Жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің сапасын қамтамасыз ету ерекшеліктері

Жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің сапасын қамтамасыз ету ерекшеліктері

ЖОСПАРЫ:

І.Кіріспе

ІІ.Негізгі бөлім

2.1.Жеңіл өнеркәсіп: анықтамасы және рөлі

2.2.Жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің сапасын анықтайтын негізгі көрсеткіштер

2.3. Технологиялық процестердің сапаға әсері

2.4. Қазақстандағы жеңіл өнеркәсіптің сапа қамтамасыз ету саласындағы мәселелері

2.5. Жеңіл өнеркәсіптегі сапаны жақсартудың болашақтағы бағыттары

ІІІ.Қорытынды

ІV.Пайдаланылған әдебиеттер

КІРІСПЕ

Жеңіл өнеркәсіп – қоғамның күнделікті қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін өндірілетін тауарлардың негізгі көзі болып табылады. Бұл сала халық тұтынатын киім-кешек, аяқ киім, тоқыма бұйымдары, тұрмыстық заттар және басқа да көптеген өнімдерді шығарады. Жеңіл өнеркәсіптің өнімдері әртүрлі әлеуметтік топтардың қажеттіліктерін қамтамасыз етіп қана қоймай, экономиканың дамуында маңызды рөл атқарады. Сондықтан бұл саланың бәсекеге қабілеттілігі мен оның дамуы тікелей өнімдердің сапасымен байланысты.

Өнім сапасы – кез келген өндірістік кәсіпорынның табысты жұмыс істеуі мен дамуының басты шарттарының бірі. Жеңіл өнеркәсіптің өнім сапасын қамтамасыз ету ерекше назарды талап етеді, себебі бұл салада өнімдер күнделікті тұтынуға арналған, олар тұтынушылардың денсаулығы мен қауіпсіздігіне тікелей әсер етуі мүмкін. Сондықтан сапаны қамтамасыз ету процестерін жетілдіру, олардың тиімділігін арттыру, халықаралық стандарттарға сәйкестігін қамтамасыз ету – заманауи жеңіл өнеркәсіптің басты мәселелерінің бірі болып табылады.Жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің сапасын қамтамасыз ету бірнеше негізгі факторлармен байланысты. Біріншіден, сапаға тікелей әсер ететін негізгі фактор – шикізаттың сапасы. Шикізаттың сапасы өнімнің функционалдық сипаттамаларын, оның ұзақ уақытқа қолданылуын, қауіпсіздігін және экологиялық тазалығын анықтайды. Жоғары сапалы шикізат пайдалану өнімнің сапасын көтереді, оның нарықтағы бәсекелестік қабілетін арттырады. Алайда шикізаттың сапасы төмен болса, өндіріс барысында қандай да бір технологиялар қолданылғанымен, өнімнің жалпы сапасы қанағаттанарлық деңгейде болмайды. Сондықтан жеңіл өнеркәсіптің шикізаттық базасын жақсарту сапаны қамтамасыз етудің алғашқы қадамы болып табыла

Екіншіден, өндіріс технологиялары өнім сапасын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Жоғары технологиялық құралдар мен жабдықтарды қолдану, өндірістің автоматтандырылуы, жаңа инновациялық әдістерді енгізу өнімнің сапасын жақсартады. Мысалы, автоматтандырылған технологиялар өндіріс процесін дәлме-дәл бақылауға мүмкіндік беріп, қателерді азайтады, өнімнің бірқалыпты болуын қамтамасыз етеді. Бұл өз кезегінде сапалы, стандарттарға сәйкес келетін өнімді шығаруға ықпал етеді. Сонымен қатар өндіріс процесінде қолданылатын жабдықтардың техникалық жағдайы мен олардың жаңартылуы да өнім сапасына тікелей әсер етеді. Ескірген жабдықтар өндіріс процесін баяулатып, ақаулардың пайда болуына әкелуі мүмкін.

Үшіншіден, сапаны қамтамасыз етуде жұмыс күші мен кадрлардың біліктілігі маңызды. Жеңіл өнеркәсіпте жұмыс істейтін мамандардың кәсіби дағдылары, олардың технологиялық процестерді дұрыс орындауы және сапа стандарттарын сақтауы өнімнің сапасын қамтамасыз етуге үлкен ықпал етеді. Қызметкерлердің біліктілігін арттыру, оларға үнемі жаңа технологияларды үйрету сапа талаптарына сәйкес келетін өнімдерді шығаруға септігін тигізеді.

