Витаминдер және олардың маңызы туралы биология материалы

Бекітемін: Есенбеков Б

Қысқа мерзімдік жоспарлау

Пәні: Биология

САБАҚ: Витаминдер және олардың маңызы.

Мектеп: Ж. Нұрыбаев атындағы жалпы орта мектебінің

Күні:12.03.2018

Мұғалімнің есімі: Исаева Айгуль Оразбаевна

СЫНЫП:8

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақ негізделген оқу мақсаты (мақсаттары)

Адам ағзасындағы суда еритін және майда еритін витаминдерді ажыратады.

Сабақ мақсаттары:

Барлық оқушылар:

Витаминдердің топтары мен түрлерін ажырата алады

Оқушылардың басым бөлігі:

Майда және судда еритін витаминдерге анықтама беріп мысал келтіре алады.

Кейбір оқушылар:

Суда және майда еритін дәрумендер жетіспеген жағдайда орын алатын ауруларды атап, витаминдерді ғылыми тілмен табады..

Ойлау деңгейлері

Білу, түсіну, талдау, жинақтау

Бағалау критерийі

1. Витаминдердің топтары мен түрлерін ажыратады.

2. Майда және судда еритін витаминдерге анықтама беріп мысал келтіреді.

3. Суда және майда еритін дәрумендер жетіспеген жағдайда орын алатын ауруларды атап, витаминдерді ғылыми тілмен айтады.

Тілдік мақсат

Оқушылар тағам құрамында А,В, С, К,Д, Е витаминдердің кездесуін атай алады

Негізгі сөздер мен тіркестер: Витаминдер, авитаминоз, құрқылақ (цинга) бери-бери, сал-ауруы (паралич) пеллагра.

Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер:

Суда еритін витаминдер ....... құрамында кездеседі.

Майда еритін витаминдер ...... құрамында кездеседі.

Талқылауға арналған тармақтар: Тағам түрлеріндегі кездесетін витаминдерді атап, олар жетіспегенде ағзада қандай өзгерістер байқалатынын айтады.

Сіз неліктен ... екенін айта аласыз ба?

Сіз неліктен ағза үшін

Диалог құруға / жазылымға қажетті сөздер топтамасы

Витаминдердің ...қандай маңызы бар?

Не себепті витаминдер біз үшін маңызды?

Жазылым бойынша ұсыныстар: Авитаминоз........ анықтамасын жазады.Гипервитаминоз................

Алдыңғы оқу

Витаминдер жайлы не білетінін анықтаймын.

Витаминдердің жеміс-жидек тағам құрамында бар болуы

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз)

Ресурстар

Басталуы

4-5 минут

1. Ұйымдастыру кезеңі. Сәлемдесіп оқшыларды саусақпен санату арқылы үш топқа бөлемін. Топқа бөлудегі мақсатым, ынтымақтастықта жұмыс істеу, достық сезімдерін қалыптастыру, мәселені бірлесіп шешуге, идеялармен алмасуға және қорғауға уйрету. Допты лақтыру жаттығулары арқылы үй тапсырмаларын сұраймын. Оқушылар допты бір- бірлеріне лақтырып сұрақ қойып жауап береді. Жауап берген оқушыларды стикер арқылы бағалаймын

Доп

Стикер

Ортасы 20 минут

2. Жаңа сабақ. Білу ,түсіну. Тақырыпты ашуда «Галереяда ой шарлау» әдісі арқылы тақырыпты ашамын.Оқушылар сынып қабырғасына ілінген түрлі суреттерді жұп болып талдайды. Мен

-Суреттер қандай тақырыпқа арналған?

- Суреттерде адамдардың қандай әрекеттері байқалады? –деп сұраймын.

1. Витаминдердің қандай түрлерін білесіңдер?

2. Ағзамызға витаминдер не үшін қажет деп ойлайсыздар?

Мен оқушыларға алдын ала БББ кестесін таратамын. Сол кестеге оқушылар витаминдер туралы не білетінін және білгісі келетінін жазады . Мен оқушылардың не білгісі келетініне қарап іс-әрекет жасаймын.

Оқушылардың тақырыпшаларын кеспе қағаздар арқылы бөліп бермін.

1-топ. Витаминдердің маңызы және витамндерді сақтау жолдары

2-топ. Майда еритін витаминдер

3-топ . Суда еритін витаминдер.

Оқушылар тақырыпшаларын өз бетімен оқып, негізгі ұғымдарға Кластер жасатамын. 7 минут.

Дәрумен (Витамин) - адам мен жануарлардың тіршілігіне, олардың организміндегі зат алмасудың бірқалыпты болуы үшін аз мөлшерде өте қажетті биологиялық активті органикалық қоспалар. Витамин (латынша vіta – тіршілік) туралы ілімнің негізін 1880 жылы орыс дәрігері Николай Лунин салды. 1912 жылы поляк дәрігері Казимеж Функ сол кезге дейін жасалған тәжірибелер нәтижесін қорытындылап, ғылымға витамин терминін енгізді.

