Жаңбырмен жер көгерер қазақ тілі сабақ жоспары

Мектеп: «Б. Нұрлыбеков атындағы ж.о.м.»

Күні: 21.11

7-сабақ

Мұғалімнің аты-жөні: Аманова Ұлбазар

Сынып:

Қатысқандар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтыңтақырыбы

Жаңбырмен жер көгерер

Ооқу мақсаты (оқу

бағдараламасынан

сілтеме)

6.1.3.1 тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну,детальді ақпаратты анықтау;

6.4.4.1 сөйлемдегі есімдіктің қызметін түсіну,есімдікті зат есім,сын есімнің орнына қолдану

Сабақтың мақсаты

Есім сөздерді қолданып,сөйлем құрастыра алады;

Тақырып бойынша мәтін құрастыра алады,;

Өз ойын еркін жеткізе алады,диалогқа түседі, сыни көзқарас қалыптастырады,пікірлерін дәлелдей алады

Жетістік критерийі

Оқушылардың барлығы орындай алады:

Берілген мәтіннің мазмұнын түсінеді, детальді ақпаратты анықтайды

Оқушылардың көбісі орындай алады:

Есімдіктің түрлерін біледі, есімдіктерді қатыстырып сөйлем құрай алады;

Оқушылардың кейбіреуі орындай алады:

Сыни көзқарастарын білдіре алады,пікірлерін дәлелдей алады

Тілдік мақсаттар

Оқушылар:

Диалог және жазылым үшін қажетті сөз тіркестер:

Менің ойымша, болашақта, ғалымдардың пайымдауына, зерттеулерге сүйенсек

Құндылықтар

Құрмет, ынтымақстастық, өмір бойы оқу, азаматтық жауапкершілік, ашықтық.

АКТ дағдысынқолдану

Осы сабақ барысында оқушылар Power Point бағдарламасынан тақырыпқа қатысты көрнекі құралдарды пайдаланып, интербелсенді тақтаны қолданады.

Пәнаралық байланыс

География пәні

Алдыңғы білім

5-бөлім.

Сабақбарысы

Жоспарланған кезеңдері

Жоспарланған іс-әрекеттер

Дерек көздер

Сабақтың басы

5 мин

Оқушылармен сәлемдесу.

Кезекшімен сұхбат.

Ұйымдастыру кезеңі

Оқушы назарын сабаққа аударту мақсатында, «Жаңбыр жауса - жер көгерер» тақырыбында бейнематериал көріп, сабақтың тақырыбына болжам жасайды. Native American Flute Music and Rain LIVE - Relaxing, Sleep, Meditation, Healing, Study

2:02 минут

Ой шақыру

Сұрақ-жауап:

1.Жауын-шашынның қандай түрлері бар?

2.Олардың айырмашылығы қандай?

Слайд

Бейнебаян

Сабақтың ортасы

10 мин

1.Оқылым тапсырмасы.

Мәтінді оқып,негізгі ақпаратты анықтаңдар.

1.жаңбырдың табиғаттағы ролі қандай?

2.Халық жауын –шашынды қалай шақырған?

3.Жаңбырдың қандай түрлері бар?

ӘТН.Есімдіктің сөйлемдегі қызметі

Бастауыш: Есімдік атау септікте тұрып, бастауыш болады.

Мысалы: Мен далаға шықтым

Баяндауыш:Есімдік жіктеліп келіп немесе заттанып баяндауыш болады.

Мысалы: Менің айтарым –сол.

Толықтауыш:Есімдік атау мен ілік септіктерінен басқа септіктерде тұрып,толықтауыш болады.

Мысалы:Оны елеген адам болмады.

Анықтауыш:Есімдік ілік септігінде келгенде немесе зат есіммен тіркесіп келіп анықтауыш болады.

Мысалы: Кейбір адамдар қарсы шықты.

Пысықтауыш: Есімдік мезгіл ,мекен мағыналарында қолданылса,пысықтауыш болады.

Мысалы: Балалар осында жүр екен.

2. ӘТН тапсырмасы. «Кім жылдам?» ойыны.

Есімдіктердің 5 сөйлем мүшесі қызметін атқаруына екі-екіден мысал жазыңдар.

Бағалау критерийлері:

Есімдіктерге мысал келтіреді;

Өз ойын еркін жеткізеді

Дескрипторлар:

3. Сұхбат

Суреттердің реті бойынша «Жаңбыр қалай жауады?» деген тақырыпта диалог құрастырыңдар.

