Зергерлік әшекей бұйымдар жиынтығы 2 сынып ғылыми жоба

Тақырыбы: Зергерлік әшекей бұйымдар жиынтығы

Секциясы: Қазақтың қолданбалы тұрмыстық заттары

Орындаушы: Күншалған орта мектебінің

2 «А» сынып оқушысы

Аты-жөні: Қабылалды Мөлдір

Жетекшісі: Күншалған орта мектебінің

бастауыш сынып мұғалімі Хамитова Ляззат Аманбайқызы

2019 жыл

МАЗМҰНЫ

І. Кіріспе

1.1 Өнер - басты тәрбие құралы

ІІ. Негізгі бөлім

2.1 Зергерлік – қолөнердің ежелгі түрі

2.2 Зергерлік әшекей бұйымдар

2.3. Зергерлік әшекей бұйымдарға байланысты әдет-ғұрып, наным-

сенімдер

ІІІ. Қорытынды

Балам өнерлі болсын десең,

Аталық айтар ісің болсын.

Аннотация

«Зергер» парсы тілінен ауысқан «зәргәр» сөзі.

Парсы тілінен аударғанда алтыннан, күмістен суырып, созған жіңішке сымды «зәр» дейді. Зергерлердің соғатын заттарының түрлері өте көп болған.

Оған әйелдердің әшекейлері, киім-кешекке тағатын сәндік бұйымдары жиһаздық заттар, ағаш сәндік бұйымдары, музыкалық аспаптар, ат тұрман әдзелдері жатады. Сол замандағы жұрттың көбі діни ұғым бойынша тілден, көзден сақтайтын – мыс, әр түрлі кездейсоқ пәле-жаладан қорғап жүреді – мыс деп, бойтұмат болатын әшекей заттарды жасатуға құмар келетін. Зергерлік бұйымдардың көпшілігі ұзақ уақыт осындай бойтұмарлық роль атқарады. Бертін келе олардың о бастағы астары мәні жойылып, негізінен декорациялық қызмет атқаратын болды. Әшекейлер арқылы тұтынған кісіге жақсы ырыммен сәттілік тілеудің кейбір түрлері бұйымның нұсқасы мен өрнегі арқылыда меңзелген.

Аннотация

Слово «Зергер» произошло от персидского слова «зергер». В переводе с

персидского называют тонкую проволоку из золото и серебра.

Это женские украшения, мебель, поделки из дерево, музыкальные инструменты, седло, украшения для одежды.

В те далекие времена большинство людей верило в то что медь по религиозным поверьям спасает от порчи и сглаза и любили носить талисманы.

Множество ювелирных украшений долгое время выполняло роль талисмана. Со временем стерлось изначальное значение и они выполняли декороционную службу.

Владельцу украшений желали удачи. Это выражалось в изображении узора.

Annotation

The word Zerger has deriked from persid word ‘Zargar’.It’s translated from persid’s language gold ad silver . This is women decoration,furniture,homemade articles from tree, music instruments, saddle,decoration for cloth.

In that distant timeses majority people believed that copper on religious popular belief rescues from damage and whammy and loved to carry the talismans.

The Ensemble of the jewelry decarations for a long time executed the role of the talisman.

Sinse time they executed the decorative servise. The owner of the decorations wanted good luck. This was expressed in scene of the pattern.

Annotation

The plants of nature have significant importance. The Nature with ancient timeses uses on their own necessities of the plant, which is wealth of the nature.

In surrounding ambience there is disadvantage for health of the person factory: dust, noise, wind and ofher factors. We put the vegetables and fruits tvee in purpose of the planting of trees and shrubs. Beside them there are ecological particularities, which withstand such disadvantage factor. So study be spoken about histories of the origin and type of the pumpkin, about profit of the pumpkin for organis of the person.

