Жолда жүру ережесі ашық сабақ жоспары

Бағдаршам мен реттеушінің сигналдары Көптеген мұғалімдер бұл тақырып қабылдауға жеңіл әрі ерекше көңһ қоюды қажет етпейді деп санайды. Бірақ бұл қате пікір. Сабақть қарапайым мәселелерден бастап көріңіз - сонда балалардың, жәт үлкендердің де, барлығы бірдей бұл тақырыпты жақсы меңаеріп кегги қоймайтынына кезіңіз жетеді.

Бағдаршамда қандай түстер пайдаланылған және неліктен? Олардың

қандай мәні бар" Тігінен және көлденеңінен орнатылатын бағдаршамдарда

түстер неліктен басқаша емес дәл осылай орналасқан? Көшені кесіп өтіп

үлгірмеген жаяуға келесі жасыл түсті шамамен қанша уақыт күту керек? Егер

жаяу бағдаршамда сары түс жанып тұрғанда келсе, келесі сәтте ол не

істегені жөн және неліктен? Егер бағдаршам сары түс жыпылықтап жанатын

режімде жұмыс істесе, бүл нені білдіреді, бұл кезде қиылыстағы жаяу не істеуі

керек? Егер реттеуші жаяуға тура немесе арқасымен қарап тұрса, бұл тұрысы

бағдаршамның қандай сигналына сәйкес келеді? Жаяуға қиылысты қандай

жағдайда - оны бағдаршам немесе инс-пектор реттеп тұрған кезде кесіп өту

жеңіл болады? Қиылыста бағдаршам жұмыс істеп әрі инспектор реттеп тұрса,

жаяу қандай сигналға бағынуы тиіс?

Сыныпты командаларға бөліп, әрбір дұрысжауап топқа бір баллдан әкелетін ету немесе әр баланың жауабын жеке өзіне есептеу керек.

Бағдаршам мен реттеуші сигналдарының талаптары Жол жүру ережелерінің 5.1-5.8 тармақтарында берілген. Жол процесіне қатысушылардың әрекеттерін реттейтін бұл басты құжатқа сәйкес, бағдаршамда жасыл, сары, қызыл түсті жарық сигналдары қолданылады. Тігінен орнатылған бағдаршамда қызыл түс жоғарыда, жасыл - төменде орналастырылады. Көлденеңінен орнатылған сиг-

ЖОЛ - АДАМ - АВТОМОБИЛЬ

налдарда - қызыл түс сол жақта, жасыл - оң жақта орналасады. Атқаратын мін-детіне қарай бағдаршам сигналдары дөңгелек (жаяулар үшін), нұсқар (стрелка) түрінде, жаяу жүргінші немесе велосипед бейнесінде, және Х-тәріздес болып келеді.

1-сурет

Бағдаршамның дөңгелек сигналдарының мәні мынадай: >жасыл жүруге рұқсат береді; >жыпылықтаған жасыл жүруге рұқсат береді және оның

мерзімі аяқталып келе жатқанын, қазір тыйым салатын сигнал жанатынын ескертеді; >сары Ереженің 5.6 тармағында қарастырылған жағдайлардан

басқа кезде жүруге тыйым салады және қазір сигналдардың ауысатынын ескертеді; >жыпылықтаған сары сигнал қиылыстың және жаяулар

кесіп өтетін жердің бағдаршаммен реттелмей тұрғанын хабарлап, қауіпті екенін ескер- теді; >қызыл - оның ішінде жыпылықтаған қызыл жүруге тыйым

салады. Қызыл мен сары сигналдардың бірге жануы жүруге тыйым салады және қазір жасыл жанатынын хабарлайды. Бағдаршамның нұсқар бейнеленген сигналдары көлік құралдарының қозғалысын реттейді. Егер бағдаршам сигналында жаяу жүргінші бейнеленген болса, ол тек жаяулар әрекетін ғана басқарады. Бұл кезде де жасыл түс жүруге рұқсат берсе, қызыл түс тыйым салады. Көзі көрмейтін жаяулардың көшені қиып өту мүмкіндігін хабарлау үшін бағдаршам сигналдарына дыбыс сигналы қосақталады,