Бағалау критерийлері:

Тіл көркемдігі;

Шығармашылық қиялдың деңгейі.

Дескрипторлар:

Оқиғаны жүйелейді;

Шығармашылық деңгейін көрсетеді.

4.Ізденімдік тапсырма.

Тасаттық деген не?Түрлі дерек көздерін пайдаланып,қалай жүзеге асатынын баяндаңдар.

Бағалау критерийлері:

Тіл көркемдігі;

Шығармашылық қиялдың деңгейі.

Дескрипторлар:

Оқиғаны жүйелейді;

Қарапйым жоспар құрады;

Шығармашылық деңгейін көрсетеді.

5.Жазылым тапсырмасы. «Жоғалған сөзді тап» әдісі

Көп нүктенің орнына керекті сөздерді қойып жазыңдар.

Слайд

Кеспе қағаздар

Оқулық

Қазақ тілі

6-сынып,

Сабақтың соңы

10 мин

Рефлексия

Бағалау

Жетістік критерийлері бойынша

Үй жұмысы:

6-тапсрма.

Жаңбырдың түрлі қалпын көрсететін сөздерді қатыстырып,мәтін құраңдар.Есімдіктердің қызметін анықтаңдар.

Слайд

Сабақта саралау тапсырмалары болды ма? Қалайша қолдау көрсете аламын? Қабілетті оқушыларды оқытуда алдыма қ.андай міндеттер қоямын?

Оқушылардың материалды қаншалықты игергенін қалай бағалаймын?

Денсаулық пен қауіпсіздік техникасын сақтау

Сабақ бойынша рефлексия

Сабақ/ оқыту мақсаттары шыншыл ма?

Барлық оқушылар ОМ жетті ме?

Егер жоқ болса, неге?

Сабақтағы саралау дұрыс өтті ме?

Сабақтағы кезеңдер сақталды ма? Жоспардан тыс не жасалды? Неге?

Жалпыбағалау

Қандайекіаспектжақсыөтті? (оқыту мен білім беру туралыойланыңыз)

Сабақтыжақсартуға не себепболатынеді? (оқыту мен білім беру туралыойланыңыз)

Сабақбарысындасыныптыңжетістігітуралы не ойладым/ жекеоқушылардыңқиындығы, келесісабақтарда неге назараударуқажет?

Сөз таптарының орнына қолданыла алады:

Зат есім: 80-жылдарда жер аударылып барған Михаэлис деген бір білімді кісімен, қазақ ғұрпындағы қағидаларды жиюға елге шыққан Гросс деген екеуімен Абай таныс болған. Бұлар Абайдікіне қонаққа келіп кетіп жүрген.

Сын есім: Кіші үйдің бозінгені бүгін тағы өлді. Мойнақтан ол үй енді таза болды.

Сан есім: Жұмыс басталуына он екі күн қалған екен. Бұл күндердің ішінде талай іс бітіруге болады.

Есімдік сөздер: Әңгімедегі пікір не нәрсе туралы болса, сол нәрсе шығарманың тақырыбы болады.

Етістік: Жармұхамет кешіккен соң, оның үйінде күтіп отырған болыс пәтеріне қайтты. Мұны көріп тұрған Берікбол мен Малтабар сарттың дүкенінен шықты.

Өзге сөздер орнына қолданылатын есімдіктер

Өзге сөздердің орнына қолданылмайтын есімдіктер

Бұл, ол, мына, ана, мынау, анау, осы, сол

Міне, әне, сона, сонау, түу

Сілтеу есімдіктері субстантивтенгенде ғана тәуелдік, септік, көптік жалғауларын қабылдай алады.

Міне

Әне

Осынау + Тәуелдік жалғауы

Сонау

Түу

Міне

Мынау

Әне

Анау Септелмейді

Осынау

Сонау

Түу

Көптік жалғауын қабылдайды:

Бұл- бұлар

Ол- олар

Мына- мыналар

Ана- аналар

Осы- осылар

Сол- солар

Сұрау есімдіктері

Заттар мен құбылыстардың атын, санын, сапасын, мекенін, мезгілін, амалын, т.б. білдіретін сөздер.

Кім? Не? Қай? Қайсы? Қандай? Қалай? Қайда? Қайдан? Қашан? Қанша? Неше? Нешінші? Қаншасы?

Бірыңғай морфологиялық түрленуі не синтаксистік қызметі жоқ.

Кім? Не? Қайсы? Нешеу? есімдіктері ғана тәуелденеді.

