Жылқы шаруашылығы биология ашық сабағы

«...Біздің асыл дүниеміз бір ғана жылқымыз, ләззат алатын асымыз – ет, сүйетін шәрбәтіміз – қымыз... Қызық көретініміз өрістегі жылқымыз....». Қасым хан

« Біз -қазақ деген мал баққан елміз ,

Ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз .

Елімізден құт-береке қашпасын деп

Жеріміздің шетін жау баспасын деп

Жылқы қылын найзасына таққан елміз .

Ешбір дұшпан басынбаған елміз ,

Басымыздан сөз асырмаған елміз .»

Қазыбек би

Үй тапсырмасы: Топ эмблемасын жасау Жылқы фермасын құруды жоспарлау

1-топ: Арғымақ

2-топ: Сәйгүлік

3-топ: Тұлпар

Сабақтың тақырыбы :

Жылқы шаруашылығы

Пән аты: Биология

Сыныбы : 7 “а”

Сабақтың мақсаты:

білімдік: Оқушыларға жылқы малының түрлерін, құрылысын, одан алынатын өнімдер туралы түсінік беру арқылы олардың дүниетанымын қалыптастыру.

тәрбиелілік: қазақ халқы үшін жылқы малының ерекше алар орны бар екендігін оқушыларға ұғындыру, ұлттық салт-дәстүріміздегі жылқыға қатысты құндылықтарды оқушы санасына сіңіру, оларды ұлтжандылыққа тәрбиелеу.

дамытушылық: оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттыру, сөйлеу мәдениетін қалыптастыру, алған білімдерін күнделікті өмірмен ұштастыра білу дағдысын дамыту.

Жаңа сабақ

«Жылқы туралы» видеоролик

«Ойымды өзгемен бөлісемін /

жаңа тақырып мәтінін талдау

Жылқы классификациясы

Дүниесі: Жануарлар

Тип: Көпжасушалылар

Класс: Сүтқоректілер

Отряд: Тақтұяқтылар

Тұқымдасы: Жылқылар

Туысы: Адай жылқы

Түрі: Қазақы жылқы

Қаңқа құрылысы

Арқа омыртқа

Бел омыртқа

Сегізкөз

құйымшақ

жамбас

Асықты жілік

Ортан жілік

қабырға

Иық белдеуі

Тоқпан жілік

Кәрі жілік

жауырын

Мойын омыртқа

Табан сүйектері

Тынысалу мүшелері:

Асқорыту және зәр шығару мүшелері

1-аузы, 2-жұтқыншақ, 3-өңеш, 4-қарын,5-бауыр,6-ұйқы без, 7-аш ішек,

8- соқыр ішек, 9-тоқ ішек, 10-тік ішек, 11-қуық, 12- зәр шығару өзегі.

Қазы, қарта, жал, жая,

Сүр ет, шұжық балдай, ә?!

Қақтыратын таңдайды

Бал қымызы қандайды!

Жылқы

шаруашылығы

Жылқы қолтұқымдары

Кім жылдам? Сәйкестендіру тесті

1-топ: Қазақ халқының атақты жылқылары

2-топ: Жылқы жасына байланысты атаулары

3-топ: Табақ тарту

Кім жылдам? Сәйкестендіру тесті жауабы:

1-топ: Қазақ халқының атақты жылқылары

Ат иелері

Мінген аттары

Қобыланды

Тайбурыл

Алпамыс

Байшұбар

Тарғын

Тарлан

Ақан сері

Құлагер

Исатай

Ақтабан

Қамбар

Қарақасқа

Ер Төстік

Шалқұйрық

Төлеген

Көк Жорға

Жібек

Ақ боз ат

Қабанбай

Ардакүрең

Бөгенбай

Қызыл ат

Сегіз сері

Бозжорға

Амангелді

Шалқасқа

Кім жылдам? Сәйкестендіру тесті/жауабы:

2-топ: Жылқы жасына байланысты атаулары

Жылқы жасы

Жасына байланысты атаулары

Биенің жас төлі

Құлын

1 жастан асқаны

Тай

6 айдан асқаны

Жабағы

2 жастан ақаны (ұрғашы)

Құнажын байтал

2жастан ақаны (еркек мал)

Құнан айғыр

3 жастағы (ұрғашы мал)

Дөнежін шығар

3 жастағы (еркек мал)

Дөнен айғыр

3 жастан асқаны (ұрғашы мал)

Дөнежін байтал

4 жастан асқаны (ұрғашы мал)

Бесті бие

7 – 8 жастағы бие

Қасабалы бие

11 – 14 жастағы бие

Кәртамыс бие

20 жастан асқан бие

Жасаған бие

3 – 4 жастағы үйірге салынбағаны (еркек мал)

Сәурік айғыр

5 жастағысы (еркек мал)

Бесті айғыр

11 – 12 жастағысы (еркек мал)

Сақа айғыр

Кім жылдам? Сәйкестендіру тесті/жауабы:

3-топ: Табақ тарту

Табақ тарту түрлері

Табаққа салынатын ет түрлері

Бас табақ

Жасы үлкен қарттарға, аса сыйлы қонақтарға тартылады. Оған салынатын кәделі мүшелері: бас, жамбас, ортан-жілік, белдеме (ол жамбастың серігі) сүбе қабырға, қойдың ұлтабары; жылқы етінен — қазы, қарта, жал, жая.

Жай табақ

Ортан жілік бастаған, жауырын мен тоқпан жілік, Қабырға, омыртқа салынады. Жастар табарының ең кәделі жілігі — асықты жілік пен төс. Асықты жілікті әдетте күйеудің жолдасы не қыздық жеңгесі кеседі. Күйеу төсті кесуге тиіс

Қос табақ

Құда, құдағиларға тартылатын арнаулы табақ. Мұның да кәделі мүшелері бас табақпен парапар. Оның қос табақ деп аталатын себебі, ол құда, құдағилық көпшілікпен бірге жеген қонақасының үстіне арнайы әкелінетін екінші тоқпан жілік болуынан.

Сый табақ

Құда — жегжаттық қатынасы болмаса да ерекше сый-құрметке лайық адамдарға тартылатын қосалқы табақ.

Бас табақ, қос табақ, сый табақтарға жауырын, тоқпан жілік сияқты кәдесіз жіліктерді араластыруға болмайды.

Жеңге табақ

Қазақта қайыны мен қайын сіңілілері жеңгелерімен ерекше қалжыңдасады, бөлекше әзілдеседі. Қазақ қыз жігіттері жеңгелерін құрметтейді, күтеді, мол дастархан жаяды.

Бұл табаққа қойдың жамбасын, жауырынын, арқа белдемесін, сүбе қабырғасын, жүрек, бауырын, тоқ ішегін, бүйректерін салады.

Жезде табақ

Оған ортан жілік, жауырын, қабырға, белдеме, қарын, тоқ ішек, бауыр, жүрек, бүйрек, құйымшақ салады. Ол табаққа салынатын сый-сыбаға негізінен "жеңге табақпен" бірдей болады. Ал ұқсамайтын жері құйымшақ қосады.

Беташар

Қазақтың келін түсіру салтында келіннің бетін ашқан жігітке арнап, "беташар табақ" деген ас сыйлайды, үлкен сый-құрмет көрсетеді. Беташар табаққа тіл жағын, бауырын, ортан жілік, жауырын, белдеме, қабырға, үстіне таңдай салады. Оның үстіне…