Жас ұрпақ тәрбиесіндегі ұлттық құндылықтар туралы мақала

Ұлттық құндылықтардың жас ұрпақты тәрбиелеудегі

алар орны

Дарибаева Тлеулес Кусаиновна «№5 қосымша білім беру мектеп-орталығы» коммуналдық

мемлекеттік мекемесінің бастауыш сынып мұғалімі

Қарағанды қаласы

Азамат тарихының қай кезеңін алып қарасақ та, «өсем, көркейем»деген ұлт ұрпақ тәрбиесін екінші орынға қойған емес. Жалпыадамзаттық және ұлттық құндылықтарды бойына сіңірген еңбекқор, адал, саналы, жасампаз азаматты тәрбиелеу- бүгінгі күннің алға қойған мақсаты.

Ұлттық құндылықтар белгілі бір ұлтқа ұлт азаматына тән зат , адами қадір-қасиет, яғни ғасырлар бойы жинақтаған ұлттық рухани материалдық құндылықтар. Ол-тәрбие мен оқытуға бағытталған мұрағаттар. Қазақ қоғамында да мұндай үлгілер жетерлік. Бір өзі бір ғасырдың жүгін арқалаған ағартушы- педагог Ыбырай Алтынсарин мектепті «тек білім беретін мекеме» деп емес, «дала өлкесінің шамшырағы», «мәдениеттің жарық жұлдызы, жаңа әдет, тәртіп, тазалық, өнердің үлгісі» деп санады. Кешегі дүниауи білім алған алғашқы қазақ зиялылары- алаш арыстары да ұлттық мүддені қалыптастырып, ұлттық сананы ояту жолында ағартушылық қызметке белсене араласты, жаңа білім беру жүйесін жасауға талпынды. Өсіп келе жатқан ұрпақтың бойында ұлттық құндылықтар: ұлттық мүдде, ар- ұят, талапты қалыптастырудың жолы қандай? Міндеттері қалай айқындалады? Өсіп келе жатқан ұрпақтың бойында ұлттық құндылықты қалыптастыру міндеттері қоғамның өркениеттілігіне, оның демократиялық сипатына, педагогикалық жүйелер дамуын болжастыратын және нақты жағдайларды үйлестіріп отыратын мекемелеріне байланысты. Ұлттық мүдде құндылығы адамдар арасындағы сыйластықты орнатуға, тіл табысуға, ұлттар достығын сақтауға, әдептілік, отаншылдық қасиеттер

қабырғасында мына міндеттерді орындау жүзеге асуда. Атап айтсам:

1. Ата-ананың өсиетін тыңдауға, отбасы татулығы мен

берекесін қадірлеуге, перзенттік парызын өтеуге тәрбиелеу. 2. Ұлттық мұраны қастерлеуге, қазақ тілін, мемлекеттік

рәміздерді құрметтеуге, татулық, келісім, ынтымақ және ел бірлігін сақтауға, отаншылдық пен мемлекетшілдікке тәрбиелеу.

3. Жақсылыққа, игілікке бой түзеуге, абыройлыболуға, ар-

ұждан, намыс, жауапкершілік, мейірімділік, қамқорлық пен әділдік қасиеттерін жоғары ұстауға баулу және құқықтық мәдениетін қалыптастыру.

4. Денсаулықты қадірлеуге, салауатты өмір салтын

ұстануға, ойдың тазалығын және эмоционалды тұрақтылыққа баулу.

5. Табиғатқа, табиғи мұраға ұқыптылықпен қарауға және

табиғи ресурстарды үнемді әрі тиімді қолдануға тәрбиелеу және еңбекқорлыққа баулу.

Қазіргі жағдайда тәрбие мынадай принциптерге сүйенеді: тәрбиенің қоғамдық бағытта болуы, тәрбиенің өмірмен, еңбекпен байланысы, тәрбиеде дұрыстыққа арқа сүйеу, тәрбие гуманизациясы. Қазіргі жағдайда отбасында болсын, қоғамда болсын алдыңғы принципке көп көңіл бөлінеді десек те болады. Сондықтан болар, жас ұрпақтың санасында тәрбиенің шынар көзі жоқ. Ұлттық мүдденің көзі- сонау ата-бабамыздан қалған мираста. Мектеп табалдырығын аттаған оқушының болашағының жарқын болуы, ұлттық санасының қалыптасуы көркем әдебиет пен ауыз әдебиеті үлгілерімен танысудан, салт-дәстүр, ғұрпымыз, тарихымызды, ақын- жазушыларымыздың өлеңдері мен жырларынан ақпарат алудан басталады. Ұлттық педагогикалық теория мен тәрбие мәселелерін көтерген кемеңгер ағартушы педагогтарымыз Ы. Алтынсарин, С.Көбеев, А.Байтұрсынов, С. Асфандияровтың ғажап еңбектері бар. Ы.Алтынсариннің әңгімелері, Абай атамыздың қара сөздері, Төле бидің

шешендік сөздері мен Қадыр Мырзалиевтің тілге жеңіл өлеңдері баланың қабылдауына, тілін, ой- санасын дамытуға жеңіл болып келеді.

Ар-ұят құндылығы оқушыны тәрбиелеуде маңызды рөл атқарады. Адами мінез- құлыққа сай келмейтін, жағымсыз істерден бойын аулақ ұстайтын, имандылық пен ізгілікке бойын түзеуге жетелейтін «Ақылың болса, ар сақта, ар-ұят керек әр уақытта» дейтін Зейнеп апамыз бен Бауыржан Момышұлының қайратты да тәрбиелік сөздерін ұл- қыздарымызға оқытудың маңызы өте зор. Талап құндылығының ұлттық тәрбиеден нәр алған ұрпағымыздың, заман ағымына ілесуі, озық елдер қатарына жетуі үшін, түйінді құзыреттілікті бойларында қалыптастыруы үшін маңызы зор.

Оқыта отырып тәрбиелеу керектігін ескерген Жүсіпбек Аймауытов атамыз «...Алдымен балалардың өздеріне күнделікті өмірден жақсы таныс өз жұртының тұрмыс-салты, тыныс- тіршілігіне байланысты тарихты оқытудан бастаған жөн...басқа жұрттың тарихқа керек жерлерін ғана алу керек» деген екен. Тұңғыш этнопедагогика ғылымының теориясын жасаушы Мағжан Жұмабаев: «Егер де адам баласына осы төрт тәрбие тегіс берілсе, оның тәрбиесі түгел болғаны. Бала берік денелі болса, түзік ойлайтын, дұрыс шешетін, дәл табатын ақылды болса, сұлу сөз, сиқырлы әуен, әдемі түрден ләззат алып, жан толқындырарлық болса, жамандықтан жаны жиреніп, жақсылықты жаны тілеп тұратын құлықты болса ғана адам баласының дұрыс тәрбие алып, шын адам болғандығы. Балам адам болсын деген ата-ана осы төрт тәрбиені дұрыс орындасын...» Баланы келешек заманына лайық қылып шығару» . – деу арқылы тәрбие мақсатын айқындап берген. Ақын пікірінше тәрбие саласы төртке бөлінеді. Олар: дене, жан, ақыл тәрбиесі, сұлулық пен әдеп- құлық тәрбиесі. Мағжан Жұмабаев әрбір тәрбиеші баланы көп буын қолданып келе жатқан ұлттық тәрбиемен тәрбиелеуі қажеттігін айтады. Атамыз ұрпақ тәрбиелеуде ұлттық тәрбиенің жағымды жақтарын алып, баланы қоғамға икемдеп