Жіктік жалғаулары тек кім? қандай? қалай? қайсы? есімдіктеріне ғана жалғанады.

Кім? Не? Қайсы? Нешеу? есімдіктері септеледі.

Көптік жалғауы кім? не? қайсы? неше? есімдіктеріне жалғанады.

Өздік есімдіктері

Сөйлеушіні не сөйлемдегі субъектіні өзге субстанциялар мен құбылыстардан бөліп алып көрсетуші сөздер.

Өзім, өзің, өзіңіз, өзі, өзіміз, өздеріміз, өздеріңіз, өздері.

Тәуелдік жалғауының –нікі, -дікі формасы жалғанып қолданылады.

Өз есімдігі тәуелденіп барып жіктеледі. Мысалы: өзіммін, өзімсің, өзімсіздер

Септік жалғаулары тәуелденген зат есімдердің септелу ізімен жалғанады.

Атау өзім

Ілік өзімнің

Барыс өзіме

Табыс өзімді

Жатыс өзімде

Шығыс өзімнен

Көмектес өзіммен

Жалпылау есімдіктері

Белгілі бір заттар мен құбылыстардың жиынтығына немесе толық қамтылуына нұсқай айтылатын жинақты-жалпылау мағынадағы сөздер.

Бәрі есімдігі атау формада субстанциялық ұғымды білдіреді. Басқалары өзінің негізгі формасында қолданылғанда атрибуттық ұғымды білдіреді.

Тәуелдік жалғаулары бар, барлық, барша, бәрі сөздеріне ортақ тәуелдеу түрінде ғана жалғанады. Мысалы: баршамызға, бәрің.

Атрибуттық мәндегі күллі, бүкіл, тамам есімдіктері тәуелденбейді.

Жіктік жалғауы жалпылау есімдіктеріне жалғанбайды.

Субстантивтенген түрлері ғана тәуелденіп барып септеледі.

Белгісіздік есімдіктері

Заттар мен құбылыстарды және олардың сан, сапа белгілерін, мекен, амал тағы басқаларын анық етіп ашып айтпай, тұспалдап қана көрсететін, яғни мағыналары нақтылы түрде берілмей, белгісіз мәнде айтылатын есімдік түрі.

Белгісіздік есімдіктері шығу төркіні, жасалу жолы жағынан күрделі 2 салаға бөлінеді:

Лексикалық тәсіл арқылы жасалған сөздер: бір, біреу, кей, әр, әлде.

Морфологиялық тәсіл арқылы жасалған сөздер: бірдеңе, бірнеше, бірнәрсе, кейбіреу, әлдекім, әлдеқайда, әркім, әрқайсы.

Өзге сөз таптарының қызметін атқарулары

Сын есім: бір, кей, әр, пәлен, әлдеқайда. Әр ауылдың, әр үйдің бір қазанбұзары, бір биі болады.

Зат есім: біреу, әлдене, әлдекім, кейбіреу, әркім, әрнәрсе, әрнеңе. Сыртта біреу жүргендей көрінді.

Сан есім: бірнеше, әлденеше. Бірнеше жоба көрсетілді.

Үстеу: әлдеқайда, әлдеқашан, әлдеқалай. Ойы бөлініп, қиялы әлдеқайда отыр еді.

Біреу, бірнеше, бір, кей, кейбір есімдіктері тек ортақ тәуелдеу түрінде тәуелдік жалғауларын қабылдайды.

Белгісіздік есімдіктері жіктік жалғауларын қабылдамайды.

Көптік жалғаулары бірдеңе, бірнәрсе, біреу, әлдекім, әлдене, әркім, әрнеңе, кейбіреу есімдіктеріне жалғанады.

Бір, бірнеше, кей, кейбір, кейбіреу, әлденеше, әрбір есімдіктері тәуелденіп барып септік жалғауларын қабылдайды.

Жаңбыр — атмосфералық сұйық ылғалдың тамшыға айналып (0,5- тен 0,7 мм дейінгі) жерге себелеп түсуі. Жаңбырдың ұсақ тамшылы түрі: "ақ жауын" немесе "сіркіреген жауын", ал ылғалдың белгілі бір уақытта көп түсуі "нөсер" деп аталады.

Жаңбыр • Сіркіреме • Бұршақ • Қар • Қиыршық • Шық • Қырау • Ақ жауын • Көктайғақ

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

Jump to navigationJump to search

Жаңбыр қалада

Қатты жаңбыр

Келе жатқан жаңбыр

Жаңбыр — бұлттан бөлініп жерге түсетін атмосфералық сұйық тамшылардың жиынтық атауы.

