Жыныспен тіркес тұқым қуалайтын белгілер, 10 сынып

№52 мектеп-лицей

Ашық сабақ

Тақырыбы: Жыныс генетикасы. Жыныспен тіркес тұқым қуалайтын белгілер.

Пән мұғалімі: Менликулова Парасат Турганбековна

Электронды почта: [email protected]

Сабақтың тақырыбы:

Жыныс генетикасы. Жыныспен тіркес тұқым қуалайтын белгілер.

Сабақтың мақсаты:

Жыныс хромосомаларындағы тіркес тұқым қуалайтын белгілер туралы білу .

Жыныс хромосомдары арқылы тіркесіп тұқым қуалайтын гендерді айқындайтын белгілер туралы есептер шығару арқылы түсіну.

Ж ыныс хромосомдары арқылы тіркесіп тұқым қуалайтын ауру түрлерінің тұқымқуалау мүмкіндіктерін өз бетінше есептеп, болжай білуге үйрену.

Сабақ жоспары:

Ұйымдастыру

Топқа бөлу

Блиц-турнир. Қайталау-ана оқыту.

«Он сұрақ» әдісі бойынша білімдерін тексеру

Жаңа сабақты түсіндіру

Сабақты бекіту. Кім жылдам? Есеп шығару .

Дұрыс және бұрыс идея . Диограмма.

Қорытындылау. Болжау статегиясы (Эссе)

«Он сұрақ»

І топ

500 балл

эпистаз

ІІ топ

500 балл

к өп аллельдік

ІІІ топ

500 балл

комплементарлық

І V топ

500 балл

полимерия

Жыныс генетикасы. Жыныспен тұқым қуалау.

Бір хромосомада орналасқан гендердің айқаса алмай, бірігіп тұқым қуалауын гендердің тіркесуі деп атайды.Яғни, олар бір-бірінен тәуелсіз ажырап кетпей, бірге тұқым қуалайды.Алғаш рет бұл құбылысты 1905 жылы У. Бэтсон ж/е Р. Пеннет хош иісті бұршақ өсімдігіне жасаған тәжірибелерінде ашқан болатын. Бұл заңдылықтың теориялық тұжырымдамасын жасаған ж/е терең зерттеген ғалым Т. Морган болды. Бір жұп хромосомада бірнеше мың ген болады. Бір хромосомада орналасқан гендерді тіркескен гендер деп атайды. Ол гендер тіркесу тобын құрайды. Жасушаның мейоздық бөлінуі кезінде тіркескен гендер бір гаметаға түседі. Т. Морган тіркесу құбылысын анықтау мақсатында зерттеу нысаны ретінде жеміс шыбыны – дрозофила меланогастерді алады.

Томас Гент Морган (1866-1945)

Америкалық генетик. Алғаш рет өз зерттеулерінде жеміс шыбыны дрозофиланы пайдаланды. Морган өз қызметкерлерімен бірігіп, тұқым қуалаушылықтың хромосомалық теориясын ашып, гендердің хромосомаларда орналасатындығын дәлелдеді. Нобель сыйлығының лауреаты. (1933)

Жыныспен тіркескен белгілердің тұқым қуалауы. Гендері жыныс хромосомаларда орналасқан белгілерді жыныспен тіркескен белгілер деп атайды. Ал белгілердің жыныстық хромосомалары арқылы ұрпақтан-ұрпаққа берілуін жыныспен тіркескен белгілердің тұқым қуалауы деп атайды. Бұл құбылысты Т. Морган дрозофила шыбынына тәжірибе жүргізгенде ашқан.

Дрозофила шыбынының көзінің қою қызыл түсті б елгісі (W), ақ белгісінен басым (w). Гомозиготалы қызыл түсті аналық шыбынды (XWXW), ақ көзді…