз күшін іс жүзінде сынап көргісі келді. Ал үнемделген уақыт ішінде, жинақталған оқытудың арқасында теориялық білімді қолдана отырып, орындалатын практикалық жұмыстардың көлемі артты. "Теорияны өте жақсы білу-ең үздік оқушылардың қабілеттерін барынша іске асыру, әртүрлі стандартты емес шығармашылық тапсырмаларда күштерді тексеру үшін өте қажет. Материалды зерттеу мен бекітудің жаңа әдістемесі - табысты ілгерілеудің негізі", – деп жазды В. Ф. Шаталов

Виктор Федорович бұрын зерттелген бөлімдерге оралғанда "жіберіп алған кемшіліктерін" табу үшін өткен материалды үнемі қайталауды ұсынды. Психолог ретінде ол қозғалысты, дамуды және өсуді сезген оқушының жаңа қиын мәселелерді жеңуде психологиялық ынталандыру пайда болатынын атап өтті.

Ұлы педагог алғашқы ұшқыннан шығармашылық ізденістің жалыны тұтанатынына сенімді болды. Дәл осы сәтте ол мұғалімдерді оқушылардың шығармашылық әлеуетін сақтау және арттыру үшін мұқият болуды сұрайды.

"Ашық ойлар сабақтарында" В. Ф. Шаталов сабақтың атауын қалай дәл қалыптастырғанын түсіну үшін, оқушылар өз ойларын ашық айтып, бір-бірімен пікір таласып, сенімді дәлелдер келтіре отырып, өз көзқарасын дәлелдеген сабақтардың мәнін түсіну іске асырылады.

Виктор Федорович осындай сабақтарда оқушылардың қателіктерін және олардың мұғаліммен келіспейтінін құптады. Ең бастысы, ашық ойлар әрекетке деген ұмтылысты туғызды, оқушылар ашық ой сабақтарында болып жатқан жұмыстарға ешқашан немқұрайлы қарамайды. Ашық ойлардың қатарына қызықты ойлар енгізілді. В. Ф. Шаталов ерекше атап өткендей, жеңіс үшін емес, қатысқаны үшін оқушыларды мадақтау керек.