They are researched particularities of the pumpkin, is analysed with scientific of the vision. The studies were conducted about profit of the pumpkin for organism of the person. In surrounding ambience, is told enormous pumpkin of the nhole world. Offer is presented in scientific work about fabrication from pumpkin useful for organism of the person drink, miscellaneous vitamin, pie.

Күншалған орта мектебінің 2 «А» сынып оқушысы Қабылалды Мөлдір

«Зергерлік әшекей бұйымдар жиынтығы»

aтты зерттеу жобасына

Пікір

Бекбаева Айымторының «Зергерлік әшекей бұйымдар жиынтығы» атты зерттеу жұмысы қазақ халқының зергерлік бұйымдарының шығу төркіні мен олардың жасалу жолдарын анықтауға, жүйелеуге арналған.

Кіріспе бөлімде өнердің басты салаларының бірі болып табылатын зергерлік өнер туралы жалпы мәлімет берілген.

Негізгі бөлімнің бірінші тарауында зергерлік қолөнердің шығу төркіні мен ежелгі қазақ халқының зергерлік өнерінің жасалу жолдарына тоқталған.

Екінші бөлімде зергерлік бұйымдардың түр-түрін ала отырып, оларды жіктеп, талдап көрсеткен.

Зергерлік бұйымдардың шығу, жасалуын халқымыздың наным-сенімдері мен әдет-ғұрыптарына байланыстырып, салыстара отырып зерттеген.

Оқушының ғылыми жұмысы мазмұнды, мәнді жасалынған және оны жоғары дәрежеде бағалауға ұсынамын.

№45 «Ақ Орда» мектеп-гимназиясының

бастауыш сынып мұғалімі: Маханбетова Б.

№45 «Ақ Орда» мектеп-гимназиясының 4 «А» сынып оқушысы Бекбаева Айымторының

«Зергерлік әшекей бұйымдар жиынтығы»

aтты зерттеу жобасына

Пікір

Бекбаева Айымторының «Зергерлік әшекей бұйымдар жиынтығы» атты зерттеу жұмысы халқымыздың ежелден сақталып, берік дәстүріне айналған зергерлік өнердің қыр-сырын ашуға, терең түсінік беруге арналған.

Зерттеу жұмысында оқушы тақырыпты кеңірек зерттей отырып, зергерлік өнердің ата-бабаларымыздың асыл мұрасы ретіндегі орнын айқындап көрсеткен. Ежелгі өнердің бірі ретінде зергерлік бұйымдардың өзіндік өрнектері мен адамзаттың өмірінде алатын маңызын аша білген. Олардың әрбіріне кеңінен сипаттама бере отырып, олардың жасалу жолына, түр-түсіне баға берген.

Зергерлік бұйымдардың халқымыздың әдет-ғұрыптары мен наным-сенімдеріне байланысты сырларын сезініп, құпиясын ашуға талпынған.

Негізгі бөлімнің бірінші тарауында зергерлік қолөнердің шығу төркіні мен ежелгі қазақ халқының зергерлік өнерінің жасалу жолдарына тоқталған.

Оқушы Бекбаева Айымторы тақырыпты ашуда біршама жұмыс жасаған. Ғылыми жұмысы мазмұнды, терең мәнді орындалғанын айта отырып, жоғары деңгейде бағалауға ұсынамын.

Қорқыт ата атындағы

ҚМУ-нің доценті, п.ғ.к. Айтбаева Майра.

№45 «Ақ Орда» мектеп-гимназиясының 4 «А» сынып оқушысы

Бекбаева Айымторының ғылыми зерттеу жұмысы жайлы

К Ү Н Д Е Л І Г І

(2012 жыл)

Атқаратын жұмыс тізімі

Мерзімі

Жетекші қолы

Нәтижесі

Ғылыми жұмыстың тақырыбын алу мақсатында ғылыми кеңесші ретінде Қорқыт ата атындағы ҚМУ-нің доценті, п.ғ.к. М.Айтбаевадан пікір алу

Қыркүйек -желтоқсан,

2011 ж

«Зергерлік әшекей бұйымдар жиынтығы» зерттеудің тақырыбы болып бекітілді.