Төртіншіден, сапаны қамтамасыз етудің маңызды элементі – стандарттау және сапа бақылау жүйесі. Өнімнің сапасын бақылау мен сертификаттау процестері халықаралық және ұлттық стандарттарға сәйкес жүргізілуі керек. Мысалы, ISO стандарттары өнімдердің сапасын халықаралық талаптарға сәйкестендіру мақсатында қолданылады. Сертификатталған өнімдер сапа стандарттарына сай келетініне кепілдік береді, бұл тұтынушылар сенімін арттырады және өнімнің халықаралық нарыққа шығуына жол ашады. Сапа бақылау жүйесі өндіріс процесінде әрбір кезеңде жүзеге асырылуы тиіс: шикізатты таңдау, өнімді жасау, оны сынақтан өткізу және соңғы өнімді тұтынушыға жеткізуге дейінгі барлық сатыларда сапаға қатысты талаптар сақталуы қажет.Соңғы жылдары жеңіл өнеркәсіпте инновациялық технологиялар мен экологиялық таза өнімдерді өндіруге бағытталған үрдістер дамып келеді. Тұтынушылардың экологиялық қауіпсіздікке қатысты талаптары артып, органикалық материалдар мен қайта өңделетін ресурстарды пайдалануға сұраныс өсуде. Бұл өнімдердің сапасын қамтамасыз етудегі тағы бір маңызды факторға айналды. Экологиялық талаптарды сақтау, экологиялық таза өнімдерді өндіру қазіргі заманғы кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттырады.

Жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің сапасын қамтамасыз ету – көпжақты және күрделі процесс. Шикізаттың сапасы, өндіріс технологиялары, жұмыс күшінің біліктілігі, құрал-жабдықтардың сапасы, сондай-ақ стандарттау мен сертификаттау жүйесі өнімнің сапасына тікелей әсер етеді. Жеңіл өнеркәсіп өнімдерін шығаратын кәсіпорындар осы факторлардың барлығын ескере отырып, сапаны қамтамасыз етуге ерекше көңіл бөлуі қажет. Өнім сапасын көтеру тек кәсіпорынның ішкі процестерін жақсартумен шектелмейді, сонымен қатар оның халықаралық нарықта бәсекеге қабілетті болуына, тұтынушылар сенімін арттыруға, экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге ықпал етеді.

ІІ.НЕГІЗГІ БӨЛІМ

2.1.Жеңіл өнеркәсіп: анықтамасы және рөлі

Жеңіл өнеркәсіп – халықтың күнделікті тұтыну тауарларын өндіруге бағытталған өнеркәсіптің бір саласы. Бұл сала негізінен тоқыма, киім-кешек, былғары және аяқ киім, жиһаз, тұрмыстық тауарлар, сондай-ақ тұрмысқа қажетті басқа да өнімдер өндірумен айналысады. Өндірілетін өнімдер көп жағдайда дайын түрінде тұтынушыға жетеді және халықтың негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыруға арналған. Жеңіл өнеркәсіп экономиканың басқа салаларына қарағанда шикізатты аз тұтынады, бірақ еңбек ресурстарын көп қажет ететін сала болып табылады.

Жеңіл өнеркәсіптің басты артықшылықтарының бірі – оның өнімдері халықтың күнделікті қажеттіліктеріне сәйкес келетіндігі. Бұл өнімдерге киім, аяқ киім, тұрмыстық тоқыма заттары (перде, төсек-орын, сүлгі), сонымен қатар кейбір тұрмыстық құрылғылар кіреді. Жеңіл өнеркәсіптің өнімдері тұтынушылар арасында кең таралған және олардың саны күн сайын өсіп келеді. Осы салада өндірілетін тауарлардың сапасы мен қолжетімділігі халықтың өмір сүру деңгейіне тікелей әсер етеді.

