Ыбырай Алтынсариннің Қыпшақ Сейітқұл шығармасы 5 сынып

ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІ (Т1) 5-СЫНЫП

Бағалау критерийі

Әдеби шығарманың тақырыбы мен идеясын анықтайды .

https://www.youtube.com/watch?v=opjbYtZCukw Миға шабуыл

- Балалар , әңгіме жанры туралы білесіңдер ме ?

Әңгіме , әдебиетте — оқиғаны қара сөзбен баяндайтын шағын көркем шығарма жанры.

Әңгіменің жанрлық ерекшеліктері оқиғаны баяндау тәсілі , композициялық , сюжеттік құрылысы , көркемдік жүйесі арқылы айқындалады

Онда адам , оның өмірі мен тағдыры , аса маңызды деген оқиға жинақы беріледі .

Мұнда бір айтылған жайларға қайта оралуға , тәптіштеп баяндауға , ұзақ суреттеуге орын жоқ .

Әңгіменің көлемі шағын , кейіпкерлер саны аз, сюжет ұйытқысын құрайтын оқиғаның басталуы , шарықтау шегі мен шешімі болады

Әңгіме жанры аз сурет арқылы көп жайды аңғарта білетін айрықша көркемдік шеберлікті талап етеді .

Ержету , адам болу дегенді қалай түсінесіздер?

Адам - Аллаһ Тағаланың құлы.

Ол әлемде ең ақылды, миы бәрінен жүйелі тірі ағза.

Адамдарға көп қасиет тән. Әр адам бүкіл қасиетке ие бола алмайды.

Бірақ соның ішіндегі ең керек қасиет - адамгершілік. Адамгершілік ол адам болу деген сөз.

Адамгершілік өте қарапайым нәрселерден тұрады , ол біріншіден амандасу , түсіну , қамқор болу, ұятты болу, барлығын орта деңгейде ұстау қабілетіне ие болу қасиеттері . Адам болу деген осы қасиеттерге ие болу. Әр адам өзіне жауап беріп , өзінің айналасын бақылауы керек . Адам болу деген ақшаға бай болу емес , адам болу деген ақылды болу.

Есею , азамат болу, үлкею мағыналарында қолданылатын сөз тіркесі екендігі жұмбақ емес . «Ер жеткен , жігіт болған баласы бар».

Ержетіп , жеке тұлға болып қалыптасу үшін адамға қандай қасиеттер тән деп ойлайсыздар?

Адам болу үшін жай ғана адам болып туылу жеткіліксіз . Адамдарша әрекет жасау қажет .

Абайша айтқанда « үш нәрсе адамның қасиеті : ыстық қайрат , нұрлы ақыл , жылы жүрек ».

Адам боламын десеңіз ең алдымен адами қасиеттерге ұмтылу керек . Нағыз адамның қарапайым адамнан айырмашылығы ұшан теңіз .

Егер мақсатым «Адам болу» десеңіз , тек жақсы нәрселерді ойлауға тырысыңыз . Себебі , ойлаған және айтқан жақсылықтарыңыз жүзеге асады .

Адам боламын десеңіз « жақсылық » формасын кеңінен қолданыңыз . Сіз жақсы болсаңыз әлем де жақсы .

« Атаулар туралы »

Кім?

Ыбырай Алтынсарин

Қандай?

Ақылды , халық қамын ойлайтын, еңбексүйгіш, талапты, ізденімпаз, мейірімді, қайсар, қажырлы, озық ойлы мүмкін

Қайтті?

Ыбырай – атасы Балқожаның қолында тәрбиеленді;

білімге бала кезінен құштар болды;

алғаш Орынбордағы мектепте оқыды;

атасы Балғожа бидің хатшысы болды;

Орынбор облыстық басқармасында тілмаштық қызмет атқарды;

Елек, Қостанай, Торғай, Ырғыз уездерінде екі сыныптық орыс – қазақ мектептерін ашады;

1879 жылы «Қазақ хрестоматиясы», «Қазақтарға орыс тілін үйретудің бастауыш құралы» еңбегі жарық көрді.