Зерде ғылыми зерттеу жобасы 4 сынып оқушыларына

Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министрлігі

«Зерде» ғылыми-зерттеу жобасы

Алматы облысы

Райымбек ауданы

«№3 Кеген орта мектеп мектепке дейінгі шағын орталығымен» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Тақырыбы: Алтын тамыр және оның емдік қасиеті

Бағыты: дүниетану

Орындаған: Сейтқұл Дәурен

Сыныбы: 4 «а»

Ғылыми жетекшісі: Салимжанова Самал

Кеген селосы

Тезис

Облысы: Алматы

Аудан: Райымбек

Мектеп: «№3 Кеген орта мектеп мектепке дейінгі шағын орталығымен» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Оқушының аты-жөні: Сейтқұл Дәурен

Сыныбы: 4 «а»

Ғылыми жетекшісінің аты-жөні: Салимжанова Самал

Пәні: дүниетану

Тақырыбы: Алтын тамыр және оның емдік қасиеті

Мақсаты: Қазақстан жеріндегі емдік шөптердің бірі – алтын тамыр туралы және оның емдік қасиеті жайлы көптеген мәліметтер алып, жинақтау.

Міндеті: Алтын тамырдың емдік қасиетін толық меңгеріп, оны іс жүзінде пайдалану.

Нәтижеге жету жолдары: Алтын тамырдың емдік қасиетін іс жүзінде пайдалана отырып, емдік шараларын жасау.

Баяндаманың қысқаша мазмұны, түйіні: Алтын тамыр және оның емдік қасиеттері туралы кеңірек баяндалуы.

Алматы облысы, Райымбек ауданы №3 Кеген орта мектебінің 4 сынып оқушысы Сейтқұл Дәуреннің «Алтын тамыр және оның емдік қасиеті» атты баяндамасының

Аннотациясы

Алтын тамыр сабағы тік өсетін, көп жылдық шөп тектес өсімдік. Дәрілік шикізат ретінде оның барлық түрінің тамыры жиналады. Дұрыс жиналып, сақталған бұл өсімдік тамыры 2,5-3 жылға дейін шипалық қасиетін жоймайды. Алтын тамырдың құрамындағы экстракт ағзаның дене жұмысына шыдамдылығын арттырады, жүрек-қан тамырлары жүйесін жақсартады, жоғарғы жүйке жүйесінің ырғағына жағымды әсер етеді, қан қысымын реттейді. Оны орнымен қолданбаса, кейбір адамдардың қан қысымын арттырып та жібереді.

4 «а» сынып оқушысы Сейтқұл Дәурен бұл тақырыппен 2018жылдың қаңтар айынан бері танысып, зерттеп келеді. Кітапханалармен байланыс жасап, үнемі ізденіс үстінде болды. Алтын тамырдың биологиялық ерекшеліктері мен химиялық қасиеттерін біліп меңгерді. Қолданылуы мен емдік қасиеттерін терең зерттеп, оны қалай пайдалану керектігін үйренді. Жетекшісінің көмегімен алтын тамырдан емдік қасиеті бар дәрі жасады. Ол дәріні апасына жағып, оны зерттей білді.

Оқушы Сейтқұл Дәурен өзінің ізденімпаздығымен, тапқырлығымен, еңбекқорлығымен осы жобаны аяғына дейін жеткізе білді.

Алматы облысы, Райымбек ауданы №3 Кеген орта мектебінің 4 сынып оқушысы Сейтқұл Дәуреннің «Алтын тамыр және оның емдік қасиеті» атты баяндамасына

Рецензия

№ 3 Кеген орта мектебінің оқушысы Сейтқұл Дәурен жоғарыда аталған баяндаманы дайындау барысында көп еңбектенген. Бұл еңбекке қажетті әдебиеттер, энциклопедия, оқу құралдарын және дүниетану пәнін дұрыс таңдап, тиімді пайдаланған. Қазіргі кезде мектеп қабырғасынынан тыс тақырыпты таңдап, оны жүзеге асыра білді. Мұның өзі оқушылардың туған жерінде өсіп жатқан өсімдіктерді күтіп баптауға деген сүйіспеншілігін арттырады. Баяндамаға сүйене отырып оқушыларға таңдау курсы ретінде ұсынылса өте тиімді оқу – құралы болар еді.

Рецензия жазушы: Әсемгүл Байдулатова

№ 3 Кеген орта мектебінің

бастауыш сынып мұғалімі

20.10.2018ж Кеген ауылы

Мазмұны

Бөлімдердің тақырыптары

беті

I

II

III

Кіріспе бөлімі.

Негізгі бөлім

Алтын тамыр

Алтын тамырдың емдік қасиеті

Қолданылуы

Қорытынды бөлім

1бет

1-2 бет

3 бет

4 бет

5 бет

Кіріспе бөлім

Қоршаған ортаның адамға тигізетін әсері орасан зор екендігі белгілі. Адамзат баласы сан ғасырлар бойы өсімдікті ем ретінде қолдануда.

