Жаңартылған білім берудегі қалыптастырушы оқыту әдістері

Жаңартылған білім берудегі формативті оқыту әдістері

Төменде көрсетілген стратегиялар сұрақтар жауабының «дұрыс жолы» болатын оқытуға көбірек қатысты (сәйкес келетін оқыту). Мысалға:  Математика, жаратылыстану пәндері, бухгалтерлік есеп немесе осы тәрізді есептеулер;  Тыныс белгілері, грамматика, аудармалар немесе басқа да тілдік дағдылар  Мазмұнмен жұмыс: жалпы білім және кез келген пәннің жоспарындағы жалпы білім мен түсіну;  Оларды практикалық дағдыларды оқытуға, ақиқатында көптеген дағдыларды оқытуға бейімдеуге болады;  Оларды тұтынушының шағымын қарастыру сияқты, әлеуметтік қатынас дағдыларын оқытуға бейімдеуге болады.

Өзін-өзі бағалау және өзара бағалауға арналған негізгі ережелер: Егер формативті оқытудың әдістерін тиімді пайдалану мақсаты қойылса, оқушылар осы әдістерді дұрыс иекемдеп қолдана бастауы тиіс. Оқушылармен төменде берілген тармақтарды келісуге тырысыңыз.

Біз өте жақсы оқитын боламыз, егер біз мыналармен келісетін болсақ,:  Егер сіздер қандай бір идеяны алғашқы реттен толық түсінбейтін болсаңыз, барлығы да қалыпты және оқыту біршама уақыт алатын болады.  Егер жұмыс бағаланатын болса, сіздің мақсатыңыз басқа біреудің емес, өз рекордыңыздан асып түсу болады. Дегенмен, мүмкіндігінше, жұмысқа баға қоюдан аулақ болу қажет.  Бастысы:  Сіздің мұны алғашқы реттен жасай алмағаныңыз емес;  Сіздің мұны жасай алмауыңыз орынсыз қатеге байланысты емес;

 Бастысы, сіздің түпкі нәтижеде проблеманы және оның шешімін немесе сұрақ пен жауапты түсінгеніңіз;  Қателіктер жасалуы мүмкін. Оқыту үрдісінде барлығымыз да қате жібереміз. Шын мәнісінде, бұл біздің оқытудың бір бөлшегі. Егер біз қате жібермесек, бұл барынша жоғары қарқында жұмысты жеңіл істейтіндігімізді білдіреді.  Біздің нені жақсартуымызды көрсететіндіктен қателер жіберу пайдалы.  Оқу үшін түсінбегеніңді мойындаған және қателерді мойындаған жақсы, содан соң түсіндіруді сұраған жақсы.  Ешақашан, тіпті әзілдеп болса да, біреудің қатесіне күлуге болмайды.  Егер сіз келесі жолы қателерді болдырмаудың жолын табатын болсаңыз және шын мәнінде меңгеретін болсаңыз, қателер сіз үшін пайдалы болады.

Сіз айтарлықтай батылсыз ба? Онда оқушыларыңыз үшін тиісті көңіл-күй тудыру үшін жарты сағаттық жаттығу барысында олардан өз қателерін байқаған сайын «алақай» деп айтуды өтініңіз!

Issue 1 Date: 16/12/2011

Формативті оқыту әдістерін қай кезде пайдалану керек Келесі стратегиялардың кейбіреуі өте қиын. Егер оқушылар үшін олар күрделі немесе оларды жалықтыратын болса, оларға бөлінген уақытты қысқарт аласыз, алайда оларды мүлдем алып тастамаңыз. Оларды пайдаланбай қалдыруға болмайды, себебі олар өте тиімді.

Оқушылар бір нәрсені қалай түсіндіретінін, бірнәрсені қалай бағалайтынын тыңдаңыз, бірақ араласпаңыз. Бұл сізге құнды, бірақ, ауыр тиюі мүмкін, оқушыларыңыздың түсіну деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.