Витаминдердің көпшілігі ферменттердің негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Организмде үздіксіз жүріп жататын химиялық реакциялар, мысалы, ішкен тағамның, мал азығының ыдырап, қорытылуы, ферменттердің қызметіне байланысты. Тағамның құрамында витамин жеткіліксіз болса, адам әр түрлі ауруға шалдығады. Ал витаминді (әсіресе, А және D витаминдерін) шамадан тыс көп қабылдау организмнің улануына (гипервитаминоз) соқтырады. Ол көбінесе, жас балаларда жиі кездеседі. Қазір барлық витаминдерді суда еритін витамин, майда еритін витамин және витамин тектес заттар деп бөледі.Витаминнің мал үшін де маңызызор. Мал азығында витамин жеткіліксізболса, малдыңөнімітөмендейді, оларжүдеп, әртүрлі ауруларға шалдығады. Мал азығында А, Д, Е, К витаминдеріжеткіліктімөлшердеболуы қажет. Мысалы, А витаминіжетіспегенжағдайдасиыр не биекөзауруынашалдығады, сүтікемиді, сондай-ақоларқысырқалуы, іштастауымүмкін. Малғақажетті витамин балаусашөпте, жоңышқада, сүрленгеншөптерде, тағыдабасқаболады. Қыста авитаминозға шалдыққан, тағыда басқа түрлі жағдайлармен жүдегенмалға витамин концентраттарын, сәбіз, балықмайы, тағыдабасқавитамині мол азық беру керек. Мал азығындағы витамин мөлшерінкөбейтуүшінарнайы витамин препа

Құнарлы тағамдар

Витамин жетіспеушілік, авитаминоз – күнделікті ішетін тағамда витаминдердің жетіспеуінен, олардың бойға сіңуінің бұзылуынан не витамин синтезделуінің тежелуінен туатын аурулар. Егер адам үнемі витамині аз, бірыңғай тағаммен (консервіленген, кептірілген, рафинадталған) тамақтанса, организмге, негізінен көмірсулар (қант, тағыда басқа) ғана түсіп, белок пен майлар аз түссе, ал көкөніс пен жеміс-жидектер мүлдем болмаса витамин жетіспеушілік дамиды. Сондай-ақ азық-түлік дұрыс сақталмаса немесе олардан сапасыз тағам дайындалса, азық-түлік құрамындағы витаминдер бұзылады. Мысалы, құрамында никотин қышқылы (РР витамині) аз дәнді дақылдармен ғана қоректену пеллагра ауруына, ал қауызы алынған күрішпен және өте ұнтақталған бидай ұнынан жасалған нанмен ғана тамақтану бери-бери сырқатына әкелуі мүмкін.Тағамдавитаминдердіңжеткіліксізболуы, адаморганизмін әлсіретеді. Мұндайжағдайды гиповитаминоз депатайды. Оғанауарайыныңқолайсызжағдайы, ауасы лас жердеұзақуақытжұмысістеу, сондай-ақ гастрит, асқазанісігі, гельминтоз, лямблиоз,тағыдабасқаауруларсебепболады. Витамин жетіспеушілікболғандаорганизмдезаталмасупроцесібұзылып, оның жұқпалы ауруларға қарсытұруқабілетінашарлайды. Сондай-ақ, адамның көңіл-кү

3. Талдау. «Көршіңе әңгімелеп бер» әдісімен оқушылар оқыған мәтіндерін бірінші топ екіге, екінші топ үшке, үшінші топ бірге әңгімелеп береді.

Топ бірін- бірі Басбармақ арқылы бағалайды.

Суреттер

Оқулық

Маркер Флипчарт

АКТ

Аяқталуы

3. Жинақтау. Сәйкестендіру кестесі арқылы қорытындылаймын. 5минут жеке жұмыс.

Жеке жұмыс Оқушыларға Сәйкестендіру кестесі бар парақша беремін.

Витаминдер

Ғылыми атауы

Ауырулары

Кездесетін тағам түрлері

А

токоферол

Мешел рахит

Жануартекті тағам құрамында- бауырда, бүйректе, жұмыртқада, сүтте кездеседі

Д

Филлохинон

Бедеулік

Көкөністерде,астықтұқымдастардың дәнінде, өсімдік майында және жұмыртқада кездеседі

Е

Кальциферол

Қан ұйымайтын

Күннің ультракүлгін сәулелері арқылы ағзада түзіледі

К

Ретинол

Ақшам соқыр

Етте, сүтте, бауырда, жұмыртқада, астық дәндерінде кездеседі;

С

Рибофлавин

Бери-бери

Балық майында, бауырда,жұмыртқа сарыуызында т.б. кездеседі.

В1

Придоксин

Цинга құрқұлақ

Қарбызда,алмада,сыра ащытқы кебектерінде, бауырда, етте көп кездеседі

В2

Тиамин

Баланың өсуі баяулайды