Тамшылардың диаметрі 0,5 — 7 мм болады. Тропосфераның жоғарғы қабатында қалыптасқан қар, мұзтүйіршіктері оның жер бетіне жақын қабатынан өткенде еріп жаңбыр тамшыларына айналады. Кейде жаңбыр бұлт арасындағы тым ұсақ тамшылардың бір-бірімен қосылуынан пайда болады. Жаңбырдың бірнеше түрі бар. Ақ жаңбыр — қатпарлы бұлттардан жауады, бірнеше сағаттан бірнеше тәулікке дейін созылады. Нөсер жаңбыр — будақ бұлттардан қатты жауып тез аяқталады; олар, көбінесе, төменгі ендіктерге тән. Диаметрі 0,5 мм-ден аспаған тамшыларды сіркіреме жаңбыр деп атайды, ол, негізінен, қатпарлы бұлттан шығып, өте баяу жауады.[1]

Жаңбыр — атмосфералық сұйық ылғалдың тамшыға айналып (0,5- тен 0,7 мм дейінгі) жерге себелеп түсуі. Жаңбырдың ұсақ тамшылы түрі: "ақ жауын" немесе "сіркіреген жауын", ал ылғалдың белгілі бір уақытта көп түсуі "нөсер" деп аталады. Қазіргі гидрологиялық есептеулерде жаңбырдың барлық жиынтығы есепке алынады.[2]

Жаңбырдағы өлшем[өңдеу]

Зерттеулердің нәтижесі бойынша, жер бетінен секундына 16 миллион тонна су буланып ауаға көтеріледі. Бұл мөлшер жылына 505 триллионды құрайды. Дәл осы мөлшер бір жылда жер бетіне жауатын жаңбырдың да мөлшері екендігі таңдандырады. Яғни, су әрдайым белгілі бір тепе-теңдікте айналып тұрады. Егер бұл тепе-теңдікте өзгеріс туа қалса, әлемде үлкен экологиялық ауытқулар белең алып, тіршіліктің тоқтауына әкеліп соғу да бек мүмкін. Жаңбырдағы мұндай аса бір шебер өлшем тек оның мөлшерінде ғана емес, сонымен қатар жерге түсу жылдамдығын да байқалады. Жаңбыр бұлттары ең аз дегенде 1200 метр биіктікте болады. Егер де үлкендігі мен салмағы жаңбыр тамшысындай бір зат мұндай биіктіктен құласа, жерге 558 км/сағ жылдамдықпен келіп түсер еді. Алайда, жаңбыр тамшыларының ерекше формасы бұған мұрсат бермейді. Жаңбыр бұлттары қандай биіктікте болса да, тамшылардың жер бетіне түсетін жылдамдығы орташа алғанда 8-10 км/сағ-дан аспайды.

Балақай, жаңбыр не үшін жауады?

Алаштың әлдиі Редакция таңдауы

17.10.2018 adminLeave a Commenton Балақай, жаңбыр не үшін жауады?

Жаңбыр бұлттан жауады,бірақ жауын әрдайым жер бетіне жете алмайды. Арестатқа мініп ұшқан адамдар айтады: құп-құрғақ бұлтты күні жерде жаңбыр болмаса да, жоғары бұлттан жаңбыр жауып тұрады деп.

Бұл неліктен? Мұның себебі сол – жауынның тамшылары жерге жетпей-ақ құрғап, қайтадан бу болып, жоғары бұлтқа көтеріліп кетеді. Ауа төменде ыссы құрғақ болса, әрқашанда жауын жерге түспей кетеді. Мұны «қысыр бұлт» дейді. Ауа төменде дымқыл болса, жауын тамшылары дымқыл ауадан құрғап кете алмай, жерге түседі. Соның үшін кейде жоғарыда жауын бұлтты болса да, жаумай қысырап кетеді. Қазақ даласында, әсіресе батпақ шөлінде, түнеріп келген қара бұлттардың кейде жаумай тарап кететіні де сонан.

Кейде, күн ысып қыздырып тұрса да, кенеттен бұлт көтеріліп шығып, жаңбыр құйып жібереді. Мұның себебі – сол жердің үстінен салқын жел өткендіктен. Бу да қысты күні жылы үйдің есігін ашқан сияқты, қысты күні үйдің есігі жабық тұрса бу білінбейді. Есікті…