Ғылыми жетекшімен жолығып, ғылыми жұмыс жайлы мағлұмат алу.

Қаңтар-ақпан 2012 ж.

Жұмыстың мақсатымен, міндетімен таныстым. Орындау барысы туралы мағлұмат беріп, пайдаланатын әдебиеттерді көрсетіп берді.

Зерттеу тақырыбы негізінде интернет, баспа материалдарымен танысып, олардың ішінен қажеттілерін іріктеу

Наурыз

2012 ж

Берілген материалдармен танысып, өзіме қажетті мағлұматты алдым.

Ғылыми жетекшіден кеңес алу

Сәуір

2012 ж.

Қажетті материалдарды жинақтап, саралап-жүйеледім .

Кіріспе

Менің бұл зерттеп отырған тақырыбым – зергерлік бұйымдар жиынтығы. Бұл тақырыпты назарға алғандығы мақсатым – зергерлік бұйымдар технологиясын насихаттау, оның өміршеңдігін таныту, жас ұрпақ зердесіне сіңіру үшін мектеп қабырғасынан-ақ меңгерту.

Зергерлік бұйымдар технологиясы мектептердің сыныптарына арнаулы пән ретінде енгізбегенімен арнаулы пәндер еңбек, бейнелеу өнері секілді меңгертуге болады.

Үйірмелер ашу арқылы да өнердің аталмыш сапасына оқушыларға мол түсінік, терең мағлұмат беру мүмкіндігі зор. Мұндай игі істердің жас ұрпақты ұлттық рухта тәрбиелеуде, халық өнерін, салт-дәстүрін меңгертуге атқаратын қызметі білімдік тұғырдан да, тәрбиелік тұрғыдан да маңызды болмақ. Жалпы, балалардың өз халқының өнерін сүюде, оны мақтаныш тұта білуде бұл бұйымдардың зор мәні бар.

Негізгі бөлім

2.1 Зергерлік қолөнердің ежелгі түрі

Зергерлік өнер – сән өнерінің және қолөнердің ежелгі түрлерінің бірі. Металды асыл немесе жартылай асыл тастармен әшекейлеуге негізделген. Зергерлік өнерге әсемдік бұйымдар мен ыдыс-аяқ жасау, қару-жарақ пен ат әбзелдерін әшекейлеу де жатады. Зергерлік өнерде шыңдау, құйма, тегістеу, білектеу, көркем шекіме, канфаренье, бастырма, оймыштау, нақыштау, оброн, сынкәптәу, жылтырату және т.б тәсілдер қолданылады. Зергерлік өнер алғашқы темір дәуірінде-ақ пайда болған. Жетісудан жануарлар – таутеке, ілбісін, қабан бейнесі бедерленген мыс қазандар мен ғибадат бұйымдары сақ ханзадасының алтынмен апталған сауыт саймандары, әйелдердің алтын бас киімі, жарқырауық тас орнатылған сырғалар табылған. Сол кездегі зергерлер әсіресе, арыстанды бейнелеуге көп көңіл бөлген. Арыстанның бас бейнесі Алқаға, білезікке әсем түсірілген, кейде қанатты арыстан түрінде келтірілген. Сақ. Ғұн, ұйсін дәуіріндегі шеберлер зергерлік ісін өте биік сатыға көтерген. Металл қақтау, оны құйю, жұмырлау өнерін толық меңгеріп, неше алуан ғажайып мүсіндер жасай білген. Алтыннан, күмістен, қоладан мүсін жасаумен бірге оның бетіне асыл тас орнату әдісінде меңгерген. Өрта ғасырда зергерлік өнер жекелеген шеберлердің ықпалынан ш

2. Зергерлік әшекей бұйымдар

2.3 Зергерлік әшекей бұйымдарға байланысты әдет-ғұрып, наным-сенімдер.