Материалды түсіндірген кезде бағдаршамның түстік гаммалары кездейсоқ таңдап алынбағанына балалардың назарын аудару керек. Қызыл түс - қауіп-қатерді білдіреді. Оны балалар жарақат, қан, қызыл крест салынған жедел жәрдем машинасы немесе қызған металл, от түрінде қабылдауы керек. Бұл әте ашық түс, күндіз де, түнде де, тұман болсын, жауын-шашын болсын, анық көрінеді. Сондықтан бағдаршамда ол бірінші болып орналастырылған.

Жасыл түс - қауіпсіздік, қорғаныш түсі. Жасыл шалғын, ағаштардың чайқалған жасыл жапырағы, Отан қорғаушылардың

әскери киімдері, жасыры--атын киімдер жасыл болады. Оны басқа ешбір түспен шатастырмайсың, ол 23 ашық түс, жақсы көрінеді. Ол бағдаршамда төменде немесе оң жақ шетінде гсчаласады.

ЖОЛ - АДАИ - АВТОМОБИЛЬ

Сары түс бағдаршамның тыйымсалатынжәнерұқсат ете-тін сигналдарын бөліп тұратын аралықтүсболғандықтан, орта-да орналасқан. Бұл өте қанық ашық түс. Оны құбылмалы күн түсімен салыстыруға бо-лады - бірде аялай жылытса, бірде күн өтіп ауырып қалуың мүмкін. Егер сары дөңгелекті айналдыра сәулелер жүргізсе, күн көзі болады да шығады. Бірақ күтпеген жағдайға душар болып қалмас үшін онымен сақ болу қажет. Бағдаршам сигналдарының мәні жайлы теорияны беркіту үшін тәжірибеде қозғалыс ойындарының көмегін пайдаланған дұрыс.

ОЙЫНДАР

«Кім бірінші»

Түсті қағаздан үш бірдей - қызыл, сары, жасыл дөңгелек қиып алыңыздар. Ыңгайлы болуы үшін дөңгелектердің ұстайтын тұтқалары болсын. Ойын шарты қарапайым: дөңгелектерді артқа жасырады. Бір дөңгелекті суы-рып алады. Егер ол қызыл түсті болса, бала бір қадам артқа шегінеді (демек, жолда қауіп бар). Сары түс болса - ор-нынан қозғалмайды (одан әрі қандай сиг-нал жанатынын тосуы керек), жасыл болса - бір қадам алға аттайды (жол ашық).

Ойынның мақсаты - баланың бағ-даршам сигналдарына жылдам әсер етуі. Ойынды түрлендіріп отырғанжақсы. Бастаган кезде нағыз багдаршамдағы сияқты: алдымен қызыл, екінші сары, одан кейін жасылды көрсету керек. Жылдамдықты біртіндеп арттырған жөн. Үш-төрт қайталаудан кейін әдейі «қателесіп», бір түсті екі рет көрсетіңіз. Мысалы, сарыны. Бірінші көрсеткеніңізде олар қозғалмайды. Бірақ сіз екінші рет көрсеткенде олар алға бір қадам аттайды. Ойынды тоқтатып, баладан неге жолда қателікке жол бергенін сүраңыз. Жауап түсінікті - бала қазір жасыл жанады деп күткен, бірақ жасыл жанбады. Осындай кішігірім ойын арқылы баланың бір жағдайға тез бой үйретіп алып, мәніне ой жүгіртіп жатпастан, автомат-ты түрде әрекет жасайтынына көз жеткізесіз. Ал егер осы қателік жолда қайталанса не болар еді? Өмірде мұндай жагдайлар болмай жүр ме? Біз қазір