Егер оқушылар сыныптастарымен сұрақтарды талқылауда, бірін-бірі бағалау немесе өзін-өзі бағалауда өте белсенді болмаса да, олармен жұмысты тоқтатпау керек. Бұл оларға осы мәселеге қатысты көбірек жаттығуға мүмкідік береді. Алайда, сіз жалпы кемшіліктерді қарастыру және басты сәттерді атап өту үшін оны өткізгеннен кейін, оқушылардың өзін-өзі бағалауын және бірін-бірі бағалауын қайта қарастырып, түзету үшін түсіндіруді пайдалана аласыз.

Формативті оқыту стратегиялары 1. Жұптарда өзара бағалау Өзара бағалаудың ең қарапайым нысаны: оқушыларға шамамен бес минут ішінде өздігінен орындау үшін тапсырма беру, содан соң жұмыстарын алмастыру және бірін-бірі бағалау үшін жұптарға бөлуді білдіреді. Кері байланыс, әдетте, жазбаша емес, ауызша. Ол ынталандыру нысанында ұсынылуға тиіс.

Жұптарда өзара жауап үлгілерімен бағалау Гиббстің пікірі бойынша, университеттегі инженерия курсында ерекше жетістікке ие болған стратегияның бірі төмендегідей: Сіз дәл уақытында бағалай алмайтындықтан, оқушыларға қалағаныңыздан аз жұмыс берген жағдайда пайдалы. Кез келген жағдайда, өзара бағалау жақсы тәсіл болып табылады.  Оқушылар сұрақтар жазылған форманы толтырады және онда өз атын көрсетеді.  Олар мұғалімге бағалау үшін басқа оқушыларға берілетін осындай нысандарды береді. Оқушылардың ешқайсысы олардың жұмысын кім бағалайтынын білмейді.  Оқушылар өздерінің сыныптастарының жұмыстарын мұғалім ұсынатын бағалау жүйесін қоса алғанда, «жауаптар үлгілері» немесе «дайын шешімдер» арқылы бағалайды.  Жұмыстар өз иелеріне қайта беріледі және әр оқушыда дайын шешімдер қалады. Оқушылардың көпшілігі мұғалім жасамайтын өз жұмысының бағалану сапасын жиірек тексереді.  Мұғалімдердің оқушылар алған бағаларды, тіпті, жазып та алмайтындығын Гиббс атап көрсетеді. Мұндай жағдайда, осындай стратегияны қолдану нәтижесінде орташа баға шамамен, 45%-дан 75%- ға дейін артады! (әрине, егер сіз қажет деп санаған жағдайда, бағаларды осы сатыда жинай аласыз). Өз құрбысының жұмысын бағалау үрдісінің мұғ

Issue 1 Date: 16/12/2011

шешімінің немесе сұрақтың жауабының балама тәсілдерін көреді: олар жауап үлгілері мен дайын шешімдерді көреді және бағаларды қоймай тұрып, мұны мұқият зерделеуге тиіс; олар қандай жағдайларда бағалардың жоғарылайтынын және төмендейтінін көреді. Бұл «мақсаттарды» айқындайды. Оқушылар олардан оқу пәнін анық түсінуді, сондай-ақ бірқатар мақсаттарды талап ететін өздерінің сыныптастарының жұмысы туралы пікір қалыптастыруға тиіс. Одан басқа, оқытудың тиімді әдісі болып табылатын оқыту үрдісінен дайын жұмыс шешімдерін алу жолымен мақсаттарды оқып-біледі.

