Виктимблейминг ұғымы туралы психологиялық материал

Виктимблейминг немесе 《Өзің кінәлісің!》

Аяжан Едилованың жантүршігерлік өлімі қоғамды есенгіретті . Бірақ, желідегі пікірлерде қара жамылған отбасыға көңіл айтқандардан гөрі, " онда неге барды?" , "өзіне де обал жоқ", "ата-анасы қайда қарады" деп жәбірленуші тарапты айыптағандар көп.

Ал бұл үрдіс Виктимблейминг деп аталады. Елімізде кең тараған қоғамдық қатер.

Виктимблейминг дегеніміз не?

Жәбірленушіні кінәлау, оның басынан өткен бақытсыздық үшін немесе тіпті оған қарсы жасалған қылмыс үшін жауапкершілікті зардап шеккен адамға жүктеу. Ағылшын тілінен енген. Құрбан (victim) және айып (blaim) сөздерінен жасалған.

Терминнің авторы американдық психолог Уильям Райан болып табылады, ол 1971 жылы «Blaming the victim»(Жәбірленушіні кінәлау) кітабын шығарды. Онда автор нәсілшілдік сияқты мәселе аясында кінәні немесе оның бір бөлігін жәбірленушіге аудару тақырыбын егжей-тегжейлі қарастырады.

Жәбірленушілік қарым-қатынастың барлық салаларында кездеседі, бірақ көбінесе тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандары мен зорлауды бастан өткерген әйелдер кездеседі. Ең сорақысы, оларды мектеп мұғалімдері, шенеуніктер, депутаттар, омбудсмендер және көпшілік үшін моральдық билік болып табылатын басқа адамдар жиі айыптайды.

Виктимблейминг себептері:

Психологтардың пайымдауынша: жәбірленушіні кінәлаудың негізгі себебі, мүмкін, әділ әлемге сену - когнитивті бұрмалау және психологиялық қорғаныс механизмі.

" Оның мәні мынада: адам жақсы адамдардың басынан еш жамандық болмайтынына, дүниедегі әрбір адам лайықтысын алатынына сенеді, ал егер сіз ережелерді қатаң сақтасаңыз, сіз қауіпсіз боласыз. Жақсы баға алып, жақсы жұмысқа орналасасың. Достарыңызға көмектесіңіз, олар сізге ешқашан опасыздық жасамайды. Қысқа юбка кимеңіз, сізді зорламайды. Күйеуіңізбен ұрыспаңыз - ол сізді ұрмайды. Сақ болыңыз - алаяқтар сіздің ақшаңызды ала алмайды.

Мұндай сенім діни догмалардан, ата-аналық көзқарастардан, бала кезімізде естіген ертегілерден өседі. Бірақ оның ең терең себебі - бұл әлемді соншалықты қорқынышты және түсініксіз орынға айналдырмайды. Кез келген адам кез келген сәтте кез келген нәрсе болуы мүмкін екенін мойындау және ол кез келген логикаға қарсы тұру қиын және қорқынышты болуы мүмкін. Ал мұнда қарапайым және түсінікті ережелер бар сияқты, ал егер біреу зардап шексе, ол оны орындамағанын білдіреді. Міне, іс жабылды. Сіз алаңдамайсыз және ойдан шығарылған қауіпсіз кішкентай әлеміңізде өмір сүруді жалғастыра алмайсыз,"-дейді психолог Рано Бижанова.

Кім қорлауды сезінуі мүмкін

Психологтардың пікірінше, қорлау - бұл әлеуметтік түсінік, қорқыту проблемасы кездейсоқ принцип бойынша құрылған кез келген қоғамда дерлік кездесуі мүмкін (жұмыстағы ұжымда, мектепте немесе колледжде, адамдар көбінесе ортақ мүдделер жоқ).