Жеңіл өнеркәсіптің анықтамасы мен негізгі салалары

Жеңіл өнеркәсіп кең таралған бірнеше негізгі салаларды қамтиды:

1. Тоқыма өнеркәсібі – мақта, жүн, жібек, синтетикалық және басқа да талшықтарды өңдеп, мата жасауға бағытталған өндіріс. Бұл салада киім-кешекке арналған маталар, тұрмыстық текстильдер (төсек-орын жабдықтары, перделер, сүлгілер) өндіріледі.

2. Киім-кешек өнеркәсібі – дайын маталардан киімдер, сырт киімдер, арнайы жұмыс киімдері, сәндік бұйымдар тігіледі.

3. Былғары және аяқ киім өнеркәсібі – табиғи және жасанды былғарыдан әртүрлі аяқ киім түрлерін, сонымен қатар кейбір былғары бұйымдарын (сөмкелер, белбеулер) шығарады.

4. Тұрмыстық бұйымдар өндірісі – кішігірім тұрмыстық құрал-жабдықтар, жиһаз жабдықтары, тұрмыстық техникалар, интерьерге арналған заттар өндірісімен айналысады.

Жеңіл өнеркәсіптің экономикадағы рөлі

Жеңіл өнеркәсіп экономиканың әлеуметтік және экономикалық тұрақтылығы үшін маңызды рөл атқарады. Оның рөлі бірнеше маңызды бағыттарда көрініс табады:

1. Халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру: Жеңіл өнеркәсіп тауарлары күнделікті тұрмыста кеңінен қолданылады, сондықтан бұл сала халықтың өмір сүру сапасын тікелей қамтамасыз етеді. Киім-кешек, тұрмыстық заттар, аяқ киім және басқа да өнімдер күнделікті өмірдің ажырамас бөлігі болғандықтан, олардың сапасы, қолжетімділігі және әртүрлілігі халықтың тұрмыс деңгейіне ықпал етеді.

2. Экономиканың өсуіне үлес қосу: Жеңіл өнеркәсіп экономиканың маңызды секторы ретінде ішкі және сыртқы нарыққа бағытталған өнімдер өндіреді. Көптеген елдер үшін жеңіл өнеркәсіп экспорты – валюталық түсімдердің бірден-бір көзі болып табылады. Қазақстан үшін бұл салада өндірілетін тауарларды экспорттау экономиканың әртараптандырылуына ықпал етіп, өндіріс пен сауда-саттық қарқынды дамуына жол ашады.

3. Жұмыспен қамту: Жеңіл өнеркәсіп еңбек ресурстарын көп қажет ететін сала болғандықтан, жұмыс орындарын көптеп құрады. Әсіресе ауылдық жерлерде бұл сала халықты жұмыспен қамтамасыз етудің негізгі көзі болып табылады. Әйелдер, жастар, білімі төмен жұмысшылар осы салада көптеп жұмыс істейді, бұл халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартуға ықпал етеді.

4. Инновациялық даму: Жеңіл өнеркәсіп технологиялық процестер мен жаңа материалдарды өндіруде инновацияларға мұқтаж. Инновациялық технологиялар мен автоматтандыру жүйелері өнім сапасын жақсартуға, өндірістің тиімділігін арттыруға және қоршаған ортаға зиянын азайтуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар экологиялық таза өнімдерге сұраныс артып келеді, бұл салада органикалық және қайта өңделетін материалдарды қолдану маңызды.

Жеңіл өнеркәсіп халықтың күнделікті қажеттіліктерін қанағаттандырумен қатар, экономикаға, әсіресе экспорт пен жұмыспен қамтуға маңызды үлес қосатын салалардың бірі. Оның өнімдері әртүрлі әлеуметтік топтарға бағытталған және өндірістік процестердің дамуы халықтың әл-ауқатын арттыруға ықпал етеді. Жеңіл өнеркәсіптің дамуы тек ішкі қажеттіліктерді ғана қанағаттандырып қоймай, сонымен қатар халықаралық нарықта бәсекеге қабілетті өнімдерді шығару үшін маңызды.