Бұл тамаша тәсілдің көмегімен оқушылар сіздің бағалай алатыныңыздан артық орындайды , бірақ оның пайдасы тек бұл ғана емес. Аталған әдіс «жасырын хабарламаны» білдіреді. Ол оқушыларға қателерді болдырмауды және оларды түзетудің жолын көрсетеді, алайда бұдан басқа ол қателерді жібермеуді және оларды түзетуге болатындығы туралы түсінік береді. Ол оқушыларға оқудағы жетістіктің туа біткен талантқа емес, жұмысты тиісінше орындауға байланысты екендігін көрсетеді. Мұндай хабарламаның маңыздылығын асыра бағалау қиын, дәлелденгендей бұл оқушылардың уәждемесі мен жетістіктеріне зор әсер етеді. (Двектің тарату материалын қараңыз, moonfruit сайтындағы дәлелдеме туралы бет). Оқушылардың жұмыс туралы тамаша пікір қалыптастыратындығына немесе қалыптастырмайтындығына қарамастан, Сіз әрбір жағдайға араласпауға тиіссіз. Қажетті нәтиже - оқушылардың өз пікірлерін түсіндіре отырып, қателерді түзету үшін жеке мақсат қоя білуіне байланысты. Егер осындай нәтижеге қол жетсе, бұл көбінесе жеткілікті болады. Әрине, мен мұғалімдер оқушылардың жұмысын бағалауға тиіс емес деп отырған жоқпын, бірақ оқушылардың өзара бағалауының төтенше тиімді екенін еске сақтау керек. 2. Топтардағы өзара бағалау

Оқушылар әрқайсысы үш немесе төрт оқушыдан тұратын топтарға бөлінеді, олардың достық қарым-қатынаста болмағаны жақсы. Олар неғұрлым әртүрлі жауаптар берсе, соғұрлым оқыту үрдісінің жеңіл болуына байланысты топтар екі оқушыдан тұрмауға тиіс.

Оқушыларға алдымен өз бетінше жалғыздан орындауға тиіс сұрақтар немесе есептеулер таратылады (мысалы, бес минут ішінде).

Оқушылар өз жауаптарын, негіздемелерін, әдістерін, жұмыс стилін және т.с.с. айырмашылықтарын белгілей отырып салыстырады. Олар талқылайды және төмендегіге қатысты келісімге келісуге тырысады:

Қандай әдіс, жұмыс стилі, негіздеме және жауап және т.с.с.

жақсы және неліктен? «Үздік жауаптың» топтық идеясы. Топ мүшелері қандай қателіктер жасады және неліктен

(мұндай талқылау ынталандыру және құрылымдық негізде жүргізіледі)? Оқушыларға жауап үлгілері ұсынылады және олар өз тобының

жауабын мұғалім ұсынған жауап үлгісімен салыстырады.

Issue 1 Date: 16/12/2011 Жауап үлгілерін өзара түсіндіру

3. Оқушылардың түсіндірулері Оқушылар жауап үлгілерін түсіндіреді СУРЕТ: Оқушылар жауап үлгілерін түсіндіреді. Бұл Каррол әзірлеген және зерттеген жоғарыда көрсетілгеннің нұсқасы. Ол қарапайым әдіске қарағанда, неғұрлым көп кезеңнің пайдаланылуына қарамастан, бұл әдістің оқушыларға дағдыларды тезірек үйренуге және азырақ қателер жасауға мүмкіндік беретінін байқады (тек қана 1 және 6 кезеңдер пайдаланылатын жағдайда).

1. Мұғалім қалыпты тәсілмен тақтада «дауыстап ойланып» және

түсіндіре отырып, «бұны қалай жасау керектігін» көрсетеді. Мысалы, белгісіз бұрышты анықтау үшін тангенстерді қалай пайдалану керек, дәйекшелерді қалай пайдалану керек, сценарийден ауруды қалай күту керектігі туралы жоспарды қалай құру керек және т.с.с.. 2. Оқушылар жұптары бойынша бөлінеді, өздерінің достарымен

болуы міндетті емес. 3. Мұғалім жауап үлгілері толық өңделген сұрақтардың екі тізбесін