Зергелік әшекей бұйымдар тек байлық пен сәндік үшін ғана емес, ол киім-кешек мәдинетіндегі ажырамас атрибуты, брегей кешенді құрайтын аксесуарлар қатарынан берік орын аладыы. Олар киім-кешектің ғұрыптық фунциялық ерекшеліктерін, қолданыстық сипатын арттыра түсетін бөліктер. Зергелік бұйымдардың ұлттық киімдердің ерекшеліктері мен түрлеріне тәуелділігі олардың өзіндік ұлгісі мен пішімін қалыптастыруындағы заңдылық болатын. Қолөнердің өзге түріне қарағанда зергелік істің өзіндік ерекшелігіне қарай кәсіби сипаты болған. Қазақ зергелерді көбінесе қыз-келіншектердің ажарын ашып, сұлу етіп көрсететін зергелік, әсемдік бұйымдар жасаған. Тағылуына қарай зергерлік бұйымдар негізгі 6 түрге бөлінеді:

Басқа

Мойын және кеудеге

Иыққа

Белге

Қолға

Аяққа тағылатын бұйымдар.

Әр түрі өз ішінде бірнеше типтерге, топтарға бөлінеді. Мысалы: басқа тағатын әшекейлерге маңдайлық, төбелік, желкелік, шекелік, құлаққа тағатын, шашбаулық, мұрынға тағатындар жатады. Зергерлер жасаған басқа да тұрмыста қажет түрлі дүниелер ғасырла бойы адамдардың тіршілік керекіне жарап ғана қоймай өздерінің әдемі өнернектерімен сан қырлы, терең сырлы бояу, бедерлерімен талай ұрпақты таңқалдырып, тәрбиелік, танымдық қызметін өтеп келеді.

Қымбат әшекей бұйымдары – сырға мен жүзік, сақина мен білезік, алқа мен медальон, диадемалар мен шолпыларды қалай тағудың өзіндік қатаң қадиғасы болған.

Қазақ аруларының басына үкілі сәукеле киіп, құлағына алтын сырға тағуы, саусағына сақина, білегіне білезік киюі, беліне белдік буынып, шашына шолпы қадауы олардың парасатының биіктігі мен эстетикалық талғамның жоғары болғанын куәлайды.

Зергерлер негізінен қоғамдық барлық әлеуметтік топтарының сұранысына ие болған әйелдердің әшекей бұйымдарын жасауда эстетикалық жағын ғана емес, сондай-ақ, діни – идеологиялық, әдеп-ғұрыптық, салт-дәстүрлік маңыздылықтарын да ескеріліп отырған.Негізгі материал ретінде тіл – көзден, пәле – жаладан сақтайтын тылсым күші бар, қасиетті бар деп танылған алтын, көбінесе күмісті пайдаланған. Бірақ алтынның қасиеті басқа металдарға қарағанда ерекше деп есептеген. Көп халықтар металл денге саулық, іске сәттілік алып келетін қасиеттері бар деп есептеген. Сәндік бұйымдардың көбіне металдан жасалуы да осыған байланысты болған. Анасын, әйелін, қызын ардақтап, қастерлеп қазақ халқы олардың ішкі жан дүниесінің мөлдірлігімен қатар сыртқы келбеті мен тұлғасының да сұлу болғанын қалаған. Осылайша қыз-келіншектерді ажарландыра түсу үшін оларға арнап сан алуан түрлі зергерлік әшекей бұйымдар да осы металдардан жасалған. Таза алтыннан жасалған сәндік бұйымдар өте қымбатқа түсетіндіктен оны тек ауқатты адамдар жасатқан. Зергерлер көбіне бағалы металдардың ішіндегі ең қолайлысы күмісті пайданланған. Көптеген елдер күмісті ақша есебінде қолданған. «Күміс…