«Емші» өсімдіктер адамзат дамуының алғашқы дәуірінде адамның негізгі қорегі болды. Тағам үшін ішіп-жейтін өсімдіктер түрінің көбеюуіне қарай, адам осылардың кейбіреулерінің ерекше қасиеті бар екенін байқаған. Уақыт өте келе сол өсімдіктерді емделуге пайдалана бастаған. Басқаша айтқанда, адамның тұңғыш ұстазы – табиғат, алғашқы дәріханасы орман мен дала болды. Сөйтіп, адам өсімдіктерді тағам ретінде пайдаланудың арқасында халық медицинасын ашты.

Халық медицинасы арқылы дәрілік шөптердің тізімінің ішінде атақты женьшень өсімдігімен таласа алатын бірден-бір өсімдік – қызғылт семізот (радиола розовая). Халық оны «алтын тамыр» деп те атап кеткен. Алтайдың халықтық медицинасында «алтын тамыр» адамның жұмыс қабілетін арттыратын дәрі ретінде пайдаланылып келді.

Кейінгі жылдары ғалымдар алтын тамырдың құрамындағы экстрактың ағзаның (организм) дене жұмысына шыдамдылығын арттыратынын, жүрек жүйесін жақсартып, жоғарғы жүйке жүйесінің ырғағына жағымды әсер етіп, қан қысымының реттелуіне көмегін тигізетіндігін анықтады.

Қазақстан бойынша семізот тұқымдасының он бір түрі кездеседі. Оның ішінде жалғыз қызғылт семізот түрінің ғана шипалық қасиеті бар. Бұл өсімдік Алтай, Тарбағатай және Жоңғар тауларының біраз жерінде ғана өседі. Кейінгі жылдардағы зерттеу жұмыстары мен экспедициялық және далалық практика кезіндегі бақылау жұмыстары бұл өсімдіктің өсу аймағы едәуір тарылып кеткенін көрсетіп отыр. Жергілікті жерлерде алтын тамырды жинаушылар көбейіп кеткен. Өкініштісі, кейбіреулер бұл тамаша өсімдікті пайданың көзі етіп алған. Мұндай жүйесіз жинаудан табиғатқа да, адамға да келер пайда жоқ. Қызғылт семізоттан жасалынған дәріні орнымен пайдаланбаса, ол кейбір адамдардың қан қысымын арттырып жібереді. Бұдан қайғылы жағдайға ұшырау қиын емес.

Қазақстанда өсетін тағы да бір шипалы шөп – мақсыр немесе марал тамыр (рапонтик). Бұл да - шипалы өсімдіктер тізіміне халықтық медицина арқылы енген өсімдік. Алтайлықтар көктем кезінде бұл өсімдікті маралдар тұяғымен қазып, тамыр сабағын жейтіндігін байқаған, осыдан «марал тамыр», «марал шөп» деп атап кеткен. Мақсырды халық ертеден бері «алтын тамыр» және женьшень сияқты әл беретін дәрі ретінде пайдаланып келді. Халық медицинасында пайдаланылғаны жөнінде алғашқы дерек 1897 жылдан белгілі. Осы жылы Сібірді зерттеуші, белгілі ғалым Г.Потанин император географиялық қоғамының тапсырмасы бойынша Моңғолияның солтүстік батысына саяхат жасаған.

Негізгі бөлім

Алтын тамыр (лат. Rhodiola rosea)— ірі әрі жуан тамыры бар, жасаңшөп тұқымдасының семізот туысына жататын көп жылдық, шөп тектес, өте бағалы дәрілік өсімдік. Кейбір тамырының салмағы 900 грамға дейін жетеді. Тамырының сырт жағы алтын түстес сары да, ішкі жағы ақ түсті, кепкен кезде тамырының сынған жері ашық қызыл түсті болады. Тамырының сыртқы қабығын пышақпен ептеп аршыса мұрынға аңқыған хош иіс келеді, ал сыртқы қабықтан кейінгі қабық лимон сияқтысары түсті болады. Бұл - тек алтын тамырға ғана тән қасиет.

Халқымыз ерте заманнан емге қолданып келе жатқан шөптің бірі — алтын тамыр. Ол негізінен биік таулардың орта деңгейіндегі қыраттардың күн қиғаштау түсетін жерлерінде өседі. Басқа дәрілік өсімдіктерден өте кірпияздығымен ерекшеленетін алтын тамыр мал жайылымдарынан, сонымен қатар адам ізі көп түсетін аумақтан тез жоғалып кетеді.

Өсетін ортасының жайлы, жайсыздығына қарай биіктігі 60 сантиметрден 1 метрге дейін жететін алтын тамыр негізінен маусым-шілде айларында гүлдеп, қызыл қоңыр гүл ашады. Сәл кейін гүлінің басындағы кішкене ұяшықтарда иненің көзіндей тұқым пісіп жетіледі. Осы тұқымды жинап алып, үйдің арнайы қоршалған, адам аяғы баспайтын ауласына ексе, көктеп өседі. Ерекше күтіп баптаса, бағалы дәрілік өсімдік өнім береді. Алтын тамырдың емге қолданылатын негізгі бөлігі — тамыры. Ұқыптылықпен қазып алғаннан кейін суға шайып байқасаңыз, тамырының алтын түстес жылтыраған сары қоңыр қабықпен қапталғанын көресіз. Өсімдіктің алтын тамыр аталуы тамырының алтындай жарқырап тұруынан болса керек.…