Жасөспірімдердің суицидке бейімділігі туралы мақала

Қазіргі таңда жасөспірімдердің суицидке деген бейімділігі.

Авторы:Намысбаева А.Б.Пс241(4)

Жетекшісі:Ф.ғ.к., қауымдастырылған профессор Тулекова Г.Х

Қазіргі таңда жасөспірімдердің суицидке деген бейімділігі.

Мазмұны

1. Кіріспе;

2. Жасөспірімдердің психологиялық күйзелістері;

3. Қоғамдық қысым және әлеуметтік бейімделу мәселесі;

4.Отбасы мен қоршаған ортадан қолдаудың жетіспеушілігі;

5.Өз-өзіне деген қатынас;

6.Суицидтің алдын алу шаралары;

7.Жасөспірімдер арасындағы суицидтің статистикасы;

8.Психологтардың рөлі;

9.Қорытынды.

Аннотация

«Менің атым Қожа» – қазақ әдебиетінің классикалық туындыларының бірі, жазушы Бердібек Соқпақбаевтың шығармасы. Бұл шығармада жасөспірім Қожаның өмірі мен оның әлеуметтік ортасымен қарым-қатынасы терең бейнеленген. Шығармада көтерілген мәселелердің бірі – жасөспірімдердің психологиялық күйзелістері, олардың қоғамдағы орны, сондай-ақ суицид тақырыбы. Жасөспірімдік кезең – адамның өміріндегі ең күрделі кезеңдердің бірі, ол өзін-өзі тану, әлеуметтік бейімделу, эмоционалдық тұрақтылықты қалыптастырумен байланысты. Осы мақалада «Менің атым Қожа» шығармасы мен суицид тақырыбы арасындағы байланыстарды талдаймыз.

Кіріспе

Жасөспірімдік кезең – адамның өміріндегі өтпелі кезең, ол балалық шақтан ересектікке өту кезеңі. Бұл уақытта жасөспірімдер өздерін танып, әлемді зерттеуге тырысады. Алайда, бұл процесс әрдайым оңай емес. Жасөспірімдер психологиялық қысымға, әлеуметтік ізденістерге, эмоционалдық толқуларға ұшырайды. Ғалымдар бұл кезеңнің жастық шегін әртүрлі анықтайды. Мысалы И. Ю. Кулагина жоғары сынып жасын – 16 мен 17 жас аралығын ерте жасөспірімдік кезең ретінде,17 жастан 23 жас аралығын жасөспірімдік кезең ретінде айқындайды. В.С. Мұхина жастарды ересек жастан кейінгі кезеңді, яғни 16 жастан 25 жасқа дейінгі жас шекарасын жасөспірімдік кезең деп анықтайды.

Жасөспірімдік кезең – бұл өмір жолын таңдау, таңдаған мамандығымен жұмыс істеу (іздеу), университетте оқып, отбасын құру, ер жігіт үшін – әскерде қызмет ету уақыты ретінде көрініс табады.

Дамудың әлеуметтік жағдайы, бірінші кезекте, жоғары мектеп оқушысы тәуелсіз өмірге енудің алдында тұрғанымен сипатталады.Ол еңбек жолын таңдап, өмірдегі өзінің жолын анықтауға тура келеді. Осыған байланысты, оның жоғары мектеп жасындағы оқушысына деген талаптар өзегереді: ол жұмысқа, отбасылық өмірге, азаматтық міндеттерді орындауға дайын болуы керек (И. С. Кон).

В. И. Слободчикованың көзқарасы бойынша жасөспірімдік кезең – даралық сатысының соңғы кезеңі. «Жасөспірімдердің негізгі жаңа түйіндері – бұл өзін-өзі көрсету, жеке өмірді іске асыру, өмірлік жоспарлардың пайда болуы, өзін-өзі анықтауға дайындық, өз өмірінің саналы құрылысын орнату, өмірдің түрлі салаларына біртіндеп енуі» [9, 311 бет]. Қожаның өмірі мен оның ішкі күйзелістері арқылы жастардың психологиялық жағдайын түсіну мүмкіндігі туындайды.

Негізгі бөлім

“Менің атым Қожа” шығармасындағы Қожаның өмірі мен оның ішкі күйзелістері арқылы жастардың психологиялық жағдайын түсіну мүмкіндігі туындайды.

Қожаның өзін-өзі бағалауының төмендігі, қоғамдағы түсінбеушілік сезімі, оның өміріндегі басты мәселелердің бірі болып табылады. Қожа – өзіне сенімсіз, қоғамның талаптарына жауап бере алмайтын жасөспірім. Оның ішкі монологтары мен ойлары арқылы біз оның күйзелісін сезінеміз. Психологиялық зерттеулерге сәйкес, жасөспірімдердің 20%-ы қандай да бір психологиялық қиындықтарға тап болады, ал бұл жағдай суицидтік ойлардың пайда болуына себеп болуы мүмкін.

Жасөспірімдер үшін әлеуметтік бейімделу – өте маңызды кезең. Олар өздерін қоғамда танып, өз орнын табуға тырысады. Қожа өз ортасында қабылданбағанын сезінеді. Оның қоғамдағы орнын табудағы қиындықтары, мінез-құлқы мен іс-әрекеттеріне теріс әсер етеді. Қоғамның қысымы мен теріс көзқарастары оны одан сайын күйзеліске ұшыратады.

Бұл жағдайда жасөспірімдер көбіне өздерін қорғау үшін агрессивті немесе тұйық мінез-құлыққа көшеді. Мұндай жағдайлар суицидтік ойларды туындатуы ықтимал. Жасөспірімдер арасында суицидтің жоғары деңгейі осы әлеуметтік қысымның нәтижесі ретінде қарастырылады. Олар өздерін қоғамда жалғыз сезінеді, оларды түсінбейтін адамдардың көптігі, әсіресе ересектердің қатынасы күйзеліс тудырады.

Қожаның отбасындағы қарым-қатынастар оның психологиялық жағдайына теріс әсер етеді. Анасының түсініспеушілігі мен эмоционалдық қолдаудың болмауы, жасөспірімнің күйзелісін күшейтеді. Онымен қатар Қожаның эмоционалдық жағдайына әкесәнің болмауыда қатты әсер етеді. Қазіргі таңда көп отбасылардың ажырасуы, әкенің өз баласын танудан бас тартуы, аналардың балаларын балалар үйіне тастау кетуі өте актуалды мәсселе болып табылады. Отбасы – адамның алғашқы әлеуметтік ортасы, сондықтан отбасындағы қолдау мен махаббаттың болмауы жасөспірімдердің психологиялық…