2.2.Жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің сапасын анықтайтын негізгі көрсеткіштер

Жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің сапасы – бұл өнімнің тұтынушылық қасиеттері мен оның техникалық сипаттамаларының белгілі бір стандарттарға немесе тұтынушылар талаптарына сәйкестігін көрсететін маңызды өлшем. Өнімнің сапасы тұтынушылардың қанағаттануын қамтамасыз етіп қана қоймай, өндіруші компанияның нарықтағы беделіне және экономикалық жетістіктеріне тікелей әсер етеді. Жеңіл өнеркәсіп саласында сапаны қамтамасыз ету және оны бақылау үшін бірнеше маңызды көрсеткіштер қолданылады. Олар өнімнің техникалық, функционалдық, экологиялық және эстетикалық қасиеттерін бағалауға мүмкіндік береді.

1. Материал сапасы. Өнімнің сапасын анықтайтын ең негізгі фактор – оның өндірісіне қолданылатын материалдардың сапасы. Мата, былғары, жібек, мақта, синтетикалық талшықтар және басқа материалдар жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің негізін құрайды. Материалдың беріктігі, созылмалылығы, түсінің тұрақтылығы, тозуға төзімділігі сияқты қасиеттер өнімнің сапасына тікелей әсер етеді. Мысалы, киім өндірісінде қолданылатын маталар денеге жайлы, теріге зиянсыз және ұзақ уақытқа шыдамды болуы қажет. Материалдың сапасы жоғары болса, өнімнің жалпы сапасы да соғұрлым жоғары болады.

2. Өлшемдер мен сәйкестік. Жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің тағы бір маңызды сапа көрсеткіші – өнімнің нақты стандарттарға немесе алдын ала қойылған өлшемдерге сәйкестігі. Киім, аяқ киім және тоқыма өнімдерінде өлшемдердің дәлдігі өте маңызды. Өлшемдердің дұрыс болмауы тұтынушылардың өнімді пайдалануына кедергі келтіреді, әрі бұл сапаның төмен екендігін білдіреді. Стандарттарға сәйкес келмейтін өнімдер жиі кері қайтарылады немесе өндірушінің беделін түсіреді. Сондықтан өлшемдердің дәлдігі мен өнімнің сәйкестігі – жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің сапасын анықтайтын негізгі көрсеткіштердің бірі.

3. Функционалдық қасиеттер. Өнімнің функционалдығы – оның белгіленген міндеттерді орындауға қабілеттілігі. Бұл көрсеткіш киім, аяқ киім немесе басқа өнімдердің қызметіне сай келетінін тексеру арқылы анықталады. Мысалы, спорттық киімдердің су өткізбейтін қасиеті, жеңіл әрі тозуға төзімді болуы – олардың функционалдық сапасының көрсеткіші. Сол сияқты, аяқ киімнің ыңғайлылығы мен төзімділігі де өнімнің сапасына қатысты маңызды көрсеткіш болып табылады. Егер өнім өз функцияларын дұрыс орындамаса, ол сапасыз болып саналады, бұл тұтынушылардың қанағаттанбауына және өнімнің нарықтағы беделінің төмендеуіне алып келеді.

4. Тігіс сапасы және құрылымдық беріктік. Жеңіл өнеркәсіп өнімдерінде, әсіресе киім мен аяқ киімде, тігіс сапасы маңызды рөл атқарады. Тігістердің біркелкілігі, беріктігі және олардың матаға немесе басқа материалдарға үйлесімділігі өнімнің сыртқы көрінісі мен беріктігіне тікелей әсер етеді. Тігіс сапасы төмен болса, өнім тез тозады, жыртылады немесе ыдырап кетеді. Бұл, әсіресе, ауыр жүктемелерге төзімді болуы керек спорттық немесе жұмыс киімдерінде өте маңызды. Сонымен қатар, тігістердің матаға үйлесуі, шеттердің дұрыс өңделуі өнімнің эстетикалық сапасын да көрсетеді.

5. Экологиялық қауіпсіздік. Қазіргі уақытта экологиялық таза өнімдерге деген сұраныс артып келеді. Жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің сапасын анықтайтын маңызды көрсеткіштердің бірі – экологиялық қауіпсіздік. Өнімдер экологиялық таза материалдардан жасалуы, зиянды химиялық қоспалар қолданылмауы тиіс. Киім-кешек, тоқыма өнімдері адамның денсаулығына зиян келтірмейтін, теріге зиянсыз, экологиялық талаптарға сәйкес келетін материалдардан жасалуы маңызды. Бұл көрсеткіш халықаралық стандарттарға сәйкес сертификаттау кезінде ерекше назарға алынады.