Жеті киелі сан тәрбие сағаты 6 сынып

Тақырыбы : Түйір нан – тамшы тер

Тақырыбы: «Түйір нан – тамшы тер». Түрі: әңгіме Мақсаты: Ас атасы нанды қастерлеуге, қандай ащы еңбекпен

келетінің түсіндіру. Нан түрлерімен таныстыру.

Еңбекке, инабаттылыққа тәрбиелеу.

Міндеті: Тәрбиеленушілердің логикалық ойлау қаблеттерін

дамыту.

Ой өрістері мен тіл байлықтарын дамыту.

Көпшілік ортада ой-пікірін еркін жеткізіп, нақты

дәлелді сөйлеуге

үйрету.

Ұлттық рухққа, жылдам шешім қабылдауға, тосыннан

ой айтуға, алғырлыққа тәрбиелеу.

Көрнекілігі: нақыл сөздер, түрлі суреттер т.б. Жоспар: 1.Ұйымдастыру.

а) Нан түрлері.

2. «Жердің сәні егін, ердің сәні білім».

3. Қорытыңды.

Тәрбие сағат барысы: Адамнан үлкен ат жоқ, Наннан үлкен ас жоқ.

1. Нан – ең қасиетті дәм. Кішкентай кезімізден ең алғаш аузымызға алатын тағам нан екеніне ешкімнің таласы жоқ. Үйімізге қонақ келсе, ең алғаш таттыратынымыз да нан. Асығып тұрған кісі болса, «Ең болмаса нан ауыз тиіңіз» дейді үлкендер. Дастархан басында да ең алғаш нанды жеуден бастаймыз. Нансыз дастарханның да, ішетін астың да дәмі болмайды. Тіпті ғарышкерлер ғарышқа ұшқанда 4,5 грамм ғана нанды өздері үшін қуат тұтады екен. Бұл нанның құдіретті ас екендігін дәлелдейді. Сол үшін зауыттардан тәулік сайын миллиондаған нан пісіріліп, халыққа тынымсыз сатылады. Нанды қалай болса солай бөліп турай беруге болмайды. Оның ұсағының өзі киелі. «Нанның ұсағын жеген бала сауапқа қалады» - деген сөзді ата- әжелеріміз көп айтады. Себебі , қиыншылық кездерде бір үзім

нан көптеген жандардың жаныны жалау болып, өмірден үмітін үзбеуге себеп болған. Қазіргідей тоқшылық заманда біз секілді жастар мүмкін нанның қадірін тереңнен ұқпас. Кез-келген жерде тәтті тоқаштарды жеп кете береді. Жерде жатқан нанды көрсе алмайтындар да бар. Ойланбай қоқыстардың арасына тастай салады. Бұл әрине кешірілмес күнәдей сезіледі маған. «Бір тоқтықтың бір аштығы болады» - деп дана халқымыз тегін айтпаған. Еліміздің күш-қуаты болып, дастарханымыздың тұздығын келтірген қасиетті нанымызды қадірлей білейік балалар. Ерк ер кісі күніне 300-400 грамға жуық, ал ауыр дене жұмысын атқарған кезде

а) Нан болмаса бағыңның кетері бар, Нанмен ғана өмірдің өтері бар Жолда жатса егерде бір үзім нан Арланбай-ақ сен оны көтеріп ал – деп талай ақын- жазушыларымыз жырлаған.

- Қазір балалар мен сендерге жұмбақ жасырамын. Сендер сол жұмбақтын шешімін тез, әрі дұрыс шешулерін қажет.

1.Ұзын мұртты сарылар 2. Асты-тас ,үсті-тас Қойнында наны бар.(Бидай) Ортасында піскен ас.(Таба нан)

- Балалар күнделікті жеп жүрген нанның қаншама түрі бар екенің білесіңдер ме? - Нанның 200-ден астам түрі бар екен. Наннан басқа ұнан, бидайдан жасалатын тағамдардын түрлері қаншама!

Қиықша – қамырын жұқа илеп, жалпақтау әрі қиық-шалап кесіп алып, бауырсақ тәрізді майға пісіреді. Қиық-шамен шай ішсең дәмі қан-дай тәтті десеңші. Шелпек – Айт күндерінде, аруақтарды еске алғанда, ас бергенде пісіріледі. Қамырды жұқалап әзірлеп, майға пісіреді. Шелпек жеті нан, тоғыз нан болады. Таба нан – тапаға салып пісіріледі. Пісірер алдында қамыр бетіне бармақпен басып ойық жасайды. Қалыпқа салып пісірген наннан таба нан әлдеқайда дәмді де құнарлы. Төп – тарының шикі, піскен сөгінен, талқанынан, күріштен әзірленетін дәмді тағам. Қазанға су құйылып, тұз салынып пісіріледі де үстіне шыжық, май қосып әкелінеді. Бөртпе – күріштен, піскен сөктен сүтке қайнатып, дайын болған соң ортасына май салып әкеледі. Қазанжаппа - ұннан қа- мыр илеп, оны жұқалап, дөңгелек етіп

жасайды да ыстық қазанға жапсырады. Піскен соң үстіне не май, не қаймақ жағады. Жарма – қуырылған бидайды, піскен сөкті диірменге өте ұнтақтамай тартып, жарма жасап, сүтке, қаймаққа, майға, айранға былғап әзірлейді. Күлше – қатты иленген қамырды домалақтап, сопақшалап қызуы мол қоламтаға көміп, 15-20 минуттан соң алып, жейді.

Төңкерме – қызған қа-занға бидай ұнын себелеп қуырып, басқа ыдысқа салып алып, қазанға мал майын турап шыжғырып, үстіне су, сүт құяды. Қуырылған ұнды қосып, тұз салып, араластырады да дастарханға қояды. Быламық – ұннан, тал-қаннан, бидай жармасынан жасалатын тағам. Ұнды, жарманы қазанға аздап қуырып алып, қойдың шыжғырылған іш майын қосып, үстіне су құйып, үздіксіз араластырып жасайды. Көбінесе қарттарға, сәбиге береді. Нан салма – етке салатын 2-3 нан жайманы суға қайнатып пісіріп алады да алдын-ала сары майға қуы-рылған жұмыртқаны үстіне салып дайындайды. Қолдама – сүтке немесе сорпаға иленген нанды майлы сорпаға салып пісіреді. «Сылқ етер» - жайма наннан жасалады. Суға піскен жұмыртқаны үстіне турап салып, әкеледі. Бүркеме – жаңа піскен ақ ірімшікті қамырға орап, бетіне май жағып, табаға салып, қоламтада пісіреді. Ботқа – дәнді дақылды суға қайнатып жасайды. Олар: күріш, бидай, жүгері, қарақұмық, лобия, тары, ноқат т.б. Бір немесе бірнеше дән түрлерінің қою қайнатысынан әзірлейді. Бауырсақ – бидай ұнын ашытып, әртүрлі үлгіде жасап майға пісіреді. Қазақтың той, мереке дастарханында міндетті түрде бауырсақ болуға тиісті. Ыстық бауырсаққа сары ма жағып жесең, өте дәмді. Құймақ - ұн

2. Нан – ас атасы. Ол бидай ұнынан жасалады. Нанды жерге тастамайды, үстінен аттамайды, үстіне ешбір затты қоймайды.