дайындайды. Әрбір тізбе мұғалім көрсеткен сұрақтармен өте ұқсас әртүрлі типтегі сұрақтардың белгілі бір санынан тұрады. Әр жұп сұрақтардың бір тізбесін алады. Әрбір оқушы келесі кезеңде бір сұрақтар тізбесімен жұмыс жасайды. 4. Оқушылар өз бетінше келесі кезеңге дайындала отырып, бір-

бірден жауап үлгілерін зерделейді (мысалы, 5 минут бойы) 5. Әр оқушы өз серіктесіне не жасалғандығын және неліктен

жасалғандығын, жұмыс әдістері мен стилінің неліктен дұрыс болып табылатындығын көрсете отырып, өз жауаптар үлгісінің тізбесін түсіндіреді. 6. Содан соң оқушылар қалыпты тәсілмен өз бетінше

тапсырмаларды орындау үшін жұмыс істейді. Әдістің идеясы мынада - егер мұғалім 1-кезеңнен бірден 6-кезеңге өтіп кетсе, бұл көптеген оқушылар үшін өте қатты секіріс болатынын білдіреді. Бұл Блум таксономиясының (жіктеу) білім кезеңінен қолдануға тікелей өтуі болып табылады. Демек, нашар оқушылар әдісті түсінуге және қолдануға тырысады, ал бұл олар үшін өте күрделі болып табылады.

Нашар оқушылар мұғалімнің көрсеткенін түсінетіндігін, бірақ «оны өз бетінше орындай алмайтындықтарын» жиі айтады. Мұндай стратегия оқушыларға әдісті өз сөзімен айту арқылы зерделеуге көмектесетін «басқыштағы қосымша сатыны» білдіреді (Блум таксономиясының түсінуді бекітуі).

Issue 1 Date: 16/12/2011

Егер оқушылар түсіндіруді пайдаланатын болса, шағын топтарда немесе бүкіл сынып үшін түсініктеме бере отырып, оларды ынталандыруға болады. «Джон, тақтадағы 8-сұрақтың шешімін тақтада түсіндіре аласың ба?»

Пилот және навигатор: Мұндай жұмыс түрі компьютерде жұппен жұмыс жасайтын оқушылар үшін қолайлы, бірақ басқа жағдайларда да пайдаланылуы мүмкін. Оқушылар жұппен бөлінеді, оқушылардың біреуі штурман, ал екіншісі – пилот рөлін алады. «Штурман» «пилотқа» не жасайтындығын және неліктен жасау керектігін айтады. Мысалы, «тінтуір арқылы Файлға бас және басып шығаруды таңда». Пилот команданы орындайды және қажет болған жағдайда оны штурман түзетеді. Штурман «басқару элементтерін өзіне алмауға» тиіс. Неғұрлым мықты оқушының штурман болғаны жақсы, алайда, рөлдерді алмастыру да пайдалы. Командаларды орындағаннан гөрі, дәл түсініктеме берген қиынырақ, сондықтан штурмандар пилоттарға қарағанда көбірек үйренеді. Оқушылар шешуші мезеттерді түсіндіреді Мұғалім оқушыларға сабақтың басында олардың сабақ соңында сабақтың шешуші мезеттерін түсіндіруге тиіс екенін айтады. Алдын-ала қоюға болатын екі сұрақты мысалға келтіреміз:

«Пифагор теоремасы дегеніміз не және оны қай кезде қолдануға және қолданбауға болады?»

Issue 1 Date: 16/12/2011

Мұғалім тақтада тапсырманы қалай орындау керектігін көрсетеді

Оқушылар тапсырмаларды өз бетінше орындайды

Оқушылардың түсіндірулері

2 кезеңнен тұратын қарапайым тәсіл

3 кезеңнен тұратын Кэрролл тәсілі

Оқушылар тапсырмаларды өз бетінше орындайды

Мұғалім тақтада тапсырманы қалай орындау көрсетеді

білім

қолдану

түсіну

қолдану

білім