Жылқы ердің қанаты сұхбаты 11-сыныпқа

"Жылқы — ердің қанаты": Аманжанов Манатпен сұхбат

Жылқы өнері — ата-бабамыздан келе жатқан бағалы мұра, халқымыздың тұрмыс-тіршілігімен, салт-дәстүрімен тығыз байланысты асыл өнер. Бұл өнер түрі тек көлік құралы ретінде ғана емес, сонымен қатар батырлық жырлар мен аңыз-әңгімелерде, ұлттық ойындар мен салт-жоралғыларда көрініс тапқан. Солтүстік Қазақстандағы Ботай мәдениеті — жылқыны алғаш қолға үйреткен өркениет ретінде ғылымда дәлелденген. Археологтардың мәліметінше, Ботай қонысынан табылған сүйектердің 90%-ға жуығы жылқыға тиесілі. Бұл — қазақ даласында жылқының үй жануары ретінде бағзы замандардан бері ерекше орын алғанын көрсетеді. Жылқы – қазақ үшін ердің қанаты, байлықтың, еркіндіктің және рухтың символы. Ат баптау, бәйгеге қосу, көкпар тарту сынды дәстүрлер жылқыны қадірлеудің бірден-бір дәлелі.

Менің әкем – Аманжанов Манат жылқы өнерін дәріптеп жүрген жан.Ол осы асыл өнерге елеулі үлес қосып келеді. Әкем көптеген жарыстарға қатысып, жеңістерге жеткен, ел ішінде аты шыққан, қазіргі таңда танымал атбегілердің бірі болып саналады. Оның жылқы баптау ісінде өзіне ғана тән әдіс-тәсілдері, сырлары бар. Бұл – қазіргі танда нағыз мұра болып табылады.

Бүгін біз әкем – Аманжанов Манатпен жылқы өнерінің қазақ халқы үшін маңыздылығы, бұл саладағы өзінің өмірлік жолы, жылқы баптаудағы тәжірибесі және жастардың оған деген қызығушылығы жөнінде әңгімелесетін боламыз. Бұл сұхбат — ұлт мәдениетінің асыл арнасын тереңірек түсінуге, жылқы өнерінің бүгінгі тынысы мен болашағына көз жүгіртуге бағытталған.

Ендеше, сұхбатымызды бастайық.

1. Жылқы өнеріне қызығушылығыңыз қашан пайда болды? Бұл салаға қалай келдіңіз?

-Жас күнімнен мал көріп өстім. Ер жете үйдің кенжесі болғандықтан ауылда қалып, жылқышы болдым. Жылқы бағып жүріп, көз алдымда жүрген жылқыларға қызығып, армандап, Алланың қалауымен жылқы баптау туралы іздене бастадым. Ол уақытта ұялы телефон жоқ, сондықтан “Жалын”, “Жұлдыз” журналдары және ат мүшесі, оны баптау туралы дерек бар кітаптарды ізденіп оқи бастадым.

2. Жылқы өнеріне қызығушылығыңыз қашан пайда болды? Бұл салаға қалай келдіңіз?

-Алғашқыда атты жарату маған қиын болды, себебі әр аттың бабы әртүрлі болады. Яғни, жылқы малының өзіне тән бірнеше түрлі жаратылысы бар. Мысалы, жеңілтек жылқы болады, қара ет жылқы болады, қазан ат жылқы болады — осы түрлеріне қарай айырмашылықтарын байқап, ажырата біліп алып, әрқайсысын өзіне сай жаратып баптау керек. Баптау барысында әр аттың түріне, көңіл-күйіне қарап, көзіне қарап, оны сезіне білу керек. Әр баптау кезеңін дәптерге де түсіріп отырған абзал. Бірнеше жыл ат баптаған адам тәжірибе жинап, өзіне бір құпия болған жылқы малының сырларын ашып біле бастайды.

3. Жылқы өнеріне қызығушылығыңыз қашан пайда болды? Бұл салаға қалай келдіңіз?

-Есте қаларлық оқиғалар өте көп. Солардың арасында айтып өтсем, ең алғашқы таңдап алған тайым туралы. Ол Бидайық ауылының ортақ жылқысынан 1988 жылы таңдап, совхоз директоры…