Жастар жұмыссыздығы және ел болашағы туралы материал

Жастар жұмыссыздығы: ел болашағына төнген қауіп

Қазіргі Қазақстан қоғамының ең өзекті мәселелерінің бірі – жастар арасындағы жұмыссыздық. Бұл құбылыс тек экономикалық өлшеммен шектелмейді, ол әлеуметтік тұрақтылық пен елдің болашақ дамуына тікелей әсер етеді. Себебі жұмыссыз жүрген жас — әлеуеті іске аспаған, болашаққа сенімі азайған азамат. Мұндай жағдай жастардың қоғамнан шеттеуіне, психологиялық күйзеліске ұшырауына, тіпті радикалды көзқарастарға бой алдыруына алып келуі мүмкін.

Халықаралық еңбек ұйымының (ILO) 2023 жылғы мәліметінше, әлемде 15–24 жас аралығындағы 73 миллионнан астам адам жұмыссыз жүр. Бұл – ғаламдық проблема. Ал Қазақстанда дәл осы жылы жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі 4,9%-ды құрады. Бұл көрсеткіштің артында шамамен 200 мың жас тұр. Сандар салмақты болғанымен, мәселенің тереңіне үңілсек, бұл жай ғана статистика емес – бұл нақты тағдырлар, жас өмірлер мен сөнуге шақ тұрған арман-мақсаттар.

Жұмыссыздықтың басты себептерінің бірі – білім беру жүйесі мен еңбек нарығы арасындағы алшақтық. Жоғары оқу орындары жыл сайын мыңдаған түлек дайындайды, алайда олардың басым бөлігі мамандықтары бойынша жұмысқа орналаса алмайды. 2022 жылғы зерттеу деректері бойынша, университет түлектерінің тек 34 пайызы ғана өз саласы бойынша қызмет етеді. Әсіресе, заң, экономика, журналистика сынды салаларда түлектер саны көп болғанымен, жұмыс орындары тапшы. Ал техникалық, IT, ауыл шаруашылығы бағытындағы кадрларға сұраныс жоғары болса да, бұл салаларда мамандар жетіспейді. Мұның өзі мамандық таңдауда кәсіби бағдар беру жұмыстарының әлсіздігін аңғартады.

Жас мамандардың еңбек нарығында жолы болмай жататын тағы бір себебі – жұмыс тәжірибесінің жоқтығы. Оқу орнын енді ғана аяқтаған жасқа бірден 1–2 жылдық тәжірибе талап ету әділетсіз екені анық. Бұл мәселе жылдан-жылға өткірленіп барады. 2023 жылы ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің есебі бойынша 100 мыңнан астам жас дәл осы себеппен жұмыс таба алмаған. Нәтижесінде олар бейресми, тұрақсыз жұмыс орындарына немесе мүлде жұмыссыздар қатарына өтеді.

Өңірлік теңсіздік те жұмыссыздықтың ушығуына әсер етуде. Ірі қалаларда жұмыс орындары салыстырмалы түрде көп болғанымен, ауылдық жерлерде жастардың мүмкіндігі шектеулі. Түркістан, Жамбыл және Қызылорда облыстарында жастар арасындағы…