Жәңгір хан кезіндегі қазақ-жоңғар қатынастары

Ж О С П А Р Ы

Кіріспе-------------------------------------------------------------------------------------

--3-5-бет

1 тарау. XVІІІ ғасырға дейінгі қазақ-жоңғар

қатынасы-------------------------6-11-бет

1.1. Жәңгір хан кезіндегі қазақ хандығының Жоңғар

хандығымен қатынасы

1.2. Тәуке хан билікке келгеннен кейінгі қазақ-жоңғар

қатынасы-----------------------------------------------------------------------------------

-------------------------------------12-15-бет

2 тарау. XVІІІ ғасырдағы қазақ-жоңғар

қатынасы-------------------------------16-22-бет

2.1. Қазақ хандығына жоңғарлардың шапқыншылығы және

қазақ халқының ұлт-азаттық

күресі-----------------------------------------------------------------------------16-22-

бет

2.2.Қазақ батырларының шешуші шайқастары және жоңғар

хандығының

жойылуы------------------------------------------------------------------------------------

------------23-25-бет

Қорытынды-----------------------------------------------------------------------------

-26-27-бет

Сілтемелер мен пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Қосымшалар

Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі: Қазақ-жоңғар

қатынастарының негізгі смпаты осы уақытқа дейін соғыс

туралы болып, танылса кереек. Ал енді сол сипат, сәл

басқаша яғни, саяси, дипломатиялық және екі халықтың

арасындағы байланыс, бейбіт өмірге деген халықтың да,

ханның да, мүдделі болғандығы жөніндегі тарихи

зерттеулерге көп мән берілуде. Ол әсіресе тәуелсіз ел

болғаннан бері жазылған тарихымызды зерттеуде көрінеді.

Мәселенің зерттелу деңгейі немесе

тарихнамасы: XІX ғасырдың екінші жартысы - XX ғасырдың

басы қазақ жазба шежіресі дәстүрінің қалыптасу уақыты

болды. Қазақтардың ауызекі шежіресінің жазбаша –

библиографиялық нысанға көшуі Мәшһүр Жүсіп Көпеев,

Шәкәрім Құдайбердиев, Нұржан Наушабаев, Құрбанғали

Халид, Мұхамеджан Тынышбаев, Әлихан Бөкейханов сияқты

ғалымдардың ыждағатты шығармашылық қызметі арқасында

жүзеге асты.

Мұхамеджан Тынышбаев былай деп жазды: «қазақ

халқының әрбір жекелеген руының генеологиясын алдын ала

зерттемейінше, сондай-ақ оның кімдермен және қандай

уақытта тоқайласқанын анықтамайынша, қазақ халқының

тарихи тағдырының жалпы көрінісін көзге елестету мүмкін

емес» i.

Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің «Қазақ шежіресінде» қазақ

хандарының шежіресі мен билігіне, қазақ жазба шежіресі

дәстүрінің қалыптасу уақыты болды. Қазақтардың ауызекі

шежіресінің жазбаша библиографиялық нысанға көшуі

Мәшһүр Жүсіп Көпеев, Шәкәрім Құдайбердиев, Нұржан

Наушабаев, Құрбанғали Халид, Мұхамеджан Тынышбаев,

Әлихан Бөкейханов сияқты ғалымдардың ыждағатты

шығармашылық қызметі арқасында жүзеге асты.

Лион университетінің профессоры Морис Куранның

«XVІІ-XVІІІ ғасырларда Орталық Азия: қалмақтардың немесе

маньчжурлардың империясы ма?» деген, ерекше еңбегінен

біз сол уақытта Жоңғар хандығының күшті ел болғанын

білеміз.

1736 жылы ағылшын суретшісі Джон Кэстльдің бұдан

270 жылдан астам уақыт бұрын ұйымдастырылған, Орынбор

экспедициясының құрамында болып

жазған, әрине оның ішінде қазақ-жоңғар қатынасы да, тыс

қалмайды, қазақ даласы, елі, ханы туралы күнделігінде,

қазақ-жоңғар қатынастары туралы да жазылған. Оны

қатынастары туралы да жазылған. Оны Әлмағамбет

Төреханов «1736 жылы Кіші жүз ханы Әбілқайырға барып

қайтқан сапар туралы» атты тақырыптағы еңбекті аударып

1996 жылы бастырды. Бұның өзі қазақ – жоңғар

қатынастарынан өзге елдер де хабардар болған деген сөз.

Джон Кэстльдің күнделігі 1784 жылы Ригада неміс тілінде

готика қарпімен жарық көрген. Сол себептен бе, Суанси

университетінің профессоры Алэн Боджердің орыс және

Батыс Еуропалық тілдерде жарық көрген еңбектер негізінде

жазылған «Кіші жүз ханы Әбілқайыр және оның 1731 жылы

қазан айында Ресей бодандығына өту жөніндегі акті» деген

арнаулы мақаласында да сол кезеңде қазақ даласында болған

жерлесінің есімін атамайды. Бұның бәрінен аңғаратымыз

қазақ-жоңғар қатынасы туралы тәуелсіз ел болғаннан бері

зерттеу еңбектер әр елден, әр жерден зерттеліп алынуда. Ал

Шәкәрім Құдайбердиев «Түрік қырғыз-қазақ һәм жандар

шежіресінде» қазақ-жоңғар соғыстарымен қоса, түрлі

оқиғалар ел аузындағы аңыздар жазылған.

Жұмыстың мақсаты мен міндеті: Қазақ – жоңғар

қатынастары туралы деректер әлі де болса, әр қилы болып

келуде. Алдағы мақсат осыны бір жүйеге келтіру керек деп

есептеймін. Бұл тарих біздің Отан тарихының ең басты

оқиғаларының бірі болған. Сондықтан да ондағы деректерді

саралап бір жүйеге келтіру керек.

Курстық жұмыстың ғылыми жаңалығы: Қазіргі

таңда қазақ-жоңғар қатынастары туралы көптеген

ғалымдардың жаңалықтары бар. Мысалы, В.А.Моисеевтің

«Джунгарское ханства и казахи XVІІ-XVІІІ в.в.» атты

кітабында қазақ-жоңғар қатынасы мен ондағы Ресейдің орны

туралы да жазған. Тіптен, қазақ-жоңғар қатынастары туралы

М.Тынышбаевтың «Қазақ халқының тарихы» атты еңбегінде

көптеген ашылмаған жаңалықтар жарық көрді. Профессор

Әбілсейіт Мұқтардың «Қазақ тарихы» журналының бірнеше

сандарындағы ғылыми мақалалардың маңызы зор.

Курстық жұмыстың құрылымы: Курстық жұмыс

кіріспеден, екі тараудан (XVІІІ ғасырға дейінгі қазақ-жоңғар

қатынасы; XVІІІ ғасырдағы қазақ-

жоңғар қатынасы ), қорытындыдан, сілтемелер мен

пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан

(суреттер) тұрады.