жануы тиіс сигналды күтеміз, ал кенет оның орнына басқасы жанады. Бұл, әрине, тәртіпсіздік (сірә, шамы күйіп кеткен болар, бағдаршамның бір жері зақымданып қалған немесе басқа бір себептер бөгет болуы мүмкін), бірақ біз нақты жағдайға сай әрекет етуге міндеттіміз. Қажетті түс жана қоймаса, күйгелектемей, келесі қайталануын күтіңіз. Біз бағдаршамның шын бүзылып қалғанына көз жеткізуіміз керек. Бұл үшін оған біраз бақылау жасаймыз. Асығудың қажеті жоқ. Кейде бағдаршамның әдеттегіден үзақ жанып тұруы бүзылудан емес, арнайы басқару орнынан оны әдейі тежеп тұруы мүмкін, бұл кезде сізге перпендикуляр бағыттағы қиылыстағы көліктер ағыны өтіп болғанша тосып тұру керек.

Жаяудың қатесіне талдау жасағаннан кейін ойынды тағы қайталау ке-рек, енді бағдаршам сигналдарын ретсіз көрсетіңіз, балалар әрбір нақты жағдайда дүрыс шешім қабылдай алатындай болсын.

«Қызыл - жасыл» Балалар екі тең топқа бөлінеді. Жүргізуші балалардан 8-10 метрдей қашықтықта, қолдарына қызыл және жасыл жалауша (дөңгелектер) үстап түрады. Жүргізушінің оң және сол жақтарында әрбір команда үшін бір-бір-ден кедергі қойылады (кішігірім бағана, орындықтар және т. б.). Команда <апитандарына бір-бірден доп береді. Жүргізуші кезек-кезек жалаушаларды отереді (балалардың көңіл қоюын тексеру үшін тәртіпті бүзып, бір түсті атарынан бірнеше рет көтеруге де болады). Жасыл түс көтерілгенде ба-^алар доппен жүгіріп кедергіні айналып келіп, допты команданың келесі ойын-иысына беруі керек. Қызыл түсте қозғалыс тоқталады. Тапсырманы бірінші :оындап, қателікке жол бермеген команда жеңіске жетеді.

«Жүргізушілер» Ойнағысы келетіндердің барлығы қатысады. Сыныпты командаларға 'әлуге немесе әркім өзі үшін ойнауына болады. Жүргізуші балаларға өздерін -етомобиль жүргізушіміз деп есептеп, қолдарында - руль, алдарында - жол, ~г жол шетінде бағдаршам түр деп қабылдауларын үсынады.

Жүргізуші «сары түс» деген кезде ойыншылар оң қолдарын баяу ғана -:ғары көтеріп, «ш-ш-ш» - дейді. Жасыл түсте қолдарымен «рульді» ай- --лдырып, мотордың даусын келтіре «р-р-р» деген дыбыс шығарып,

шеңбер ііымен жүре бастайды. «Қызыл түс» деген команда болғанда балалар :қтап, үндемей екі қолдарын жоғары көтереді.

Ойын кезінде жүргізуші оқушыларды шатастырмақ болып, бір команда ^эгенімен, өзі ойын шартына келмейтін басқа бір қозғалысты көрсетуіне ,~ады. Мысалы, «жасыл түс» деп айтады да, қозғалтқышты оталдырып, • . эіп кетудің орнына қолдарын көтереді.

<азіргі қалалық тұрғын бағдаршамсыз жол қозғалысын көзге

елестете ал- = /'ды. Өте қолайлы әрі ақылды нәрсе. Оның сигналдарының мәні

қозғалысқа -эісушылардың барлығына түсінікті. Қызыл түс - қозғалысқа тыйым

салады, :ы да осы мәнді, оған қоса барлығы да зейін салып, қазір сигнал

ауысуына :.: = э болуын ескертуді білдіреді. Тек жасыл түс қана көлік

құралдарына да, -/ларға да қозғалуға рұқсат