Жиренше шешеннің нақыл сөздері, 7 сынып

жиренше шешен

Жиренше шешен (туылған-өлген жылы белгісіз ) — Қазақ хандығын құрған Жәнібек хан (15 — 16 ғ-лар ) — қазақтың ақыл-парасатымен , тапқырлығымен аты аңызға айналған ділмәр шешені . Аңыз-әңгімелердің дерегі бойынша ол тарихта болған, әз Жәнібек ханның тұсында өмір сүрген кісі , бірақ тарихи шығармаларда Жәнібек ханның төңірегінде ондай адам болды деген дерек кездеспейді . Халық аңыздары бойынша , Жиренше шешен кедей адам болған. Ол дербес Қазақ хандығын құруда ханға көмектескен, оған пайдалы кеңестер айтып , халық бұқарасының атынан сөйлеген. Оның атынан айтылып , халық жадында сақталған аңыз-әңгімелер мен шешендік сөздер көп . Олардың көпшілігі 15 — 16 ғ-лардан басталатын халық шығармасына немесе әлденеше адамның , бірнеше буынның өңдеп , өзгертуінен өткен ортақ мұраға айналып кеткен . Жиренше шешен туралы аңыздарда оның әйелі Қарашаш та ақылды әрі тапқыр жан ретінде суреттеледі .

Басқа түркі тілдес халықтар фольклорында да Жиренше шешен туралы ертегі , аңыз , әңгімелер кездеседі . Мысалы , қарақалпақта Жиренше шешен , қырғыздарда Жээренче чээчэн , түрікменде ақылды да тапқыр , әділ Ийкренче туралы аңыздар бар. Жиренше шешен туралы әңгімелерді, негізінен , үш салаға бөлуге болады . Біріншісінде ол Жәнібек ханның уәзірі , ақылшысы, досы ретінде бейнеленеді , екіншісінде ханның кемшіліктерін бетіне айтып , ақыл-парасатымен өзін оған мойындата білген әділ адам ретінде суреттелсе , үшіншісінде оның өз әйелі Қарашашпен, т. б. қарапайым халық бұқарасы өкілдерімен қарым-қатынасы көрсетілген. [1] Жиренше шешен жөнінде өзге халықтардың шығармаларында да сөз болады . Түркі - Моңғол , Үнді - Еуропа халықтарының біразының фольклорында да ол туралы әңгіме бар. Қазақ фольклорында бар Жиренше шешен жайындағы аңыз әңгімелердің кейбір нұсқалары негізгі кейіпкердің атымен , мысалы , қарақалпақ ( Жиренше ), қырғыз ( Жээренче чээчен ), түрікмен ( Йикренче ) фольклорына ауысқаны байқалады . Жиренше шешен туралы ертегілер , әңгімелер қазақ фольклорында шамамен XV ғасырдан басталады . Онда шешендік сөздің үлгілерімен қатар, тұрмыс-салт ертегілері…