Жасуша компоненттері 8 сыныпқа арналған слайдтық таныстырылым

ВИДЕОСАБАҚ ЖОСПАРЫ

Мұғалімнің аты-жөні:

Кабиден Айгерім

Пән/Сынып:

Биология, 7 сынып

Қай аптаның нешінші сабағы

5 апта, 10 сабақ

Тарау немесе бөлім атауы:

Тыныс алу

Сабақтың тақырыбы:

Омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелері.

Модельдеу «Омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың тыныс алу жүйесі мүшелерін салыстыру».

Оқу мақсаты:

7.1.4.4 омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелерін сипаттау

Бағалау критериі:

Омыртқалылар өкілдерінің тыныс алу жүйесінің құрылысын біледі.

Омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелерін салыстырады, ұқсастықтары мен ерекшеліктерін анықтайды.

Өззерттеулеріненқорытындыжасайды

Саралап оқыту тапсырмалары

Ұжымдық жұмыс

Жаңа тақырыптың түсіндірілуі

Бірлескен жұмыс (1,2, 3 тапсырма)

Тапсырманы ұсыну және дұрыс жауапты ұсыну арқылы үйрету

Жеке жұмыс

Тапсырманы ұсыну, оқушылар өз бетімен орындауы

Уақыты

Кезеңдері

Тапсырма

Тапсырманың мақсаты

Мұғалімнің бақылауы мен зерттеуі не?

Бағалау

Ресурстар

3 минут

Ұйымдастыру

Сәлемдесу.

Сабақтың тақырыбы:Омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелері.

Модельдеу «Омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың тыныс алу жүйесі мүшелерін салыстыру».

Оқу мақсаты:

омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелерін сипаттау

Бағалау критериі:

Омыртқалылар өкілдерінің тыныс алу жүйесінің құрылысын біледі.

Омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелерін салыстырады, ұқсастықтары мен ерекшеліктерін анықтайды.

Миға шабуыл.Өткен сабақты еске түсіре отырып, жаңа тақырыптың мазмұнын ашуға арналған бағыттауыш сұрақтар қойылады.

Оқушылар омыртқалы жануарларға қандай жануарлар жататын еді, олардың негізгі белгілерін еске түсірейікші?

Жауабы:

Омыртқалылар – хордалы жануарлардың тип тармағы. Негізгі белгісі ішкі қаңқасының болуы және екі жақтаулы симметриялы алуан түрлі жануарлар тобы.

Дамуының әртүрлі кезеңінде осьтік қаңқа желісі болады. Олар барлық тіршілік ортасында: құрлық, топырақ, ауа, тұщы және теңіз су айдындарында таралған. Қазіргі кезде желілілердің 40 мыңға жуық түрі белгілі. Оларға балықтар, қосмекенділер, жорғалаушылар, құстар, сүтқоректілер жатады.

Белгілері

Омыртқалылар

Қаңқа

Ішкі (хорда) –омыртқа

Жүйке жүйесі

Түтікше тәрізді, ми, жұлын

Тыныс алу мүшелері

Желбезек, өкпе, тері

Жүрегінің құрылысы мен орналасуы

Құрсақ бөлігінде орналасқан:екі, үш, төрт қуысты жүрек

Қанайналым жүйесі

Тұйық

Сезім мүшелерінің орналасуы

Дененің бас бөлігінде орналасқан

Омыртқалы жануарларға: Балықтар, қосмекенділер, жорғалаушылар, құстар, сүтқоректілер – жоғары сатыдағы жануарлар. Бұларда желі (хорда) тек ұрықтық сатыда ғана сақталады. Одан әрі даму барысында жеке омыртқалардан құралатын омыртқа жотасына айналады. Ал төменгі сатыдағы омыртқалы жануарларда (қандауырша, қабықтылар, т.б.) желі өмір бойы сақталады.

Тақырыпқа жетелеу.

Оқушылардың зейінін жаңа сабаққа шоғырландырады.

Презентация Слайд 1-3

Слайд 4

Слайд 5

10 минут

Жаңа сабақ

Бекіту:

Оқушылар сонымен тыныс алудың негізгі мәні – ағза оттегімен үздіксіз қамтамасыз етіліп, одан көмірқышқыл газы үздіксіз шығарылуы, яғни газалмасу болып табылады.

Тыныс алу түрі жануарлардың мекен ету ортасына және денесінің көлеміне байланысты болады. Ұсақ ағзалар бүкіл денесімен тыныс алады, ал ірі жануарлар тыныс алу үшін арнайы мүше қажет: балықтарда бұл қызметті желбезек атқарады, құрлықтағы омыртқалы жануарларда – өкпе.

Балық желбезегі 3-4 жұп желбезек доғаларынан құралады. Әр доғаның бір жағында желбезек жапырақшалары, екінші жағында желбезек талшықтары болады. Оны сыртынан желбезек қақпашасы жабады

1сурет. Балық желбезегі және оның құрылысы.

1. Желбезек доғалары; 2. Желбезек күлтелері; 3. Желбезек саңылаулары; 4. Күлтелердегі қылқантамырлар; 5. Желбезек қақпақшасы.

Балық суды толассыз «жұтады». Су ауыз қуысынан желбезек жапырақшаларына барып, сол арқылы суда еріген оттегін қанға сіңіреді. Денедегі көмірқышқыл газы суға қосылып, желбезек қақпашасы арқылы сыртқа шығады.

Хордалылардың тынысалу жүйесінің тыныс жолына сәйкес келетін мүшелерінің реті: танау тесігі - көмекей - кеңірдек - өкпе. Бұл жүйедегі газ алмасатын ең негізгі мүше – өкпе. Басқа мүшелердің қызметі – негізінен алғанда өкпеге ауа жеткізу. Олар ауаның тазалығы мен қалыпты температурасы болуын қамтамасыз етеді.

Қосмекенділердің басым көпшілігі (көл бақа, құрбақа және басқалар) өкпемен тыныс алады. Оларда тыныс алуға тері де қатысады. Себебі қосмекенділердің өкпесі нашар дамыған. Өкпесі сырттан келетін ауамен жанасу бетінің аумағы шағын болғандықтан, газ алмасуды жеткілікті дәрежеде қамтамасыз ете алмайды. Сондықтан қосымша газ алмасу – тері арқылы жүреді. Қосмекенділердің жұп өкпесі сопақша пішінді, сондай-ақ қапшық тәрізді. Өкпеде ұяшықтар бар. Олар қылтамырлармен торланған